Raportowanie wpływu na powietrze, wodę, glebę

Europejskie standardy raportowania zrównoważonego rozwoju w zakresie środowiska opisane są w pięciu standardach tematycznych. Standard ESRS E2 poświęcony jest zanieczyszczeniom. Obejmuje on zanieczyszczenia powietrza, wody, gleby, w tym informacje na temat substancji potencjalnie niebezpiecznych oraz substancji wzbudzających szczególnie duże obawy, a także informacje na temat mikrodrobin plastiku.

Publikacja: 06.05.2024 12:07

Raportowanie wpływu na powietrze, wodę, glebę

Foto: Adobe Stock

Podejście do tematu zanieczyszczeń, które zaprezentowane zostało w ESRS, jest pewnego rodzaju „rewolucją” w stosunku do dotychczasowego raportowania kwestii związanych z zanieczyszczeniem. Do tej pory spółki raportujące na przykład według GRI czy SIN w zakresie zanieczyszczeń skupiały się głównie na powietrzu, raportując na temat podstawowych substancji zanieczyszczających takich jak dwutlenek węgla, tlenki azotu czy pyły. ESRS-y zmieniły podejście do raportowania zanieczyszczeń, ponieważ obok emisji do powietrza obejmują również emisje do gleby i wody – dzięki czemu możliwe jest kompleksowe pokazanie wpływu na środowisko.

Wpływ spółki na środowisko

Sam standard E2 ma na celu przede wszystkim umożliwić zrozumienie, w jaki sposób spółka wpływa na zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby oraz jakie podejmuje działania, aby zapobiegać negatywnym oddziaływaniom zarówno tym rzeczywistym, jak i potencjalnym. Ujawnienia według ESRS E2 powinny również pozwolić zrozumieć użytkownikom raportu, jakie spółka ma plany i możliwości w dostosowaniu swojej strategii i modelu biznesowego w kierunku przejścia na gospodarkę zrównoważoną oraz w zapobieganiu zanieczyszczeniom, ich kontroli i eliminacji. Ujawnienia powinny również przedstawiać charakter, rodzaj i zakres istotnych ryzyk, jak i szans związanych z wpływem i zależnościami spółki w związku z zanieczyszczeniami. Wszystkie te zagadnienia powinny być również przedstawione w ujęciu finansowym – chodzi tutaj o skutki finansowe dla spółki, które są generowane przez istotne ryzyka i szanse oraz jakie wynikają z wpływu i zależności spółki związanych z zanieczyszczeniami.

Kluczowa ocena istotności

„Istotne” jest tutaj słowem kluczem, ponieważ zgodnie z zasadami raportowania według ESRS spółka powinna ujawniać jedynie te kwestie, które są istotne z perspektywy istotności wpływu, istotności finansowej lub obu tych istotności jednocześnie.

Proces oceny istotności ma na celu identyfikację wszystkich istotnych wpływów, ryzyk i szans, a w konsekwencji wykluczenie tych, które nie są istotne, ponieważ zgodnie z ESRS nie wymaga się od spółki ujawniania żadnych informacji, jeżeli jednostka oceniła dany temat jako nieistotny.

ESRS nie podają gotowego wzoru lub metody na przeprowadzenie oceny podwójnej istotności, wskazują natomiast, że przy badaniu podtematów dotyczących środowiska, w tym kwestii związanych z zanieczyszczeniami, można wykorzystać metodologię LEAP, czyli zintegrowane podejście do oceny kwestii związanych z przyrodą. Metodologia LEAP oparta jest na wytycznych TNFD (The Taskforce on Nature-related Financial Disclosures), czyli grupy zadaniowej ds. ujawniania informacji finansowych związanych z przyrodą, a sama metodologia opisana została szerzej w dokumencie Guidance on the identification and assessment of nature-related issues: The LEAP approach. W metodzie LEAP wyróżnić można cztery etapy:

Etap 1: zlokalizowanie (ang. locate) wspólnej płaszczyzny z przyrodą w ramach własnych operacji oraz w ramach własnego łańcucha wartości na wyższym i niższym szczeblu;

Etap 2: ocena (ang. evaluate) zależności i wpływów (skutki);

Etap 3: analiza (ang. assess) istotnych ryzyk i istotnych szans;

Etap 4: przygotowanie (ang. prepare) wyników oceny istotności i związanej z nimi sprawozdawczości.

