W 2025 r. Polacy wydali na leki na otyłość niemal 1,5 mld zł – 1,292 mld zł na Mounjaro i 182 mln zł na Wegovy. Jeśli doliczyć produkty handlowe przeznaczone dla chorych na cukrzycę typu II, które pozwalają także schudnąć (Ozempic i Rybelsus stosowane poza wskazaniami), kwota przekracza 2 mld zł. To czołówka w kategorii nierefundowanych leków na receptę, które wygenerowały największy przychód ze sprzedaży w Polsce.
Te dane pochodzą z najnowszego raportu z działalności Komisji Ekonomicznej przy ministrze zdrowia.
Czytaj więcej
Leki GLP-1 są obecnie stosowane w 4,5 proc. polskich gospodarstw domowych, ale w kolejnych 12 proc. przynajmniej jedna osoba rozważa rozpoczęcie ic...
Leczenie otyłości to dochodowy biznes, a jego beneficjentami – poza producentami – są lekarze, eksperci ds. ochrony zdrowia i przedstawiciele organizacji pacjenckich. Ich nazwiska i afiliacje przewijają się w raportach przejrzystości, publikowanych przez producentów leków. Za częścią kampanii społecznych i edukacyjnych na temat leczenia otyłości w Polsce stoją pieniądze od firm farmaceutycznych.
W 2025 r. do medyków i organizacji ochrony zdrowia popłynęło łącznie ok. 25 mln zł od dwóch producentów leków na otyłość. To wydatki na umowy sponsoringowe z towarzystwami naukowymi, uczelniami, szpitalami, organizacjami pacjenckimi (na to przeznaczono w sumie 16 mln zł) oraz koszty wynagrodzeń za usługi medyków (ok. 9 mln zł). Te ostatnie nie uwzględniają wyjazdów lekarzy na konferencje, związanych z tym opłat rejestracyjnych, wydatków na hotele i dojazd. A to kolejne miliony złotych.
„Nie znam organizacji w obszarze zdrowia, która nie miałaby wśród partnerów firm farmaceutycznych”
Przedstawmy głównych aktorów frontu walki z otyłością. Pierwszy to FLO – Fundacja na rzecz leczenia otyłości. Powstała w 2023 r. Za chwilę na rynek polski miało wejść Mounjaro, a Ozempic był już na topie. Rok wcześniej po raz pierwszy zrobiło się głośno o problemach z jego dostępnością w polskich aptekach. W październiku 2022 r. ówczesny wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski w odpowiedzi na interpelację poselską wskazał: „Braki produktu leczniczego Ozempic spowodowane są nadmierną konsumpcją, głównie poprzez przepisywanie leku przez lekarzy dla pacjentów poza wskazaniami rejestracyjnymi jako panaceum na redukowanie masy ciała”. Mówiąc wprost: Ozempicu miało brakować, bo recepty na lek realizują nie tylko cukrzycy, ale i osoby, które chcą schudnąć.
W 2024 r. Fundacja na rzecz leczenia otyłości otrzymała od Novo Nordisk, producenta Ozempicu i Wegovy, 50 tys. zł. Od Eli Lilly, producenta Mounjaro, 284 tys. zł. W ubiegłym roku było to odpowiednio 190 tys. zł i 254,5 tys. zł. Tak wynika z raportów przejrzystości obu firm. To dokumenty publikowane przez podmioty zrzeszone w Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA. Informują w nich o świadczeniach przekazanych na rzecz medyków i organizacji ochrony zdrowia.
Założycielka fundacji i jej obecna prezes Ewa Godlewska zawodowo zajmuje się PR-em. Od 2014 r. prowadzi agencję KnowPR. Sama agencja była jedną ze stron umowy trójstronnej zawartej z FLO i firmą Novo Nordisk w 2024 r. Dotyczyła organizacji pierwszej edycji kampanii edukacyjnej „Otyłość to choroba. Nie oceniaj, nie odchudzaj, tylko lecz”. W przypadku pieniędzy od firmy Eli Lilly fundacja najpierw podpisała umowę z firmą, a potem z agencją KnowPR na realizację kampanii.
– To, że prezes fundacji prowadzi własną działalność gospodarczą i realizuje całkowicie lub częściowo działania fundacji, jest powszechną praktyką – pisze Godlewska w obszernej odpowiedzi na pytania „Rz”. – Jeśli pani redaktor sobie życzy, to przekażę przykłady takich Fundacji i Stowarzyszeń, bo ja takiego modelu współpracy nie wymyśliłam, tylko przyjęłam powszechną praktykę rynkową. Mam zupełnie inne źródła dochodu, mam inne projekty, a zwłaszcza dochody pasywne i fundacja nie jest dla mnie main (głównym – przyp. red.) biznesem.
