Drga Ci powieka lub łapią Cię skurcze? Przyczyna nie zawsze jest oczywista

Dlaczego drganie powieki i skurcze mięśni często pojawiają się w tym samym czasie?

Drganie powieki i skurcze mięśni pojawiają się razem, bo mają wspólny mechanizm i podobne wyzwalacze. Oba objawy wynikają z nadpobudliwości nerwowo-mięśniowej, czyli sytuacji, w której nerwy wysyłają do mięśni impulsy bez potrzeby. Mięsień odpowiada wtedy mimowolnym napięciem.

Różnica polega na skali reakcji. Drganie powieki to miokimia, czyli seria drobnych i niebolesnych drgnięć mięśnia okrężnego oka. Skurcz łydki obejmuje cały mięsień, jest bolesny i trwa od kilku sekund do kilku minut.

Nadpobudliwość nerwów nasilają przede wszystkim przewlekły stres, krótki sen, duże ilości kofeiny i niedostateczne nawodnienie. Dlatego w okresie przemęczenia możesz zauważyć oba objawy jednocześnie, na przykład drgającą powiekę w ciągu dnia i skurcz łydki w nocy.

Dlaczego drga powieka?

Powieka drga najczęściej z powodu stresu, niewyspania, nadmiaru kofeiny i zmęczenia oczu. Drganie zwykle dotyczy jednej, częściej dolnej powieki i trwa od kilku sekund do kilku minut. Może jednak powracać przez kilka dni, a nawet tygodni.

-        Stres i przemęczenie – długotrwałe napięcie psychiczne zwiększa pobudliwość układu nerwowego. Drganie często pojawia się w okresie intensywnej pracy albo tuż po nim, gdy organizm zaczyna odpoczywać.

-        Zbyt krótki sen – niedobór snu utrudnia regenerację układu nerwowego. Drganie powieki bywa jednym z pierwszych sygnałów kilku zarwanych nocy z rzędu.

-        Kofeina i alkohol – kawa, napoje energetyczne i mocna herbata pobudzają układ nerwowy. Alkohol zaburza sen i sprzyja odwodnieniu, co także może nasilać drgania.

-        Zmęczenie wzroku i suchość oka – przy ekranie mrugasz rzadziej, więc wysycha film łzowy, czyli cienka warstwa łez chroniąca powierzchnię oka. Podrażnione oko może reagować drganiem powieki.

-        Działanie niektórych leków – drganie powieki bywa działaniem niepożądanym leków wpływających na układ nerwowy. Jeśli objaw pojawił się po rozpoczęciu nowej terapii, przeczytaj ulotkę albo zapytaj farmaceutę.

-        Utrata elektrolitów – niedobór magnezu lub potasu może zwiększać pobudliwość nerwów. Zdarza się to głównie przy biegunce, wymiotach, dużej utracie potu albo bardzo ubogiej diecie.

Co powoduje skurcze łydek i innych mięśni?

Skurcze łydek najczęściej wywołują przeciążenie i zmęczenie mięśni, odwodnienie oraz długie przebywanie w jednej pozycji. U części osób, zwłaszcza po 50. roku życia, nocne skurcze pojawiają się bez uchwytnej przyczyny. Mówi się wtedy o skurczach idiopatycznych, czyli takich, których źródła nie udaje się ustalić.

Za nocne skurcze łydek najczęściej odpowiada zmęczenie mięśni i zaburzona praca zakończeń nerwowych, a nie same niedobory elektrolitów. Dlatego skurcze mogą wracać nawet przy prawidłowych wynikach badań krwi.

-        Przeciążenie mięśnia – nowa aktywność, dłuższy bieg albo całodzienne chodzenie w niewygodnym obuwiu męczą mięśnie łydek. Skurcz pojawia się wtedy w trakcie wysiłku albo kilka godzin po nim, często w nocy.

-        Utrata wody i elektrolitów – w upał, w saunie i podczas treningu organizm traci z potem wodę, sód, potas i magnez. Mięśnie stają się wtedy bardziej skłonne do skurczów.

-        Siedzący tryb życia i długie stanie – mięśnie łydek pracujące przez wiele godzin w jednej pozycji łatwiej się skracają i męczą.

-        Ciąża – nocne skurcze łydek występują szczególnie często w drugiej połowie ciąży. Sprzyja im większe obciążenie nóg i zmiany w krążeniu.

-        Niektóre leki – skurcze mogą nasilać m.in. leki moczopędne, preparaty z estrogenami i niektóre leki przeciwzapalne. Nie odstawiaj jednak leku samodzielnie, tylko porozmawiaj o tym z lekarzem.

