Reklama

Szympans jak dziecko? Eksperyment podważa przekonanie o wyjątkowości człowieka

Kanzi, wychowany w niewoli szympans bonobo, potrafił rozpoznać istniejące tylko w wyobraźni sok i winogrona. Podczas serii eksperymentów przypominających dziecięcą zabawę w udawane przyjęcie szympans wykazał się zdolnościami uznawanymi za typowo ludzkie.

Publikacja: 08.02.2026 08:06

Szympans karłowaty (bonobo) uchodzi za jednego z najbliższych żyjących krewnych człowieka

Szympans karłowaty (bonobo) uchodzi za jednego z najbliższych żyjących krewnych człowieka

Foto: NATURE/MPI for Evolutionary Anthropology

Z tego artykułu się dowiesz:

  • Dlaczego eksperyment z szympansem Kanzim podważa przekonanie o wyjątkowości człowieka w kontekście zdolności poznawczych?
  • Jakie konkretne eksperymenty przeprowadzono z Kanzim?
  • Dlaczego zdolność tworzenia tzw. reprezentacji wtórnych jest istotna w badaniach nad zdolnościami poznawczymi małp człekokształtnych?
  • Jakie znaczenie mają wyniki badań z udziałem Kanziego dla zrozumienia ewolucji poznawczej ludzi i małp człekokształtnych?

Wyniki eksperymentów przeprowadzonych przez Amalię P.M. Bastos i Christophera Krupenyeego z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa zostały opublikowane przez badaczy w artykule opublikowanym w najnowszym „Science”.

Zdolności poznawcze małp człekokształtnych a zdolności poznawcze człowieka

Naukowcy chcieli odpowiedzieć na pytanie, czy małpy mają zdolność do udawania (identyfikowania udawanych przedmiotów). To zaś może sugerować zdolność do tworzenia tzw. reprezentacji wtórnych (ang. secondary representations). Chodzi o cechę, którą w ludzkim świecie obserwujemy już u małych dzieci. „Klasyczne aktywności dziecięce, takie jak przyjęcia herbaciane czy walki na miecze z patyków, ilustrują ludzką zdolność do generowania reprezentacji wtórnych – stanów, o których wiemy, że nie są »realne«, a mimo to się w nie angażujemy” – czytamy w redakcyjnym podsumowaniu artykułu w „Science”.

Czytaj więcej

Pszczoły potrafią łączyć symbole graficzne z liczbami

Do tej pory brakowało dowodów pozwalających stwierdzić, czy zwierzęta są zdolne do udawania. Istniały dowody anegdotyczne, takie jak doniesienia o samicach szympansów żyjących na wolności, które trzymały patyki jak niemowlęta oraz o szympansach w niewoli, które ciągnęły po ziemi wyimaginowane klocki – po zabawie prawdziwymi.

Reklama
Reklama

Eksperymenty z szympansem Kanzie i udawanym sokiem oraz winogronami

Naukowcy postanowili to sprawdzić przeprowadzając eksperymenty z udziałem Kanziego – 43-letniego wówczas szympansa karłowatego (bonobo), wychowanego w laboratorium, mającego za sobą m.in. szkolenia z komunikowania się z ludźmi za pomocą symboli graficznych. W tym celu przeprowadzono trzy rodzaje eksperymentów – jeden z udawanym sokiem, drugi z sokiem prawdziwym (który miał przetestować, czy wyniki uzyskane w pierwszym eksperymencie nie były przypadkowe) oraz z udawanymi winogronami.

Czytaj więcej

„Mowa. Jak język uczynił nas ludźmi”: Powstanie wieży Babel

W trakcie eksperymentu z sokiem badacz stawiał na stole dwa puste, przezroczyste kubki, udawał, że nalewa sok z pustego dzbanka po kolei do każdego z nich, a następnie „wlewał” wyimaginowaną zawartość jednego z kubków z powrotem do dzbanka i pytał: „Gdzie jest sok?” Naukowcy założyli, że jeśli Kanzi zrozumie to udawanie, będzie wskazywał pusty kubek, z którego wyobrażony sok nie został „wylany” do dzbanka. Tak właśnie się stało. Kanzi wybrał prawidłowy kubek w 34 z 50 prób.