Czytaj więcej
Niemal co piąty Polak jest gruby. Problem ma cała UE, bo ponad połowa mieszkańców Europy ma nadwagę. Nic dziwnego, że rynek środków na odchudzanie...
Godlewska wskazuje, że fundacja powstała z potrzeby działania na rzecz osób chorujących na otyłość i ich bliskich. – Jedną z nich jest moja córka, właśnie dlatego tak bardzo angażuję się w pomoc tej grupie chorych – informuje. Wskazuje, że finansowanie pozyskane od firm nie służy ogólnej działalności fundacji, lecz realizacji kampanii edukacyjnej „Otyłość to choroba. Nie oceniaj, nie odchudzaj, tylko lecz”. – Nie znam organizacji działającej w obszarze zdrowia, która nie miałaby wśród swoich partnerów firm farmaceutycznych. Dla mnie ważne jest, aby to nie była jedna firma, tylko kilka, bo to także podkreśla niezależność organizacji. Pozyskując patronaty dla naszej kampanii – urzędowe, instytucjonalne, medialne, towarzystw medycznych, naukowych czy partnerów społecznych – zawsze wymieniamy wszystkich partnerów komercyjnych, aby potencjalny patronat był przyznawany z pełną świadomością źródeł finansowania kampanii – tłumaczy Godlewska. Podkreśla też, że fundacja nie prowadzi kampanii reklamujących konkretne produkty lecznicze.
Oprócz organizacji kampanii edukacyjnej, środki pozyskane przez fundację od producentów leków na otyłość w 2025 r. zostały przeznaczone m.in. na działania w mediach społecznościowych, obsługę strony internetowej FLO, organizację bezpłatnych spotkań edukacyjnych dla pacjentów oraz produkcję podcastów i filmów edukacyjnych na temat otyłości, np. filmów o czterech powikłaniach związanych z chorobą otyłościową, gdzie występują pacjenci, lekarze i eksperci.
Przeglądamy filmy opublikowane na kanale YouTube fundacji. Wypowiadający się w nim medycy to w większości (poza jedynym wyjątkiem) lekarze – profesorowie, którzy pobierają wynagrodzenie od producentów leków na otyłość – ich nazwiska figurują w raportach przejrzystości – lub należą do zarządów towarzystw naukowych, które takie wynagrodzenie pobierają.
Autorytety medyczne na liście płac firm farmaceutycznych
Gdy lekarz, profesor medycyny, zabiera głos w mediach, w Sejmie czy na konferencjach organizowanych przez organizacje pacjenckie, jego wypowiedzi mogą być odbierane jako obiektywny głos nauki. Pacjenci zwykle nie wiedzą, że ten sam lekarz pobiera wynagrodzenie od firmy farmaceutycznej.
Dane o pieniądzach przeznaczanych przez producentów leków na współpracę z lekarzami można co prawda znaleźć w dorocznych raportach przejrzystości firm, jednak na ujawnienie takiej informacji z imienia i nazwiska wraz z kwotą wynagrodzenia medyk musi wyrazić zgodę. Większość nie wyraża. Wtedy wypłacone kwoty są uwzględnione w zestawieniu zbiorczym.
Z raportu Eli Lilly za 2025 r. wynika, że ośmiu na dziesięciu medyków, którzy otrzymali od producenta wynagrodzenie z tytułu świadczonych usług, nie przyznało się do tego. To w sumie 348 osób, którym wypłacono z tego tytułu łącznie 3 mln zł. W przypadku Novo Nordisk zestawienie zbiorcze obejmuje 496 osób, a wypłacona kwota to niemal 5 mln zł.
W raportach widać też setki tysięcy złotych w umowach sponsoringowych dla towarzystw naukowych. Dla przykładu: w ubiegłym roku 792 tys. zł od Eli Lilly i 732 tys. zł od Novo Nordisk dla Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego; 665 tys. zł dla Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego od Novo Nordisk i 644 tys. dla Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego z tego samego źródła.
Czytaj więcej
Ministerstwo Zdrowia chce publikować rejestr wynagrodzeń otrzymywanych m.in. przez lekarzy od firm farmaceutycznych. Takie rozwiązanie ma być częśc...
