Jurty rozstawione na lotnisku, dania narodowe, orkiestra, wojownicy w strojach ludowych, konna asysta honorowa. Tak w Biszkeku we wtorek witano przywódcę Turcji. Tego samego dnia Recep Tayyip Erdogan został odznaczony przez prezydenta Kirgizji Sadyra Dżaparowa orderem Manas I stopnia, najwyższym kirgiskim odznaczeniem państwowym.
W środę ruszy tam szczyt Organizacji Państw Turkijskich (OPT), w której Kirgizja na rok przyjmuje przewodnictwo. To już drugi szczyt organizacji w tym roku. Poprzedni, nieformalny, odbył się w lipcu w Szuszy, odzyskanej przez Azerbejdżan w 2020 roku w kilkudniowej wojnie w Górskim Karabachu.
Dlaczego Turcja wkracza do Azji Środkowej?
Poza Erdoganem do Biszkeku udali się przywódcy Azerbejdżanu, Uzbekistanu, Kirgizji i Kazachstanu. Przywódcy Węgier i Turkmenistanu (państwa mają status obserwatorów w organizacji), Viktor Orbán i Serdar Berdimuhamedow również są obecni w kirgiskiej stolicy.
Będą rozmawiali o „wzmocnieniu turkijskiego świata”, ale też integracji gospodarczej, transformacji cyfrowej czy bezpieczeństwie. Powołany w 2023 roku Turkijski Fundusz Inwestycyjny w przyszłym roku ma sfinansować wspólne projekty państw o wartości ponad miliarda dolarów.
Od lat Turcja wspiera budowy meczetów w państwach regionu, zacieśnia z tymi krajami współpracę kulturową i edukacyjną. We wrześniu w Baku państwa OPT (w tym cztery kraje dawnego ZSRR) podjęły decyzje dotyczącą przejścia na ujednolicony alfabet turecki (łaciński), definitywnie żegnając cyrylicę.
Czytaj więcej
Globalny kryzys gospodarczy spowodowany pandemią a następnie agresją Rosji na Ukrainę odbił się negatywnie na gospodarkach państwa Azji Centralnej....
– Dziedzictwo historyczne czy kulturowe było ważne na początku tej współpracy. Turcja ma bardzo wyraźne interesy na Kaukazie i w Azji Centralnej. Odkąd w 2021 roku powołano Organizację Państw Turkijskich (wcześniej od 2009 roku istniała Rada Współpracy Państw Języków Tureckich – red.) aspekt czysto biznesowy zyskuje coraz większe znaczenie. Dla Turcji ważne są przede wszystkim surowce – ropa i gaz. Szczególnie jeżeli chodzi o relacje Turcji z Azerbejdżanem i Kazachstanem – mówi „Rzeczpospolitej” Zuzanna Krzyżanowska, ekspertka w dziedzinie Turcji z OSW.
Ważnym projektem transportowym dla Ankary jest tzw. korytarz środkowy, który ma łączyć Chiny poprzez Azję Centralną i Morze Kaspijskie z Europą. Po agresji rosyjskiej na Ukrainę waga tego połączenia wzrosła również dla Unii Europejskiej, która tym połączeniem jest zainteresowana. Bo omija w ten sposób Rosję i Iran.
– Ważnym projektem transportowym dla Ankary jest tzw. korytarz środkowy, który ma łączyć Chiny poprzez Azję Środkową i Morze Kaspijskie z Europą. Po agresji rosyjskiej na Ukrainę waga tego połączenia wzrosła również dla Unii Europejskiej, która jest nim zainteresowana. Bo omija w ten sposób Rosję i Iran – dodaje.
Prokremlowski publicysta: Rosja nie może podchodzić do tego obojętnie
– Turcja zgromadziła pod swoją flagą jedną trzecią wszystkich postradzieckich republik – mniej więcej na tyle pretenduje Unia Europejska (trzy państwa bałtyckie już w UE, a Mołdawia, Gruzja i Ukraina stoją w kolejce). Czy to oznacza, że Turcja razem z Europą rozdziera postradziecką przestrzeń? – alarmuje na łamach rządowego portalu Ria Nowosti prokremlowski publicysta Piotr Akopow.
Oskarża Gorbaczowa o upadek ZSRR i przypomina, że środkowoazjatyckie narody „były częścią państwa rosyjskiego”. – Dlatego Rosja nie może obojętnie podchodzić do dążenia Turcji do integracji z tym regionem. To dla nas kwestia bezpieczeństwa, gospodarki i geopolityki – twierdzi.
Rosja nie może obojętnie podchodzić do dążenia Turcji do integracji z tym regionem. To dla nas kwestia bezpieczeństwa, gospodarki i geopolityki
Z roku na rok rośnie wymiana handlowa pomiędzy Turcją a innymi państwami OPT. Dzisiaj opiewa na ponad 18 mld dol., to już prawie połowa wymiany handlowej tych państw z Rosją (nieco ponad 40 mld). Dysproporcja ta będzie zapewne się kurczyła w miarę postępów rozbudowy tzw. korytarza środkowego. Ale nie chodzi tylko o gospodarkę.
Erdogan popularniejszy od Putina
– W zeszłym roku w Kazachstanie przeprowadzono badania, z których wynikało, że wśród zagranicznych przywódców Kazachowie darzą największą sympatią właśnie przywódcę Turcji. Jest popularniejszy tam od przywódców USA, Chin czy Rosji. Jeszcze większą popularnością cieszy się w Azerbejdżanie ze względu na wyjątkowe relacje obu państw – mówi analityczka OSW.
Czy ta sympatia może się przerodzić przyszłości w sojusz militarny państw turkijskich?
Czytaj więcej
Ankara kontynuuje konsolidację państw tureckojęzycznych, wywołując coraz większy niepokój w Rosji oraz w Chinach.
– Turcja sprzedaje swoje uzbrojenie do państw Azji Środkowej, ale perspektywa powstania jakiegoś turkijskiego odpowiednika NATO czy OUBZ w tym momencie jest jeszcze bardzo odległa – uważa Krzyżanowska. I przypomina, że swoje relacje z Rosją państwa Azji Środkowej równoważą też szybkoo rozwijającymi się stosunkami z Chinami.