ESRS E2 wskazuje, że na potrzeby badania istotności można uwzględnić zalecenie Komisji (UE) 2021/2279 w sprawie stosowania metod oznaczania śladu środowiskowego do pomiaru efektywności środowiskowej w cyklu życia produktów i organizacji oraz informowania o niej. W ocenie śladu środowiskowego na poszczególnych etapach wykonuje się niezbędne obliczenia, dzięki którym można określić potencjalny wpływ wyrobu na środowisko. Podczas obliczeń uwzględnia się wpływ na środowisko w tzw. kategoriach oddziaływania, których łącznie jest 16:

1) Zmiana klimatu ogółem,

2) Zubożenie warstwy ozonowej,

3) Działanie toksyczne dla ludzi, rakotwórcze,

4) Działanie toksyczne dla ludzi, inne niż rakotwórcze,

5) Cząstki stałe,

6) Promieniowanie jonizujące, zdrowie człowieka,

7) Fotochemiczne powstawanie ozonu, zdrowie człowieka,

8) Zakwaszenie,

9) Eutrofizacja lądowa,

10) Eutrofizacja wód słodkich,

11) Eutrofizacja wód morskich,

12) Ekotoksyczność dla wody słodkiej,

13) Użytkowanie gruntów,

14) Zużycie wody,

15) Wykorzystanie zasobów, minerały i metale,

16) Wykorzystanie zasobów, surowce kopalne.

WAŻNE:

Pierwszym krokiem dla ujawnień w zakresie ESRS E2 jest przeprowadzenie solidnej oceny podwójnej istotności, której efektem powinien być wykaz tematów istotnych.

Ocena istotności jest punktem wyjścia do raportowania, przy czym warto zwrócić uwagę, że niezależnie od wyniku oceny istotności spółka zawsze musi ujawnić informacje związane z wymogiem dotyczącym ujawniania informacji IRO-1, czyli opisem procesów służących do identyfikacji i oceny istotnych oddziaływań, ryzyka i możliwości.

Zakres poszczególnych ujawnień

Natomiast przechodząc do poszczególnych wymogów ujawnieniowych w zakresie ESRS E2, warto zwrócić uwagę, że ujawnienia można podzielić na dwa obszary. Pierwszy dotyczy ujawnień, które odnoszą się do zarządzania wpływem, ryzykiem i możliwościami. W tym obszarze ujęte są ujawnienia, które dotyczą Polityk związanych z zanieczyszczeniami (E2-1), gdzie spółka opisuje polityki przyjęte w celu zarządzania istotnym wpływem, ryzykiem i możliwościami oraz ujawnienia dotyczące Działań i zasobów związanych z zanieczyszczeniami (E2-2).

Drugi obszar dotyczy wskaźników i celów, które opisane są w czterech wymogach ujawnieniowych. Ujawnienie E2-3 odnosi się do Celów związanych z zanieczyszczeniami, gdzie spółka ujawnia wyznaczone przez siebie cele związane z zanieczyszczeniem, ale wskazuje również, czy ustalone cele są obowiązkowe (tj. wymagane na podstawie przepisów) czy dobrowolne.

Kolejny wymóg ujawnieniowy (E2-4) dotyczy Zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby. Dla tego wskaźnika standard odwołuje się do listy zanieczyszczeń według rozporządzenia w sprawie Europejskiego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (E-PRTR), ale obejmuje także informacje na temat mikrodrobin plastiku.

Rozporządzenie E-PRTR zawiera szczegółowe informacje dotyczące uwolnień zanieczyszczeń do powietrza, wody i gleby oraz transferów odpadów i zanieczyszczeń zawartych w ściekach poza miejscem powstawania. Na mocy rozporządzenia dane muszą być zgłaszane przez operatorów zakładów, którzy prowadzoną określony rodzaj działalności według Załącznika I do rozporządzenia E-PRTR. Załącznik ten wyszczególnia 65 rodzajów działalności, dla których prowadzący instalację może być objęty obowiązkiem sprawozdawczości, natomiast załącznik II do rozporządzenia E-PRTR zawiera wyliczenie 91 zanieczyszczeń z podaniem wartości progowych, których przekroczenie zobowiązuje prowadzącego instalację, obejmującą co najmniej jeden z rodzajów działalności spośród wymienionych w załączniku nr I, do sporządzenia rocznego sprawozdania zgodnie z E-PRTR. Natomiast według ESRS zanieczyszczenia i ilości, o których mowa w ujawnieniu E2-4, mają być skonsolidowanymi ilościami obejmującymi emisje z obiektów, nad którymi przedsiębiorstwo sprawuje kontrolę finansową, oraz z obiektów, nad którymi sprawuje kontrolę operacyjną, a sama konsolidacja powinna obejmować wyłącznie emisje z instalacji, w odniesieniu do których przekroczono obowiązującą wartość progową określoną w załączniku II do rozporządzenia E-PRTR.

Przy tym ujawnieniu nie sposób nie odnieść się do dyrektywy IED (Industrial Emissions Directive), czyli dyrektywy o emisjach przemysłowych. Jest to jeden z ważniejszych aktów prawnych Unii Europejskiej, który w zintegrowany sposób reguluje funkcjonowanie instalacji przemysłowych działających na dużą skalę, mających znaczący wpływ na środowisko w postaci zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby. Do rodzajów działalności regulowanych przepisami IED należą: przemysł energetyczny, rafinerie, przetwarzanie odpadów i ich spalanie, produkcja i obróbka metali, produkcja cementu, szkła, chemikaliów, pulpy celulozowej i papieru, żywności i napojów oraz intensywny chów świń i drobiu. Sama dyrektywa IED w dużej mierze była przełomowa. Dzięki jej wprowadzeniu, a także wynikających z niej konkluzji BAT, znacząco ograniczono emisje zanieczyszczeń do powietrza oraz emisje zanieczyszczeń do wód i gleby. W ramach Europejskiego Zielonego Ładu oraz pakietu Fit for 55 dyrektywa IED podlega aktualizacji – szacuje się, że zaktualizowana dyrektywa ma zostać opublikowana w pierwszej połowie 2024 roku. Dyrektywa IED jest istotna z punktu widzenia ESRS E2, ponieważ jej przegląd ma na celu m.in.:

- sprostać postawionym celom osiągnięcia neutralności pod względem emisji CO2,

- zwiększyć efektywność energetyczną,

- zwiększyć zasobooszczędność i przyczynić się do rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym,

- sprostać wyzwaniom transformacyjnym,

- przyczynić się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju,

- zachęcać do rozwoju nowych technologii służących do redukcji emisji.

Zmiany w dyrektywie mają m.in. wprowadzić wiele zmian w zakresie pozwoleń zintegrowanych, w tym prawdopodobnie wprowadzą wymóg określania dopuszczalnych wielkości emisji dla wszystkich substancji, wymienionych w załączniku II do rozporządzenia E-PRTR, które mogą być emitowane w znaczących ilościach oraz z uwzględnieniem ich właściwości.

Tak więc informacje dotyczące substancji zanieczyszczających nie tylko będą ujawniane według ESRS E2-4, ale również dopuszczalne wielkości tych substancji powinny zostać określone w stosownych pozwoleniach środowiskowych. Jest to bardzo dobry przykład synergii pomiędzy wieloma aktami prawnymi, które aktualizowane są w ramach pakietu Fit for 55.