Towarzystwa naukowe działają jako stowarzyszenia. Pieniądze pozyskiwane od firm farmaceutycznych wykorzystują do realizacji celów statutowych. Może to być edukacja lekarzy lub organizacja konferencji naukowych. Jakie świadczenia na rzecz firmy wiążą się podpisaniem takiej umowy? O to pytamy Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. W odpowiedzi czytamy:
„Świadczenia PTK mają charakter typowy dla sponsoringu wydarzeń naukowych i obejmują np. informację o sponsorze w materiałach wydarzenia, udostępnienie powierzchni wystawienniczej, organizację sesji satelitarnych oznaczonych jako sponsorowane”.
Wśród beneficjentów producentów leków na otyłość jest też Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości. W zeszłym roku otrzymało 105 tys. zł od Novo Nordisk, a czterech profesorów – członków zarządu towarzystwa – pięciocyfrowe wynagrodzenia od Eli Lilly (dr hab. Mariusz Wyleżoł, dr hab. Alina Kuryłowicz, prof. Monika Szulińska, prof. Paweł Bogdański). Występują na konferencjach o otyłości, uczestniczą w spotkaniach i zespołach organizowanych w parlamencie, lub wypowiadają się jako eksperci w materiałach edukacyjnych opracowywanych przez Fundację na rzecz leczenia otyłości.
W lutym tego roku dr hab. Mariusz Wyleżoł, chirurg, bariatra, prezes PTLO, uczestniczył w sejmowej komisji zdrowia. Dyskutowano tam o profilaktyce, diagnostyce i leczeniu otyłości w Polsce. Na stole w ministerstwie leżały już wówczas dwa wnioski o refundację leków na otyłość dla określonych grup pacjentów.
Czytaj więcej
Z przekazanych „Rz” danych wynika, że systematycznie wzrasta liczba postępowań przygotowawczych dotyczących nielegalnego obrotu produktami lecznicz...
– Jeżeli bym wstrzyknął państwu grelinę, a jest to hormon, który wydziela się u chorych na otyłość w nadmiarze (…) i mielibyście pustą lodówkę, na stole nie byłoby jedzenia, a w koszu byłaby stara bułka, którą do tego kosza wyrzuciliście państwo tydzień temu, która byłaby spleśniała, to państwo byście ją zjedli. I nawet pomimo tego, że byście ją zjedli, to nie poczulibyście uczucia sytości, bo wiemy z badań naukowych, że u chorych na otyłość brak jest poposiłkowego wydzielania GLP-1. Czyli państwo nie doświadczylibyście uczucia sytości. Tak wygląda życie chorych na otyłość. Nadmiar greliny, czyli stałe uczucie głodu, brak poposiłkowego wydzielania GLP-1, czyli brak uczucia sytości, a my mówimy chorym, jedz mniej, ruszaj się więcej. Jest to (…) działanie przeciwskuteczne – mówił Wyleżoł.
Leki na otyłość opierają się na analogach, czyli odpowiednikach hormonu jelitowego GLP-1, który odpowiada właśnie za uczucie sytości.
Wysłaliśmy do PTLO prośbę o komentarz. Przekazaliśmy też pytania do członków zarządu PTLO, którzy otrzymali wynagrodzenie od firmy farmaceutycznej, w tym do prezesa Mariusza Wyleżoła. Interesowało nas, czy podczas wydarzeń poświęconych otyłości, organizowanych przez instytucje publiczne, gdzie występują w roli prelegentów, ujawniają konflikt interesów związany ze współpracą z firmą produkującą leki na otyłość. Nie otrzymaliśmy odpowiedzi.
Kogo dotyczy obowiązek ujawniania konfliktu interesów?
PTLO jest jednym z dwóch założycieli Partnerstwa na rzecz Profilaktyki i Leczenia Otyłości. Drugi to Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego. Sama inicjatywa została powołana do życia w 2022 r. W czerwcu 2024 r. w jej ramach odbyła się pierwsza konferencja „Stop epidemii otyłości w Polsce” i opublikowano raport na temat zjawiska otyłości. Projekt powstał przy wsparciu Novo Nordisk, a PTLO dostało w tym roku od firmy 216,7 tys. zł. W kolejnym 2025 r. Uczelnia Łazarskiego otrzymała 410 tys. zł od Eli Lilly. Pierwszy dzień kolejnej edycji konferencji dialogu międzysektorowego „Stop epidemii otyłości” odbył się już w Sejmie.
