Zgodę na wycinkę drzew nie zawsze wydaje wójt

Ustawa z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody stanowi, że zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz, prezydent miasta. A gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków – wojewódzki konserwator zabytków.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że jeżeli wycinka ma być prowadzona na terenie nieruchomości indywidualnie wpisanej do rejestru zabytków, to zgodę na nią wydaje właściwy wojewódzki konserwator zabytków. Jako przykład wskazać można postanowienie NSA z 5 stycznia 2007 r. (sygn. II OW 52/06), w którym czytamy, że sam fakt wpisania nieruchomości do rejestru zabytków, a nie uznanie składnika przyrody (to jest drzewa lub krzewu) za zabytek, przesądza o właściwości rzeczowej wojewódzkiego konserwatora zabytków do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów.

Powstał jednak spór o to, kto wydaje decyzję w sytuacji, gdy wpis do rejestru dotyczy nie indywidualnie oznaczonej nieruchomości, lecz zespołu budynków, np. układu urbanistycznego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącym zgody na usunięcie drzew lub krzewów z terenów wpisanych do rejestru zabytków jako układ urbanistyczny pojawiły się dwa poglądy.

Zgodnie z pierwszym to konserwator zabytków będzie zawsze organem właściwym do wydawania zgody na wycinkę. Przykładowo w postanowieniu NSA z 29 maja 2009 r. (sygn. II OW 18/09) czytamy, że w sytuacji gdy zabytkiem nieruchomym wpisanym do rejestru jest cały układ urbanistyczny miasta obejmujący budynki i otaczające je treny, to brak podstaw prawnych do odmiennego potraktowania części składowych poszczególnych nieruchomości w świetle przepisów ustawy o ochronie przyrody. NSA opowiedział się więc w tym postanowieniu za kompetencją konserwatora do wydawania zgody na wycinkę drzew lub krzewów z terenu objętego ochroną konserwatorską.

Według drugiego poglądu  właściwość wójta (burmistrza, prezydenta miasta) albo wojewódzkiego konserwatora zabytków uzależniona jest od treści decyzji o wpisie układu urbanistycznego do rejestru zabytków.

Konserwator decyduje jedynie w tych sytuacjach, w których decyzja o wpisie obejmuje również zieleń, a więc drzewa i krzewy. Tak wynika z postanowienia NSA z 20 lutego 2009 r. (sygn. II OW 82/12). Czytamy w nim, że konserwator zabytków ma kompetencje do wydawania zezwolenia na wycinkę drzew lub krzewów rosnących na obszarze układu urbanistycznego wpisanego do rejestru zabytków, jeśli w decyzji o wpisie do rejestru danego układu urbanistycznego wymieniono zieleń jako przedmiot ochrony prawnej.

Spór orzeczniczy został ostatecznie rozstrzygnięty w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej na wniosek prezesa NSA (sygn. II OSK 3/15). Z jej treści wynika, że w każdej sytuacji, w której dany obszar został objęty ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków, o wycince decyduje konserwator zabytków. I nie ma przy tym znaczenia, czy wpis dotyczy nieruchomości indywidualnie oznaczonej czy też zespołu urbanistycznego.

W ocenie siedmiu sędziów NSA za taką wykładnią przemawiają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opieki nad zabytkami, a w szczególności jej art. 4. Zgodnie z jego treścią ochrona zabytków polega nie tylko na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, ale również na podejmowaniu działań mających na celu uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska.

– Układ urbanistyczny czy zespół architektoniczny także jest przedmiotem ochrony – uzasadniał Jacek Chlebny, sędzia NSA. Jego zdaniem w skład takiego obszaru mogą wchodzić nie tylko budynki, ale i tereny zielone. Zatem pogląd, zgodnie z którym ochrona konserwatorska nie rozciąga się na drzewa i krzewy rosnące na takim terenie wpisanym do rejestru zabytków, nie znajduje uzasadnienia.

– To przecież kontrola konserwatora zabytków najlepiej zapewnia poszanowanie dla zabytku i jego otoczenia, w tym rosnących drzew i krzewów – wskazywał sędzia Chlebny.