-        Choroby przewlekłe – skurcze częściej dotyczą osób z cukrzycą, chorobami nerek, wątroby i tarczycy oraz z miażdżycą tętnic nóg.

Jaką rolę magnez i potas odgrywają w pracy mięśni i nerwów?

Magnez i potas pomagają utrzymać równowagę elektrolitową oraz biorą udział w przewodzeniu impulsów nerwowych i pracy mięśni. Magnez reguluje przepływ wapnia do komórek mięśniowych, dzięki czemu mięsień może rozluźnić się po skurczu. Potas utrzymuje właściwy ładunek elektryczny na błonach komórek nerwowych i mięśniowych.

Gdy tych minerałów brakuje, nerwy łatwiej wysyłają przypadkowe impulsy. Mogą wtedy pojawić się drgania, skurcze i osłabienie mięśni.

Niedobór magnezu lub potasu rzadko wynika z jednego zjedzonego posiłku. Częściej rozwija się wtedy, gdy organizm traci te minerały szybciej, niż je uzupełniasz:

-        Duża utrata potu – długotrwały wysiłek, upały i sauna zwiększają straty elektrolitów.

-        Biegunka i wymioty – nawet kilkudniowa infekcja przewodu pokarmowego może obniżyć poziom potasu i magnezu.

-        Niektóre leki – leki moczopędne zwiększają utratę elektrolitów z moczem. Długotrwałe stosowanie leków zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego może obniżać poziom magnezu.

-        Regularne picie alkoholu – alkohol zwiększa wydalanie magnezu i potasu z moczem.

-        Dieta oparta na żywności przetworzonej – białe pieczywo, słodycze i gotowe dania zawierają niewiele magnezu i potasu.

Poziom elektrolitów sprawdzisz w jonogramie, czyli badaniu krwi oceniającym stężenie sodu, potasu i innych minerałów. Przy magnezie wynik ma jednak ograniczoną wartość. We krwi znajduje się mniej niż 1% magnezu obecnego w organizmie, więc prawidłowy wynik nie wyklucza niedoboru.

Uzupełnienie magnezu nie zawsze usuwa skurcze. Przegląd Cochrane z 2020 roku objął 11 badań z udziałem 735 osób. U starszych osób z nocnymi skurczami łydek bez uchwytnej przyczyny magnez nie zmniejszał wyraźnie liczby skurczów w porównaniu z placebo, czyli preparatem bez substancji czynnej. U kobiet w ciąży wyniki były niejednoznaczne.

Magnez i potas mają więc największe znaczenie wtedy, gdy organizm rzeczywiście traci elektrolity. Jeśli skurcze wracają mimo zbilansowanej diety, szukaj innej przyczyny razem z lekarzem.

Kiedy warto sięgnąć po suplement z magnezem i potasem?

Suplement z magnezem i potasem ma sens wtedy, gdy dieta nie pokrywa zapotrzebowania albo organizm traci te minerały szybciej niż zwykle. Dotyczy to zwłaszcza upałów, intensywnych treningów i okresów, w których jesz mało warzyw i produktów pełnoziarnistych. Podstawą pozostaje jednak codzienny jadłospis.

Dorosły potrzebuje dziennie około 300–400 mg magnezu i około 3500 mg potasu. Najlepszymi źródłami w diecie są:

-        Produkty bogate w magnez – pestki dyni, kakao, kasza gryczana, orzechy, nasiona roślin strączkowych i pieczywo pełnoziarniste.

-        Produkty bogate w potas – pomidory, ziemniaki, fasola, suszone morele, banany, awokado i zielone warzywa liściaste.

Suplementację możesz rozważyć w kilku sytuacjach:

-        Upał i intensywny wysiłek – gdy dużo się pocisz, sama woda nie uzupełnia utraconych elektrolitów.

-        Dieta uboga w warzywa i pełne ziarno – przy nieregularnych posiłkach trudno pokryć zapotrzebowanie wyłącznie jedzeniem.

-        Okres przemęczenia – magnez przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.

Oba minerały łączy Magnez z potasem Biowen. Jedna kapsułka dostarcza około 81 mg magnezu i 158,5 mg potasu. Magnez pochodzi z czterech form – cytrynianu, diglicynianu, jabłczanu i taurynianu, a potas występuje w postaci cytrynianu.

Magnez przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania mięśni i utrzymania równowagi elektrolitowej. Potas pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i mięśni. Zalecana porcja to 1–2 kapsułki dziennie w trakcie posiłku. Preparat marki Biowen jest odpowiedni dla wegan i nie zawiera glutenu ani laktozy.