Poprosiliśmy Uczelnię Łazarskiego o komentarz do współpracy z firmami farmaceutycznymi w sprawie otyłości. Zapytaliśmy m.in. jakie świadczenia uczelni na rzecz firmy Eli Lilly wiązały się z podpisaniem umowy o sponsoringu. W odpowiedzi biuro prasowe uczelni napisało, że: „Zawierane umowy sponsoringowe gwarantują niezależność merytoryczną Partnerstwa – sponsorzy nie mają wpływu na dobór ekspertów, kierunek prac, podejmowane decyzje ani treść opracowywanych materiałów. Mogą uczestniczyć w spotkaniach i pracach Partnerstwa, ale wyłącznie w charakterze konsultacyjnym”.
Zapytaliśmy też, czy przedstawiciele Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia UŁ, którzy występowali na wydarzeniach dotyczących otyłości organizowanych przez Sejm, Senat, Ministerstwo Zdrowia lub pod patronatem tych instytucji – ujawniali konflikt interesów związany z faktem, że uczelnia, którą reprezentują, współpracuje z firmą Eli Lilly. Uczelnia odpowiedziała:
„Obowiązek ujawniania konfliktu interesów wynika z przepisów prawa i dotyczy określonych osób oraz sytuacji, przede wszystkim związanych z formalną oceną, opiniowaniem, negocjowaniem lub podejmowaniem decyzji w konkretnych sprawach, np. w procesie refundacyjnym”.
Obowiązek ujawniania konfliktu interesów dotyczy np. osób zaangażowanych w proces refundacyjny leku czy konsultantów krajowych w dziedzinach medycyny.
„Nie oznacza to jednak, że taki obowiązek spoczywa na każdej osobie publicznie wypowiadającej się na temat systemu ochrony zdrowia, np. podczas konferencji czy debaty eksperckiej” – czytamy w odpowiedzi.
– Podczas komisji sejmowych czy spotkań w Senacie lekarze nie ujawniają swoich powiązań finansowych z koncernami, a urzędnicy nie mają podstawy prawnej, by ich o to formalnie odpytywać – przyznaje nasz rozmówca w Ministerstwie Zdrowia.
Czytaj więcej
Tańszy, dostępny bez recepty i wysyłany wprost do domu zamiennik Ozempicu. Nieuczciwi sprzedawcy kuszą pacjentów i prezentują swoje produkty jako p...
– Lobbing wokół otyłości przekroczył już mury parlamentu i granice przyzwoitości – wskazuje inny pracownik resortu.
Pacjenci „domagają się dostępu do nowych leków”
Na froncie walki z otyłością najbardziej widoczne są zwłaszcza dwie parlamentarzystki. Pierwsza to wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska. Od dwóch lat udziela patronatu i współorganizuje konferencję „Stop epidemii otyłości”. Tę samą, którą zainicjowało Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości i Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego. Zapytaliśmy wicemarszałek Sejmu, czy udzielając patronatu wydarzeniu, weryfikowała ewentualny konflikt interesów związany z faktem, że organizatorzy współpracują z firmami produkującymi leki na otyłość. Wielichowska odpisała:
„Obejmując kampanię <Otyłość to choroba. Nie oceniaj. Nie odchudzaj, tylko lecz> patronatem honorowym, zapoznałam się z jej założeniami i celami. Kluczowe znaczenie miał dla mnie fakt, że jest to inicjatywa edukacyjna służąca zwiększaniu świadomości społecznej na temat otyłości jako choroby, przeciwdziałaniu stygmatyzacji pacjentów oraz promowaniu właściwego podejścia do jej diagnozowania i leczenia. Chcę szczególnie podkreślić, że już we wniosku o patronat zostało jednoznacznie wskazane, iż sponsorzy nie mają wpływu na zakres merytoryczny kampanii. To jasno określona zasada, która stanowi podstawę jej realizacji. Finansowe wsparcie kampanii nie daje sponsorom prawa do kształtowania jej przekazu, treści edukacyjnych ani rekomendacji” – pisze Wielichowska. Przekazała też, że weryfikuje „zapraszanych rozmówców pod kątem ich aktywności zawodowej i ewentualnej współpracy z firmami farmaceutycznymi”. Wynika z tego, że weryfikacja wypadła pozytywnie.
