Rozporządzenie ministra sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej określa górną wysokość wynagrodzenia, które notariusz może pobrać za wykonaną czynność. Kwotę można negocjować i może ona być niższa niż maksymalna. Nie może być jednak wyższa.
Szykuje się podwyżka stawek notarialnych
Tymczasem resort przygotował projekt nowelizacji przepisów, podnoszący taksę notarialną. Z przesłanych do niego uwag, ale też z maili czytelników wynika, że niektórzy niektórzy notariusze zwiększają swój zarobek, doliczając dodatkową opłatę, która wśród opisanych w akcie kosztów jest wymieniana jako wynikająca z §16 rozporządzenia. Zgodnie z nim za dokonanie czynności notarialnej niewymienionej w przepisach maksymalna stawka wynosi 200 zł. Po zmianie przepisów opłata ta ma wynosić aż 400 zł.
– Taka pozycja pojawia się na przykład w aktach notarialnych dotyczących nieruchomości, jako opłata za „weryfikację numeru PESEL”. Przy testamencie, pełnomocnictwie lub umowie majątkowej małżeńskiej jako opłata za zamieszczone w akcie oświadczenie o wyborze prawa, a przy odrzuceniu spadku, jako opłata za protokół. W efekcie testament, za który maksymalnie można pobrać 50 zł netto, kosztuje klienta 250 zł netto – mówi warszawski notariusz dr Maciej Kasprzyk, w którego ocenie §16 rozporządzenia ministra sprawiedliwości nie daje podstaw prawnych do naliczania tych opłat.
Dlaczego? Rejent odsyła do paragrafu 11 obowiązującego rozporządzenia. Zgodnie z nim, jeżeli jednym aktem notarialnym, sporządzonym między tymi samymi osobami, objęto kilka czynności dotyczących tego samego przedmiotu i pozostających ze sobą w takim stosunku, że jedna z tych czynności ma charakter czynności głównej, a inne mają charakter czynności ubocznych i nie mogą istnieć bez czynności głównej, za sporządzenie tego aktu notarialnego stosuje się maksymalną stawkę przewidzianą dla czynności głównej.
Czytaj więcej
Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje wygodne dla obywateli zmiany w prawie o notariacie. Można się będzie wyręczyć notariuszem przy każdym wpisie...
Praktyka jest różna, więc wynagrodzenie notariuszy też
Izba Notarialna w Warszawie wyjaśnia, że §16 rozporządzenia od początku obowiązywania pełnił funkcję uzupełniającą – pozwalał określić wynagrodzenie za samodzielne czynności, dla których nie przewidziano odrębnej stawki.
„Przepisy nie rozstrzygają w sposób wyczerpujący, które działania notariusza należy traktować jako odrębne czynności notarialne, a które jako element czynności już objętej taksą. Dlatego praktyka stosowania §16 bywa różna, a wątpliwości były na tyle istotne, że wypowiedział się w tej sprawie Sąd Najwyższy (sygn. akt III CZP 5/13)." – czytamy w wyjaśnieniu izby.
Różną praktykę widać w uwagach do procedowanego projektu rozporządzenia, który przewiduje zmiany stawek notarialnych. Cenna dla korzystających z usług notariuszy jest odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości na uwagę aplikanta notarialnego wskazującego na brak w projekcie odrębnej taksy za powołanie wykonawcy testamentowego, za wybór prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących spadku czy za rejestrację testamentu w rejestrze.
„W ocenie projektodawcy brak jest podstaw do rozszerzenia katalogu czynności podlegających odrębnemu wynagrodzeniu (…) Należy wskazać, że maksymalna stawka za sporządzenie testamentu została określona za dokonanie czynności notarialnej obejmującej oświadczenie woli testatora oraz wszystkie elementy testamentu, które zgodnie z przepisami prawa mogą zostać w nim zawarte” – pisze resort. Czyli jeśli w ramach jednego aktu notarialnego sporządzający testament chce ustanowić jego wykonawcę lub wybrać prawo właściwe dla spraw dotyczących spadku, to nie oznacza, że każde dodatkowe postanowienie zawarte w testamencie powinno skutkować odrębnym naliczeniem maksymalnej stawki taksy notarialnej.
„Przyjęcie takiego rozwiązania prowadziłoby do sytuacji, w której wysokość wynagrodzenia byłaby uzależniona od liczby i rodzaju poszczególnych postanowień testamentowych, a nie od samej czynności notarialnej. Taki model nie odpowiada konstrukcji rozporządzenia, które co do zasady określa maksymalną stawkę za dokonanie określonego rodzaju czynności notarialnej” – wyjaśnia MS.
