Zełenski kontra patriarchat moskiewski. O co chodzi w sporze o Ławrę Peczerską

– Po wybuchu wojny wszyscy oczekiwali od Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego zerwania relacji z Moskwą. Oczekiwano, że ich duchowni zrozumieją, iż Rosyjski Kościół Prawosławny od wielu lat rusyfikował Ukrainę. Osobiście uważam, że rosyjska Cerkiew znacznie bardziej przyczyniła się do rusyfikacji naszego kraju niż Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego – mówi „Rzeczpospolitej” Witalij Portnikow, znany ukraiński politolog i publicysta. – Z Moskwą niestety nie zerwali. Co więcej, wielu hierarchów związanej z Rosją Cerkwi chce przeczekać te trudne czasy, zamiast zostać częścią ukraińskiego organizmu państwowego – dodaje.

Z prośbą o udostępnienie znajdujących się na terenie Ławry Peczerskiej pomieszczeń do rządu ukraińskiego zwrócił się metropolita Epifaniusz (Dumenko). Stoi na czele autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Ukrainy (KPU), który został powołany w 2019 r. na mocy tomosu (dekretu) nadanego przez Patriarchat Konstantynopolitański. Na stronę KPU przeszedł ostatnio jeden z hierarchów zależnej od Moskwy Cerkwi, archimandryta Awraami (Łotysz), i został mianowany p.o. przełożonego Ławry Peczerkiej. Na razie nie ma dostępu do sanktuarium, a przez metropolitę Onufrego został pozbawiony prawa do wykonywania posługi kapłańskiej. Ale związany z Patriarchatem Konstantynopolitańskim Kościół nie ustępuje i walczy nie tylko o Ławrę Peczerską, ale i inne zajmowane przez podporządkowaną Moskwie Cerkiew świątynie, w tym m.in. Ławrę Poczajowską na Wołyniu.

– Dzisiaj, patrząc na Ławrę Peczerską czy Ławrę Poczajowską, Ukraińcy zadają pytanie: dlaczego ukraińskie świątynie należą do cudzego Kościoła? – mówi Portnikow. Z przeprowadzonych w sierpniu ubiegłego roku sondaży wynika, że wojna gwałtownie zmieniła stosunek Ukraińców do związanej z Moskwą Cerkwi. Jedynie 4 proc. respondentów przyznało się do związków z Cerkwią podległą patriarsze moskiewskiemu. Z kolei 54 proc. Ukraińców zadeklarowało związek z autokefalicznym KPU. Tymczasem jeszcze latem 2021 roku co czwarty prawosławny Ukrainiec identyfikował się z moskiewską Cerkwią.

– Mieli ogromny wpływ jeszcze na początku rządów Zełenskiego. Można przejrzeć media i zobaczyć, ilu wysokiej rangi urzędników, łącznie z wiceszefem prezydenckiego biura i szefem SBU, chodziło do metropolity Pawła do Ławry Peczerskiej. Bo większość wierzących chrześcijan w obozie prezydenta należała do Cerkwi patriarchatu moskiewskiego, a KPU (Patriarchatu Konstantynopolitańskiego – red.) uważali za „cerkiew Poroszenki” (przyczynił się do otrzymania autokefalii przez tę Cerkiew i wykorzystywał to w kampanii wyborczej, walcząc z Zełenskim – red.) – mówi Portnikow. – Wojna wszystko zmieniła – dodaje.