W temacie otyłości aktywnie udziela się też senator Agnieszka Gorgoń-Komor, lekarka ze specjalizacjami w chorobach wewnętrznych i kardiologii. Uczestniczyła we wszystkich trzech konferencjach Partnerstwa na rzecz Profilaktyki i Leczenia Otyłości. W maju 2024 r. z jej inicjatywy w Senacie odbyła się konferencja Parlamentarnego Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia na temat choroby otyłościowej w ramach kampanii: „Otyłość to choroba. Nie oceniaj, nie odchudzaj, tylko lecz”. 5 marca tego roku Zespół ponownie obradował na temat otyłości. Wśród prelegentów znaleźli się m.in. lekarze oraz przedstawiciele organizacji, które dostawały lub nadal dostają pieniądze od producentów leków na otyłość - był prof. Paweł Bogdański, prof. Lucyna Ostrowska, z Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego – dr hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka (od 1 lipca rektor UŁ) oraz Monika Pawłowska, a z Fundacji na rzecz leczenia otyłości – Ewa Godlewska. Rozmawiano m.in. o powikłaniach choroby otyłościowej, społecznej stygmatyzacji chorych na otyłość i o sposobach leczenia. Nie zabrakło rekomendacji kluczowych kierunków zmian systemowych w leczeniu chorych na otyłość w Polsce – wynika z relacji zamieszczonej na stronach Senatu. Ewa Godlewska wskazywała, że chorzy „oczekują również zrozumienia i szacunku, chcą mieć ścieżkę leczenia oraz dostęp do leczenia farmakologicznego, zgodnie z najnowszą wiedzą medyczną”.
Czytaj więcej
Rodzimy start-up buduje cyfrową klinikę, która ma – dzięki inteligentnym algorytmom – pomóc w leczeniu otyłości. Innowacja już skusiła inwestorów,...
21 maja na stronie internetowej swiatlekarza.pl ukazał się wywiad z Gorgoń-Komor, w którym senatorka chwali się wprowadzeniem tematu profilaktyki i leczenia otyłości do Parlamentu Europejskiego poprzez wystawę fundacji FLO, ukazującą historie pacjentów (wystawa nie była finansowana przez firmy farmaceutyczne – zapewnia prezeska fundacji). W wywiadzie Gorgoń-Komor mówi m.in. o lekach. „Pojawiły się nowe cząsteczki realnie wpływające na zdrowie osób z otyłością. (…) Okazało się, że te nowe cząsteczki, stosowane początkowo w leczeniu cukrzycy, mają wpływ na redukcję masy ciała. A my jako klinicyści – interniści, diabetolodzy, kardiolodzy – doskonale wiemy, że cukrzyca bardzo często współwystępuje z chorobą otyłościową, z kolei otyłość współistnieje z miażdżycą czy niewydolnością serca. Doszłam więc do wniosku, że trzeba leczyć przyczynę choroby otyłościowej; jeśli wyeliminujemy czynniki ryzyka, zapobiegniemy innym chorobom i powikłaniom narządowym. Pacjenci już o tym wiedzą i coraz częściej domagają się dostępu do nowych leków”.
Senatorka nie odpowiedziała na pytania przesłane przez „Rzeczpospolitą”.
Dwa wnioski o refundację leków na otyłość
W narracji na temat otyłości dominuje wątek społecznych i ekonomicznych kosztów choroby otyłościowej, w tym leczenia jej powikłań. Jest też walka ze stygmatyzacją chorych, potępienie obesogennego (otyłogennego) środowiska i przekaz o profilaktyce – diecie i ruchu. A także niepokój o przyszłość polskich dzieci, które „tyją najszybciej w Europie”. Trosce o 9 mln Polaków, którzy mają zmagać się z otyłością, towarzyszą apele o stworzenie ścieżki leczenia otyłości i informacja na temat samych możliwości leczenia, w tym o farmakoterapii, która wspiera redukcję masy ciała. Tak tworzy się popyt.
Ochrona patentowa Ozempicu wygaśnie w marcu 2031 r., a Mounjaro w styczniu 2036 r. Wtedy na rynku mogą pojawić się odpowiedniki leków oryginalnych, a ceny spadną. Do stabilizacji zysków w okresie, który to poprzedza, przyczyniłoby się finansowanie leków na otyłość ze środków publicznych. Do Ministerstwa Zdrowia wpłynęły dwa wnioski w tej sprawie. Pierwszy dotyczy leku Mounjaro KwikPen. Jego refundacja dla określonej we wniosku grupy pacjentów kosztowałaby system ochrony zdrowia dodatkowe 0,55 mld zł w pierwszych dwóch latach. Drugi z wniosków dotyczy leku Wegovy, a jego włączenie do refundacji w konkretnych wskazaniach wiązałoby się z dodatkowymi wydatkami w wysokości 0,86 mld zł w perspektywie czterech lat.
Na razie prezes Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nie zarekomendował objęcia refundacją obu terapii.
