Rzecznik praw obywatelskich prof. Irena Lipowicz wystąpiła do ministra pracy i polityki społecznej Władysława Kosiniaka-Kamysza o jak najszybszą nowelizację ustawy emerytalnej.

Chodzi o realizację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 lutego 2012 r. (sygn. K 5/11) i wcześniejszego orzeczenia Sądu Najwyższego z 21 września 2010 r. (sygn. III UK 94/09).

Oba te orzeczenia dotyczą art. 114 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przewidującego prawo ZUS do podważania prawomocnych decyzji przyznających świadczenie. Kiedy Trybunał uznał za niezgodny z konstytucją art. 114 ust. 1a ustawy emerytalnej, który pozwalał ZUS na zmienianie wcześniejszych decyzji w dowolnym czasie wyłącznie na podstawie odmiennej oceny dokumentów, pozostałe w ustawie przepisy ciągle nie spełniają konstytucyjnych standardów.

Zgodnie z art. 114 ust. 1 prawo do świadczenia wciąż może być ponownie ustalone z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Przepisy nie zastrzegają jednak terminu, w którym może to nastąpić.

Rzecznik powołuje w tym zakresie wspomniany wyrok SN, w którym sędziowie określili kryteria uzasadniające wzruszanie prawomocnych decyzji przez ZUS. W myśl tego orzeczenia nowe dowody i okoliczności muszą mieć wpływ na prawo do świadczenia lub jego wysokość. Ponadto istotne w takim postępowaniu powinno być to, czy pominięcie tych dowodów nastąpiło z winy ubezpieczonego, czy też stanowiło błąd ZUS.

Zdaniem RPO w przepisach powinno się także brać pod uwagę czas, jaki upłynął od wydania kwestionowanej decyzji, a także to, czy skutki jej uchylenia będą odpowiednie w danym wypadku ze względu na wiek czy stan zdrowia, które uniemożliwiłyby ubezpieczonemu wypracowanie stażu niezbędnego do uzyskania prawa do nowego świadczenia.

Zdaniem RPO zmiany powinny dotyczyć przepisów zawartych w wielu innych ustawach. Przykładowo art. 83a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych także przewiduje możliwość uchylenia prawomocnej decyzji ZUS, jeśli zostaną ujawnione nowe dowody i okoliczności. Do zmiany są także regulacje zawarte w ustawach o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy policji, ABW etc., a także o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin.