Naczelny Sąd Administracyjny wydał ważny wyrok dotyczący uprawnień osób, które z własnej woli zobowiązały się do pochówku kogoś spoza rodziny i w związku z tym opiekują się starymi grobowcami.
W marcu 2018 r. do powiatowego inspektora sanitarnego wpłynął wniosek o wydanie zezwolenia na ekshumacją zwłok kilku osób pochowanych w rodzinnym grobowcu na jednym z cmentarzy. Wnioskodawcy – małżeństwo – wskazali, że powodem ekshumacji jest uporządkowanie grobu.
Czytaj więcej
Prawo do grobu przypomina inne prawa majątkowe i może być sprzedane, ale po pochowaniu w nim choćby jednej osoby tzw. prawa osobiste do grobu nabyw...
Kłopoty zaczęły się, gdy w odpowiedzi na wezwanie jeden z małżonków wyjaśnił, że nie jest osobą spokrewnioną ani spowinowaconą z osobami pochowanymi w grobowcu. Jest jedynie uprawniony do dysponowania nim na mocy aktu notarialnego zawartego w związku z umową dożywocia ze zmarłą. Wskazał, że z żoną są uprawnieni do ekshumacji, bo dobrowolnie zobowiązali się do pochowania zmarłej. I to wszystkich szczątków z grobowca, w którym spoczywa.
W pierwszej instancji urzędnicy zezwolili na ekshumację, ale tylko pani, do której pochówku zobowiązali się małżonkowie. Na ekshumację szczątków pozostałych osób się nie zgodzili z uwagi na brak pokrewieństwa czy powinowactwa.
Małżonkowie się odwołali, ale wojewódzki inspektor sanitarny umorzył postępowanie ws. odmowy, stwierdzając brak interesu prawnego. Racji małżonkom nie przyznał też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.
Inaczej na sprawę spojrzał dopiero NSA, który uchylił i wyrok, i decyzje obu instancji. Nie miał wątpliwości, że prawo do ekshumacji zwłok, poza najbliższą rodziną, mają m.in. także osoby, które dobrowolnie zobowiążą się do pochówku. Ale istnieje interes prawny nie tylko w stosunku do samego zmarłego, którego zgodzili się pochować, ale też innych osób. Taka wykładnia, zdaniem NSA, zapewnia bowiem wykonywanie także zadań publicznoprawnych wynikających z ustawy o cmentarzach.
Ponadto, jak zauważył sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, życiowo zapewnia również możliwość opieki nad starymi grobami, gdzie osób najbliższych nie ma i nie będzie, ale są osoby, które pozostając w takich czy innych relacjach, chociażby z jedną osobą zmarłą, dobrowolnie zobowiązują się do sprawowania nad nimi pieczy. A by ją sprawować, czasami trzeba dokonać ekshumacji i ponownego pochówku.
Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: II OSK 2293/19
