Na skutek skarg napływających do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich powstała wątpliwość, czy obowiązujące przepisy w sposób dostateczny chronią prywatność osób ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (pełnomocnika z urzędu). W tej sprawie RPO zwróciła się do Ministra Sprawiedliwości Cezarego Grabarczyka.
W myśl obowiązujących obecnie przepisów, osoba ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu składa oświadczenie, według wzorów określonych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości. W takim oświadczeniu trzeba wskazać informacje o stanie rodzinnym, wskazać szczegółowo składniki swojego majątku, ujawnić dochody i źródła swojego utrzymania oraz osób pozostających z nami we wspólnym gospodarstwie domowym. Konieczne jest także ujawnienie zobowiązań oraz innych stałych wydatków, czyli m.in. raty kredytu, pożyczki, alimentów czy opłat za media. Osoba potrzebująca adwokata z urzędu jest zobowiązana podać również inne dane, które uważa za istotne. Mogę one dotyczyć np. stanu zdrowia. Do takich oświadczeń trafiają też często opisy problemów, często o charakterze bardzo osobistym.
Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma wątpliwości, że wszystkie wymienione dane mieszczą się w pojęciu prywatności, a zatem wchodzą w zakres tej sfery życia człowieka, która korzysta z ochrony konstytucyjnej. Dlatego dane te powinny podlegać ścisłej ochronie przed nieuprawnionym dostępem i innego rodzaju przetwarzaniem.
Tymczasem dostęp do akt z tymi danymi ma nie tylko sąd, ale wszystkie strony postępowania, co zdaniem RPO jest nie do pogodzenia z przepisami Konstytucji RP oraz ustawy o ochronie danych osobowych.
W ocenie Rzecznika powstaje wątpliwość, czy wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz dołączone do nich dokumenty powinny być umieszczone w aktach sprawy. W wystąpieniu do Ministra Sprawiedliwości RPO zauważa, iż w pewnych sytuacjach może dochodzić do swego rodzaju krzyżowania się zasad konstytucyjnych. Jednak jawność postępowań sądowych, zarówno wewnętrzną jak i zewnętrzną należy interpretować z poszanowaniem innych zasad konstytucyjnych, np. zasady ochrony prawa do prywatności.
