Kilka miesięcy temu ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zapowiedziała zmiany w zasiłku opiekuńczym dla rodziców ciężko chorych dzieci. Nie trzeba było długo czekać i do wykazu prac rządu trafiły założenia projektu nowelizacji ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz niektórych innych ustaw, które te kwestie regulują. Już na tym etapie budziły one jednak sporo wątpliwości interpretacyjnych (pisaliśmy o tym TUTAJ). Niedawno poznaliśmy projekt regulacji w tym obszarze i uwag zamiast ubywać, to przybywa.
Czytaj więcej
W Polsce w ramach NFZ coraz trudniej dostać się do specjalisty diabetologa. – Obserwujemy trend polegający na zamykaniu poradni diabetologicznych i...
Co zmieniają przepisy?
Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie dodatkowego okresu zasiłku opiekuńczego dla rodziców sprawujących osobistą opiekę nad ciężko chorym dzieckiem do ukończenia przez nie 18 lat. Dodatkowy okres zasiłkowy ma wynosić do 60 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od standardowego limitu zasiłku opiekuńczego. Oznacza to, że rodzic będzie mógł wykorzystać dotychczasowy okres, a w przypadku ciężkiej choroby dziecka otrzymać dodatkowo do 60 dni zasiłku.
Prawo do dodatkowego okresu nie będzie jednak przysługiwało w przypadku każdej przypadłości. O tym, czy stan zdrowia dziecka uzasadnia dodatkową opiekę, będzie decydował lekarz wystawiający zwolnienie (e-ZLA).
I tu zaczynają się schody. Z projektu wynika, że przy ocenie prawa do dodatkowego zasiłku opiekuńczego uwzględniane będą m.in. podłoże, czas trwania i ciągłość choroby dziecka, jej następstwa oraz wynikające z nich ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu i samodzielności w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami. Znaczenie będą miały również potrzeba przyjmowania leków, stosowania specjalistycznej diety lub sprzętu medycznego, zapewnienia stałej opieki innej osoby oraz korzystania ze specjalistycznej pomocy medycznej, psychologicznej lub edukacyjnej.
Za mało konkretów
– Ustawodawca ma zamiar wprowadzić szereg pojęć, które dotychczas nie były znane praktyce legislacyjnej w obszarze ubezpieczeń społecznych. Mam na myśli chociażby takie kryterium jak poziom samodzielności dziecka. Nie wiadomo, jak należy je rozumieć i czy powinno być powiązane z jego wiekiem oraz ogólnym rozwojem konkretnego dziecka – mówi dr Tomasz Lasocki z Wydziału Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej.
Jak zaznacza ekspert, ustawodawca w ubezpieczeniu społecznym powinien posługiwać się przede wszystkim precyzyjnymi i obiektywnie weryfikowalnymi kryteriami.
– Przykładowo dotychczas nie badano, czy konkretne dziecko jest samodzielne i jaki wpływ na tę kwestię ma choroba, ponieważ to wiek stanowił punkt odniesienia przy ocenie, do którego momentu dziecko wymaga opieki, a od kiedy powinno być już samodzielne – zauważa ekspert.
Jak zauważa, teraz ustawodawca odwołuje się do zdolności do samoobsługi i poziomu samodzielności.
– Nie wyjaśnia jednak, czy chodzi o ograniczenia wywołane chorobą lub przez nią pogłębione. Nie wiadomo zatem, czy świadczenie ma przysługiwać również w przypadku dziecka, które z innych przyczyn ma trudności z samodzielnym funkcjonowaniem. To już rodzi pierwsze wątpliwości interpretacyjne, z którymi będą musieli zmierzyć się lekarze i sądy – zaznacza.
„Podłoże choroby” – problem z kolejnym pojęciem
Kolejnym kontrowersyjnym kryterium jest „podłoże choroby”.