Podobnie jest w przypadku naliczenia taksy notarialnej za sporządzenie testamentu z zapisem windykacyjnym. Maksymalna taksa za testament z zapisem windykacyjnym wynosi obecnie 400 zł. W odpowiedzi na uwagę, że niektórzy notariusze pobierają po 400 zł za każdy zapis windykacyjny, który zawiera testament, resort tłumaczy, że podane w rozporządzeniu stawki są stawkami za testament, niezależnie od liczby poszczególnych postanowień testamentowych. Posługiwanie się w treści rozporządzenia liczbą pojedynczą (testament z zapisem windykacyjnym) wynika z tego, że chodzi o rodzaj czynności, a nie liczbę poszczególnych elementów zawartych w dokumencie. Czyli to nie jest tak, że za każdy zapis windykacyjny notariusz powinien skasować po 400 zł.
Czytaj więcej
Ubezpieczyciele wkrótce zyskają nowe uprawnienia. Będą mogli sprawdzić w rejestrze PESEL dane z dowodów osobistych klientów, by dowiedzieć się, czy...
Weryfikacja numeru PESEL bez dodatkowej opłaty
Z wyjaśnień resortu wynika też, że nie ma podstawy prawnej, by notariusze, powołując się na §16 pobierali opłatę za weryfikację numeru PESEL. Według ministerstwa notariusz ma obowiązek ustalenia tożsamości osób biorących udział w czynności notarialnej, a w określonych przypadkach musi też zweryfikować, czy PESEL nie został zastrzeżony.
„Czynności te stanowią realizację obowiązków ustawowych notariusza, (…) a nie odrębną czynność notarialną podlegającą samodzielnemu wynagrodzeniu. W związku z powyższym brak jest podstaw do wyodrębnienia w rozporządzeniu osobnej, maksymalnej stawki taksy notarialnej za weryfikację numeru PESEL” – wyjaśnia resort.
Pojawienie się §16 w wyliczeniu kosztów aktu notarialnego bywa też uzasadnione. Brak odrębnej stawki dla czynności nie oznacza braku podstawy do ustalenia wynagrodzenia za jej wykonanie. Ministerstwo wyjaśnia to w odpowiedzi na uwagę o braku w projekcie nowelizacji rozporządzenia taksy za zgodę małżonka na czynność notarialną.
„W przypadku, gdy zgoda małżonka jest składana jako samodzielne oświadczenie w formie aktu notarialnego, zastosowanie znajduje § 16 rozporządzenia dotyczący czynności notarialnych niewymienionych w przepisach poprzedzających. Nie ma zatem potrzeby wprowadzania odrębnej pozycji taryfowej”. Czyli notariusz ma wybór. Może zgodę małżonka „zrobić” jako czynność w oddzielnym akcie i wtedy pobrać za to maksymalnie 200 zł, a może zawrzeć tę zgodę w treści aktu, obejmującego czynność, na którą zgoda została wydana i wtedy dodatkowej opłaty za to nie pobiera.
Czytaj więcej
Przybywa osób, którym nie chodzi jedynie o wskazanie w testamencie spadkobierców. Chcą też przesądzić jaki konkretnie składnik majątku odziedziczą....
Notariusz nie pracuje za darmo
Piotr Marquardt, autor komentarza do rozporządzenia o taksie notarialnej (Koszty notarialne. Komentarz) zwraca uwagę, że czynności notarialne są co do zasady odpłatne i broni stosowania §16.
– Nieodpłatność wymaga wyraźnej podstawy ustawowej, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 8 marca 2013 r. (sygn. III CZP 5/13): „jeżeli czynność notarialna ma być wykonana przez notariusza nieodpłatnie, to ustawa wyraźnie wyłącza prawo notariusza do ustalania wynagrodzenia za jej dokonanie”. Prawa do wynagrodzenia nie można zatem wyłączyć samym „milczeniem” rozporządzenia o taksie notarialnej. Nieodpłatność przewidziano zaś jedynie dla dwóch kategorii czynności: dla protokołu sprostowania oczywistych omyłek oraz dla udostępniania informacji i dokumentów w związku z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, choć wielokrotnie nowelizowane, nie określa odrębnej stawki dla każdej później wprowadzonej czynności notarialnej. Temu właśnie służy § 16 – mówi dr Marquardt.
Zdaniem eksperta trudno mówić o „niewłaściwym” zastosowaniu § 16 do czynności niewymienionych w treści rozporządzenia, ponieważ na tym właśnie opiera się konstrukcja tego przepisu. Niewłaściwe było zastosowanie innej maksymalnej stawki niż 200 zł lub powoływanie się na § 16 w przypadku czynności, która ma wyodrębnioną w przepisach taksę.
– Wątpliwości dotyczące wysokości i podstawy wynagrodzenia notariusza warto zawsze wyjaśniać przed sporządzeniem czynności notarialnej. Każdy notariusz udzieli w tym zakresie wyczerpujących wyjaśnień – dodaje.
Na pewno przed wyborem kancelarii warto porównać oczekiwane wynagrodzenie notariusza. Konkurencja w tym zawodzie jest dziś duża, a stawki, zwłaszcza tam, gdzie kancelarii jest więcej, zróżnicowane. Trzeba też pamiętać, że taksa jest tylko jednym elementem kosztów, które trzeba ponieść w kancelarii. Pozostałe, niezależne od notariusza, to podatki czy opłaty sądowe.