W ramach ujawnienia E2-4 spółka powinna podać również ilości mikrodrobin plastiku, które są przez nią wytwarzane lub wykorzystywane. Mikrodrobiny plastiku to małe kawałki tworzyw sztucznych, zwykle mniejsze niż 5 mm. Według Europejskiej Agencji Chemikaliów celowe stosowanie mikrocząstek polimerów syntetycznych, skutkujące uwalnianiem do środowiska, stanowi dla środowiska ryzyko, które nie jest w adekwatny sposób kontrolowane i istnieje potrzeba przeciwdziałania mu na poziomie Unii. Agencja oszacowała, że obecnie ponad 42 000 ton celowo dodanych mikrodrobin plastiku jest ostatecznie uwalnianych do środowiska każdego roku. Dlatego jednym z ważniejszych kroków Unii Europejskiej w zakresie regulacji dotyczących mikrodrobin plastiku jest publikacja rozporządzenia Komisji (UE) 2023/2055 z dnia 25 września 2023 r. zmieniającego załącznik XVII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) w odniesieniu do mikrocząstek polimerów syntetycznych.

Wymóg ujawnieniowy E2-5 dotyczy substancji potencjalnie niebezpiecznych i substancji wzbudzających szczególnie duże obawy. Są to substancje objęte m.in. wymaganiami REACH, co szczegółowo zostało wyjaśnione w definicjach zawartych w ESRS-ach.

Ostatni wymóg ujawnieniowy (E-6) dotyczy antycypowanych skutków finansowych wynikających z istotnego ryzyka i istotnych możliwości związanych z zanieczyszczeniem. Ujawnienie to może być pominięte w pierwszym roku sporządzania oświadczenia dotyczącego zrównoważonego rozwoju, natomiast przez pierwsze trzy lata spółka może spełnić wymogi określone w ESRS E2-6, dokonując jedynie ujawnień informacji jakościowych (za wyjątkiem informacji dotyczących wydatków operacyjnych i nakładów inwestycyjnych poniesionych w okresie sprawozdawczym w związku z poważnymi incydentami). ∑

Zdaniem autorki

W zakresie ujawnień według ESRS E2 dla wielu wskaźników należy zbierać dane operacyjne i jakościowe, przy czym zazwyczaj są one rozproszone po całej organizacji. Nie można zapominać, że ważne będą także informacje kontekstowe dotyczące np. zmian na przestrzeni czasu, metodyk pomiaru czy samego procesu gromadzenia danych. Ujawnienia związane ze wskaźnikami obejmują zazwyczaj wyłącznie własną działalność. Natomiast sam łańcuch wartości ujęty powinien być w badaniu istotności i może być ważny przy ujawnieniach dotyczących polityk, działań i celów.

Patrycja Żupa-Marczuk, kierownik Biura Projektów Innowacyjnych „Energopomiar” sp. z o.o.

Podejście do tematu zanieczyszczeń, które zaprezentowane zostało w ESRS, jest pewnego rodzaju „rewolucją” w stosunku do dotychczasowego raportowania kwestii związanych z zanieczyszczeniem. Do tej pory spółki raportujące na przykład według GRI czy SIN w zakresie zanieczyszczeń skupiały się głównie na powietrzu, raportując na temat podstawowych substancji zanieczyszczających takich jak dwutlenek węgla, tlenki azotu czy pyły. ESRS-y zmieniły podejście do raportowania zanieczyszczeń, ponieważ obok emisji do powietrza obejmują również emisje do gleby i wody – dzięki czemu możliwe jest kompleksowe pokazanie wpływu na środowisko.

Pozostało 95% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Prawo dla Ciebie
Prof. Andrzej Kidyba: decyzja o odsunięciu mnie od zajęć jest skandaliczna
Aplikacje i egzaminy
Nowa KRS nie zostawia suchej nitki na kandydacie Bodnara na dyrektora KSSiP
Edukacja i wychowanie
Duże zmiany w szkołach od 1 września 2024 r. Nowacka podpisała rozporządzenie
Prawo w Firmie
Ta ustawa ma chronić przed hakerami ze Wschodu. Firmy i samorządy protestują
Prawo karne
Prokuratura umarza postępowanie w sprawie Lisa. Posłanka: Nieprawdopodobne uzasadnienie
Materiał Promocyjny
CERT Orange Polska: internauci korzystają z naszej wiedzy