Marcin Malecko z Biura RPO: Najwięcej zgłoszeń od sygnalistów dotyczyło kwestii finansowych

Jak pan ocenia pierwszy rok funkcjonowania przepisów dotyczących zgłoszeń zewnętrznych?

Myślę, że był to dla instytucji publicznych, podmiotów prywatnych, ale także dla samych potencjalnych sygnalistów okres rozpoznawania, czym te przepisy będą w praktyce. Jeśli chodzi o liczbę zgłoszeń zewnętrznych kierowanych do rzecznika praw obywatelskich, obserwowaliśmy przez cały rok ich dość stabilny poziom.

Pod koniec roku zmieniały się jednak proporcje. Coraz większą część wpływu stanowiły zgłoszenia faktycznie spełniające kryteria ustawy i dyrektywy, czyli pochodzące od osób informujących o nieprawidłowościach w kontekście związanym z pracą oraz dotyczące dziedzin wskazanych w przepisach.

Czytaj więcej

Praca, Emerytury i renty

Więcej wolnego? Biznes na razie nie chce o tym słyszeć

Dzień wolny za święto, które przypada w niedzielę? O takiej treści petycję do Sejmu złożyła Funda...

A jak wygląda to liczbowo?

Jeśli chodzi o dane liczbowe: łącznie kanałami poświęconymi sygnalistom wpłynęło do rzecznika 690 spraw. Spośród nich ponad 220 zostało zakwalifikowanych przez nasz zespół jako zgłoszenia zewnętrzne w rozumieniu ustawy o ochronie sygnalistów i były tak procedowane.

To niewiele.

Na tym etapie trudno jednoznacznie ocenić. Doświadczenia innych państw pokazują, że liczba zgłoszeń zazwyczaj rośnie z roku na rok. Zobaczymy więc, jak sytuacja będzie wyglądała po kolejnych 12 miesiącach funkcjonowania przepisów. Nasze liczby nie odbiegają też znacząco od początkowego okresu wdrażania tych regulacji w innych krajach. Warto też zwrócić uwagę, że choć temat był obecny w mediach, to nie towarzyszyła mu szeroka, ukierunkowana kampania informacyjna skierowana bezpośrednio do pracowników. Stąd ta liczba zgłoszeń mogła być mniejsza niż początkowo zakładano.

Mam też wrażenie, że na początku – zarówno po stronie niektórych organów publicznych, jak i pracodawców – pojawiała się pewna nieufność do mechanizmu sygnalizowania oraz założenie, że brak zgłoszeń jest sygnałem pozytywnym. Tymczasem w takiej sytuacji warto zastanowić się, czy nie należałoby ponownie poinformować pracowników o dostępnych narzędziach informowania o nieprawidłowościach, a w przypadku organów publicznych – także nad sposobem komunikowania istnienia tych kanałów.

Czytaj więcej

Opinie Prawne

Jakub Królikowski: Sygnaliści dbają o dobro wspólne

Dziś ważne jest nie tylko informowanie o mechanizmie zgłaszania naruszeń, ale przede wszystkim za...

Z jakich dziedzin pochodziło najwięcej spraw?

Katalog przedmiotowy określony w ustawie o ochronie sygnalistów jest skomplikowany i może budzić wątpliwości z perspektywy osób dokonujących zgłoszeń. Przez cały rok pojawiały się sprawy z zakresu prawa pracy, w szczególności dotyczące mobbingu. Były to jednak przypadki, które nie mogły zostać zakwalifikowane jako zgłoszenia sygnalistyczne, ponieważ prawo pracy nie jest objęte zakresem ustawy.

Jeśli chodzi o zgłoszenia zewnętrzne, zgodnie z przewidywaniami, najwięcej dotyczyło kwestii finansowych – m.in. nieprawidłowości podatkowych, ustawianych przetargów czy niegospodarności w zarządzaniu mieniem publicznym w instytucjach państwowych. Rzecznik nie jest organem właściwym do szczegółowego merytorycznego badania takich spraw, dlatego były one przekazywane do odpowiednich instytucji. Najwięcej zgłoszeń trafiło do Krajowej Administracji Skarbowej.

Iloma sprawami zajęli się państwo samodzielnie w ciągu roku?

Kilkanaście spraw dotyczących podstawowych praw i wolności zostało podjętych przez rzecznika. Chodzi o takie przypadki, w których RPO jest właściwy nie tylko do przyjęcia i przekazania zgłoszenia, ale również do samodzielnego jego rozpatrzenia i prowadzenia działań następczych.

Część z nich dotyczyła bezpieczeństwa oraz warunków opieki nad dziećmi w placówkach opiekuńczych. Podjęliśmy także kilka spraw związanych z ustawianymi konkursami na stanowiska w instytucjach publicznych, które zakwalifikowaliśmy jako naruszenie konstytucyjnego prawa równego dostępu do służby publicznej.