Teksty te bez wątpienia stanowią fragment większej i nigdy nieukończonej całości. Wańkowicz gromadził dokumentację dotyczącą ludobójstwa na Kresach, zbierał imienne relacje świadków. Szkoda, że nie zrealizował swych planów. Mogła powstać książka wybitna, o czym świadczy proza ukazująca się teraz drukiem. Mistrz reportażu tak pisze o Ukraińcach: "Burzy się w nich krew turkmeńska, kozacka, wszystko u tego ludu kolor i muzyka, i zwid".
[wyimek][link=http://www.rp.pl/artykul/9131,491187_Wankowicz_wraca_w_pelni_chwaly.html]Komentarz wideo Bartosza Marca[/link][/wyimek]
Mówi o tym, co następuje po doświadczeniu koszmaru: "A jednak życie się odradzało. Życie jest jak ziemia. Niech po niej idą mrozy, jakie chcą, powodzie jakie tylko, pożary niesłychane, niech ją tratują machiny nie z tego świata, skwary, ulewy – a wszelakoż nadchodzi czas i znowu zieleni się trawą".
Tom zawiera klasyczne dzieła Wańkowicza, jak poświęcone tragedii zesłańców "Dzieje rodziny Korzeniewskich", wybór reportaży oraz tekstów o charakterze powieściowym "Od Stołpców po Kair" czy "Drogą do Urzędowa". Tę ostatnią książkę źle przyjęła polska emigracja. Krytykowali ją Józef Czapski i Jerzy Giedroyć, który utrzymywał, że to "potworna szmira, bez cienia talentu powieściowego". Sensację stanowi więc zamieszczony w posłowiu autorstwa Aleksandry Ziółkowskiej-Boehm nieznany list Andrzeja Bobkowskiego. W marcu 1956 r. pisał on do Wańkowicza, że "Drogę do Urzędowa" przeczytał jednym tchem.
Dodał, że nie potrafi tego dzieła sklasyfikować, bo nie przypomina ono żadnego ze znanych gatunków literackich. Przyrównał tę książkę i do "Sonat" Chopina, i do "Komedii Ludzkiej" Balzaca. Twierdził, że Wańkowicz stworzył obraz całej epoki. "Jedno jest pewne – podsumował – niech Pan idzie dalej, nie zważając na nic. To jest – proszę mi wybaczyć górnolotność – wielkie. W sumie nikt się u nas nie targnął na taką rzecz. A gdy kiedyś, kiedyś ktoś zechce poznać ten okres naszego życia, może Pan być całkiem pewny, że bez przeczytania "Polskiej Komedii Nieludzkiej" Wańkowicza nie potrafi wiele zrozumieć".