Drugi eksperyment z sokiem miał na celu sprawdzenie, czy wynik z „udawanym” sokiem nie oznacza po prostu, że Kanzi uwierzył, że w pustych kubkach znajduje się prawdziwy sok. Dlatego w ramach badania kazano mu wybierać między kubkiem, do którego eksperymentator nalał wyobrażonego soku, a kubkiem, w którym był prawdziwy sok – wybierał prawdziwy sok (w 14 na 18 prób; Kanzi odpowiadał na pytanie „który chcesz?”).

Chociaż mechanizmy poznawcze umożliwiające wtórne reprezentacje pozostają słabo poznane, stanowią one podstawowy warunek wstępny nie tylko dla udawania, ale także dla kilku innych zdolności rzekomo unikalnych dla człowieka, takich jak rozumowanie o wzajemnie wykluczających się możliwościach, wyobrażanie sobie możliwych przyszłości, wyciąganie wniosków przyczynowych i śledzenie stanów mentalnych innych (np. przekonań)

Trzeci eksperyment powtarzał koncepcyjnie eksperyment pierwszy, tylko tym razem w roli soku „wystąpiły” udawane winogrona. Tym razem Kanzi udzielił prawidłowej odpowiedzi w 31 z 45 prób.

Reklama
Reklama

Zdolność do tworzenia reprezentacji wtórnych obiektów udawanych wspólną cechą ludzi i małpy człekokształtnej

Zdaniem Amalii P.M. Bastos i Christophera Krupenyego uzyskany przez nich wynik pozwala stwierdzić, że zdolność do tworzenia reprezentacji wtórnych obiektów udawanych mieści się w potencjale poznawczym małpy człekokształtnej poddanej enkulturacji (przynajmniej). Prawdopodobnie sięga 6–9 milionów lat wstecz do wspólnych przodków ewolucyjnych ludzi i małp.

W pełnym zrozumieniu wagi tego eksperymentu może pomóc wyjaśnienie, czym dla ludzi jest zdolność tworzenia reprezentacji wtórnych. „Chociaż mechanizmy poznawcze umożliwiające wtórne reprezentacje pozostają słabo poznane, stanowią one podstawowy warunek wstępny nie tylko dla udawania, ale także dla kilku innych zdolności rzekomo unikalnych dla człowieka, takich jak rozumowanie o wzajemnie wykluczających się możliwościach, wyobrażanie sobie możliwych przyszłości, wyciąganie wniosków przyczynowych i śledzenie stanów mentalnych innych (np. przekonań)” – czytamy w artykule Amalii P.M. Bastos i Christophera Krupenyego.

W innym punkcie artykułu autorzy wyjaśniają: „Reprezentacje wtórne pozwalają naszym umysłom oderwać się od tu i teraz i generować wyimaginowane, hipotetyczne lub alternatywne możliwości (które są oderwane od rzeczywistości), wspierając wiele naszych najbogatszych zdolności poznawczych, takich jak atrybucja stanów mentalnych, symulacja możliwych przyszłości i udawanie.”

Kanzi, szympans karłowaty, który wziął udział w opisywanych eksperymentach, zmarł w marcu 2025 r.

Nauka
Szympansom bliżej do zachowań ludzi, niż nam się wydawało. Nowe wyniki badań
Materiał Promocyjny
Jak osiągnąć sukces w sprzedaży online?
Nauka
Rewolucyjne odkrycie biologów. Bonobo porozumiewają się w sposób podobny do ludzi?
Nauka
Badanie: Ludzie rozumieją "język" szympansów. To był kiedyś też nasz język?
Nauka
„Kolczasty smok” odkryty w Chinach. Dinozaur sprzed 125 mln lat zaskoczył badaczy
Materiał Promocyjny
Dove Self-Esteem: Wsparcie dla nastolatków
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama
Reklama