Przychody dużych firm handlowych w IV kwartale ubiegłego roku zwiększyły się o ponad 22 proc. rok do roku, najbardziej od co najmniej dekady. To wynik zupełnie niezrozumiały w kontekście restrykcji, które obowiązywały w tym okresie w związku z drugą falą epidemii Covid-19, w tym zamknięcia galerii handlowych w listopadzie.

Handel nie był jedyną branżą, która najwyraźniej radziła sobie wtedy nieźle. W kwartale, w którym PKB Polski – szeroka miara aktywności w gospodarce – zmalał o niemal 3 proc. w porównaniu z tym samym okresem poprzedniego roku, zyski dużych firm wzrosły o 12 proc. To rekordowo dobry wynik jak na ostatni kwartał roku. W jakiejś mierze był to zapewne efekt księgowych zabiegów przedsiębiorstw, które chciały wcześniej wykazać spadek przychodów i skorzystać z tarcz antykryzysowych. Ale nie tylko. Jak inaczej wytłumaczyć to, że w IV kwartale o 43 tys. zwiększyła się liczba pracujących i była o 88 tys. większa niż rok wcześniej?

Wszystkie te statystyki kłócą się z powszechnym przekonaniem, że antyepidemiczne restrykcje rujnują gospodarkę. To przekonanie skutkuje też zdziwieniem, że ekonomiści w reakcji na kolejną falę epidemii oraz restrykcji nie prześcigają się w cięciu prognoz. W większości nadal spodziewają się, tak jak na początku roku, że polski PKB zwiększy się w tym roku o ok. 4 proc.

Spotkałem się z wyjaśnieniem, że duża część autorów tych prognoz pracuje w państwowych bankach, więc uprawia propagandę sukcesu. Prawda jest bardziej prozaiczna. Wpływ pandemii na gospodarkę jest nieoczywisty, czego ilustracją są przytoczone wstępne dane, i stale się zmienia. Po pierwsze, dlatego że ewoluuje zestaw stosowanych przez rządy – nie tylko nasz

– restrykcji, po drugie, dlatego że firmy i konsumenci dostosowują się do nowych realiów. Przede wszystkim jednak to, jak epidemia wpływa na gospodarkę, zależy

od tego, jak przekłada się na nasze zwierzęce instynkty, choćby strach. Konsumpcja spada, gdy masowo zaczynamy się wirusa bać, ale rośnie, gdy coś zaszczepi w nas optymizm, jak w IV kwartale informacje o – nomen omen – szczepionkach. Fluktuacji tych nastrojów nie są zaś w stanie przewidzieć najbardziej wyrafinowane modele najwybitniejszych analityków.