Suplement uzupełnia dietę, ale nie leczy skurczów wynikających z chorób ani z działania leków. Przed rozpoczęciem suplementacji skonsultuj się z lekarzem, jeśli:

-        chorujesz na nerki,

-        przyjmujesz leki na nadciśnienie, zwłaszcza oszczędzające potas,

-        jesteś w ciąży lub karmisz piersią.

Magnez w zbyt dużej ilości może powodować dolegliwości trawienne, najczęściej biegunkę. Nie przekraczaj więc porcji podanej na opakowaniu.

Jak szybko złagodzić skurcz łydki i uspokoić drgającą powiekę?

Skurcz łydki najszybciej ustępuje po rozciągnięciu napiętego mięśnia. Drgającą powiekę uspokoją odpoczynek dla oczu, dłuższy sen i mniej kofeiny. Oba objawy zwykle mijają samoistnie.

Przy skurczu łydki:

Przy drganiu powieki:

Nocnym skurczom możesz też zapobiegać. Przed snem stań przodem do ściany, oprzyj o nią dłonie i cofnij jedną nogę, nie odrywając pięty od podłogi. Utrzymaj rozciąganie przez 20–30 sekund na każdą nogę.

Kiedy drganie powieki lub skurcze wymagają konsultacji z lekarzem?

Konsultacja z lekarzem jest potrzebna, gdy drganie powieki lub skurcze trwają dłużej niż 2 tygodnie, nasilają się albo towarzyszą im inne objawy. Pierwszym krokiem jest zwykle lekarz rodzinny lub okulista, a w razie potrzeby neurolog.

Zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz:

-        Całkowite zaciskanie się powieki – może to być blefarospazm, czyli kurcz powiek. Zwykle obejmuje oba oczy i utrudnia patrzenie.

-        Drgania przechodzące na policzek lub kącik ust – tak może wyglądać połowiczy kurcz twarzy. Najczęściej wynika z ucisku naczynia krwionośnego na nerw twarzowy.

-        Opadanie powieki, zaczerwienienie lub wydzielinę z oka – takie objawy mogą wskazywać na stan zapalny albo chorobę nerwu.

-        Obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie łydki – mogą świadczyć o zakrzepicy żył głębokich i wymagają pilnej konsultacji.

-        Ból łydki podczas chodzenia, który mija po zatrzymaniu się – to tak zwane chromanie przestankowe. Bywa objawem miażdżycy tętnic nóg.

-        Osłabienie mięśni, drętwienie lub zaburzenia czucia – te objawy wymagają oceny neurologicznej.

-        Objawy pojawiające się po rozpoczęciu nowego leku – lekarz może zmienić dawkę albo dobrać inny preparat.

FAQ

Czy drganie powieki widać z zewnątrz?

Zwykle nie, bo drgania są tak drobne, że czujesz je wyraźniej, niż widzi je otoczenie. Przy silniejszym drganiu osoba stojąca blisko może zauważyć delikatne falowanie skóry powieki. Rozmówca przy biurku czy na wideorozmowie najczęściej niczego nie dostrzega.

Czy ma znaczenie, czy drga lewa, czy prawa powieka?

Nie, strona nie ma znaczenia dla przyczyny ani przebiegu drgania. Miokimia równie często dotyczy lewego i prawego oka. Przesądy łączące drganie konkretnej powieki z przyszłymi wydarzeniami nie mają związku z pracą układu nerwowego.

Czy pozycja podczas snu może sprzyjać nocnym skurczom łydek?

Tak, sen ze stopami skierowanymi palcami w dół skraca mięsień łydki na wiele godzin i może ułatwiać skurcz. Tak układa się stopa przy spaniu na brzuchu albo pod ciasno założoną, ciężką kołdrą. Pomaga luźniejsze ułożenie pościeli w nogach i spanie na boku z lekko ugiętymi kolanami.

Czy drgająca powieka zdarza się też u dzieci?

Tak, u dzieci drganie powieki pojawia się z podobnych powodów jak u dorosłych. Najczęściej wywołują je zmęczenie, długie korzystanie z ekranu i stres szkolny, a objaw mija po kilku dniach odpoczynku. Jeśli dziecko dodatkowo często mruga, marszczy nos albo powtarza inne ruchy, może to być tik, czyli nawykowy mimowolny ruch. Skonsultuj to wtedy z pediatrą.

Treści przedstawione w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują indywidualnej konsultacji lekarskiej lub dietetycznej.

Bibliografia

Materiał Partnera