Sąd Najwyższy: Zachowek może dziedziczyć wnuk, ale nie zięć

Zachowek nie przechodzi na spadkobiercę, jeżeli nie należy on do uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.

Publikacja: 17.04.2023 13:11

Sąd Najwyższy: Zachowek może dziedziczyć wnuk, ale nie zięć

Foto: Adobe Stock

Zachowek to 1/2 wartości spadku dla potencjalnego spadkobiercy, a małoletni i trwale niezdolny do pracy ma prawo do 2/3, jaki by mu przypadł. Przypomnijmy, że ma on chronić najbliższe osoby zmarłego przed tym, by majątek jaki zostawił lub rozdał za życia nie poszedł w całości ręce dalszych krewnych, a tym bardziej obcych. Zachowek przysługuje jedynie małżonkowi, dzieciom (wnukom) oraz rodzicom spadkodawcy, gdyby byli powołani do spadku z ustawy.

Uprawniony do zachowku może jednak umrzeć, zanim go uzyska do rąk, i tu z pomocą idzie art. 1002 k.c. stanowiąc, że roszczenie o zachowek przechodzi na spadkobierców osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy ci nowi spadkobiercy należą do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Pytanie, czy dziedziczą ten zachowek spadkobiercy spoza tego wąskiego grona np. zięć? Takie sytuacje nie należą do rzadkości, gdy z sprawy o zachowek trwają nieraz latami i w tym czasie uprawniony może umrzeć.

Czytaj więcej

Komu należy się zachowek i jak go wyliczyć

W tej sprawie córka zmarłej wytoczyła bratu proces o zachowek, gdyż dostała ona od ich matki za jej życia udział w domku i to był cały majątek matki. Ale takie darowizny bierze się pod uwagę przy rozliczaniu zachowku, a córka miała prawo do 2/3 (gdyż była była trwale niezdolna do pracy). Ze schedy oszacowanej na 136 tys., dawało jej to 45.5 tys. zł zachowku. Jednak w trakcie procesu kobieta zmarła i w jej miejsce, zgodnie z ogólnymi zasadami procesowymi, wszedł jej jedyny spadkobierca - mąż. I zażądał od swego szwagra owych pieniędzy, które Sąd Rejonowy mu zasądził.

Wyrok SR ten zaskarżył szwagier (syn i spadkobierca pierwszej zmarłej) zarzucając bezpodstawne zastosowanie ogólnych zasad dziedziczenia do roszczenia o zachowek. Powołał się na art. 1002 Kc. wskazując, że mąż zmarłej jego siostry, choć jest jej spadkobierca prawa do zachowku po teściowej, którego jego żona jeszcze nie nabyła, nie ma.

Rozpatrując apelację opolski Sąd Okręgowy (sędziowie Grzegorz Kowolik, Paweł Mehl i Adam Cąkala), powziął wątpliwości, czy to zawężenie prawa do zachowku winno być stosowane i o rozstrzygnięcie zwrócił się do SN, argumentując, że przy tym wąskim stanowisku, jeśli wśród spadkobierców uprawnionego do zachowku, nie ma spadkobierców uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy, to zachowek po nim nie będzie dziedziczony i wygaśnie.

SO sugeruje szerszą, funkcjonalną wykładnię art. 1002 wskazując, że ta sprawa jest elementem szerszego sporu o rozliczenia między córką i synem pierwszej zmarłej i ów zachowek miał córce pomóc rozliczenia na tle korzystania z domu. Przy ścisłej wykładni tego przepisu korzyści odnoszą spadkobiercy pierwszego spadkodawcy, w tym wypadku pozwany syn.

Trójka sędziów SN: Monika Koba, Grzegorz Misiurek i Marta Romańska nie przychyliła się do tej argumentacji podejmując uchwałę, że "roszczenie z tytułu zachowku nie przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku jeżeli nie należy on do kręgu osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy - art. 1002 k.c.".

Dodajmy, że kwestia czy prawo do zachowku jest dziedziczone tak samo, jak każda inna rzecz trafiła też do Trybunału Konstytucyjnego (sprawa SK 16/18), gdzie Robert Hernand, zastępca prokuratora generalnego wskazywał że skoro prawo do zachowku opiera się na bliskości ze zmarłym, to także dalsze jego dziedziczenie powinno podlegać tej zasadzie.  Art. 64 konstytucji gwarantujący ochronę własności i dziedziczenia milczy zaś o zachowku. Ale w TK nie zapadł jeszcze wyrok. 

Sygnatura akt: III CZP 125/22

Zachowek to 1/2 wartości spadku dla potencjalnego spadkobiercy, a małoletni i trwale niezdolny do pracy ma prawo do 2/3, jaki by mu przypadł. Przypomnijmy, że ma on chronić najbliższe osoby zmarłego przed tym, by majątek jaki zostawił lub rozdał za życia nie poszedł w całości ręce dalszych krewnych, a tym bardziej obcych. Zachowek przysługuje jedynie małżonkowi, dzieciom (wnukom) oraz rodzicom spadkodawcy, gdyby byli powołani do spadku z ustawy.

Pozostało 88% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Nieruchomości
Co można wybudować bez pozwolenia na własnej posesji? Garaż? A może oczko wodne?
Sądy i trybunały
Seria wyroków kopiuj-wklej. W tle batalia o koncesję dla aptek
Sądy i trybunały
Nowy dyrektor KSSiP: do sądów rzadko przychodzą intelektualiści czy prawnicy
Podatki
Uparty obdarowany zapłaci podatek, bo nie chciał pokazać wydruku z konta
Akcje Specjalne
Naszym celem jest osiągnięcie 9 GW mocy OZE do 2030 roku
Prawo drogowe
Koniec z parkowaniem na chodnikach? Jest propozycja zmiany prawa
Prawo rodzinne
Rozwód u notariusza lub przed urzędnikiem USC. Resort Bodnara ma śmiały plan