– W potocznym rozumieniu wiadomo, co oznacza to określenie, ale ponownie wprowadzamy do języka prawnego pojęcie, które samo będzie wymagało dalszego definiowania i w zasadzie niczego normatywnie nie wnosi – mówi dr Tomasz Lasocki.
Ekspert zwraca uwagę, że projekt przewiduje również uwzględnianie czasu trwania i ciągłości choroby oraz jej następstw, w szczególności ograniczeń w funkcjonowaniu, codziennej aktywności i pełnieniu ról społecznych w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami.
– Chodzi zatem o sferę fizyczną, poznawczą, emocjonalną oraz rozwój społeczny. Tymczasem mówimy o tzw. L4 na dziecko, czyli zaświadczeniu, o którego wystawieniu będzie decydował lekarz wystawiający zwolnienie, a nie orzecznik ZUS. Tak szeroki katalog kryteriów może więc stać się źródłem sporów – mówi.
Zdaniem eksperta projekt wymaga pracy.
– Nowe przepisy powinny posługiwać się pojęciami czytelnymi zarówno dla obywatela, jak i dla podmiotów, które będą je stosować. Oczywiście w przepisach dotyczących np. rent można posługiwać się bardziej szczegółowymi, mniej intuicyjnymi kryteriami. Trzeba jednak pamiętać, że na pierwszym etapie w przypadku zasiłku opiekuńczego oceny będzie dokonywał zwykły lekarz, a nie lekarz orzecznik ZUS – podkreśla.
Jak wskazuje dr Tomasz Lasocki, ustawodawca powinien zatem przede wszystkim zastanowić się, komu rzeczywiście chce przyznać prawo do świadczenia.
– Czytając projektowane przepisy, nadal tego nie wiem. Zamiast rozwiązać określony problem, ustawodawca może doprowadzić do kolejnych wątpliwości i rozbieżności w stosowaniu prawa – mówi. Dodaje, że sprawy zasiłkowe będą rozstrzygały sądy rejonowe i okręgowe, co z uwagi na ograniczenia w dopuszczalności wnoszenia skarg kasacyjnych tym bardziej utrudni wypracowanie jednolitej wykładni niejasnych przepisów.
Ekspert przypomina, że podobny problem dostrzega w przepisach dotyczących zasiłków macierzyńskich.
– Lepiej przyznać świadczenie w takim zakresie, na jaki pozwalają możliwości finansowe państwa, niż składać bardzo daleko idące obietnice. W zabezpieczeniu społecznym pewność otrzymania ochrony jest nawet ważniejsza niż wartość świadczeń. Obecne regulacje mogą bowiem sugerować, że kobieta może podjąć zatrudnienie nawet w ostatnim dniu przed porodem, osiągnąć w tym czasie wysokie wynagrodzenie i uzyskać odpowiednio wysoki zasiłek. W praktyce jednak o przyznaniu świadczenia decyduje organ, który w podobnych sytuacjach może podejmować odmienne rozstrzygnięcia – argumentuje.
Czytaj więcej
W 2025 r. wartość refundacji świadczeń i leków dla osób, które ukończyły 60. rok życia, przekroczyła 100 mld zł i była o 25 mld zł wyższa niż dwa l...
Kierunek zmian
W jakim kierunku powinny pójść zmiany?
– Ustawodawca będzie jednak musiał rozważyć, czy nie należy przynajmniej wskazać kryteriów pozwalających określić, czym jest poważna choroba. Sugerowałbym jednak odstąpienie od wprowadzania nowych klauzul generalnych na potrzeby zwiększenia jednego świadczenia. Nie trzeba przy tym koniecznie odwoływać się do klasyfikacji ICD. Można określić cechy choroby, na przykład wskazać, że musi ona trwać odpowiednio długo, powodować określone ograniczenia albo wymagać konkretnego zakresu opieki – mówił jeszcze niedawno na łamach „Rz” dr Tomasz Lasocki.
Przykładowo: można zapisać, że chodzi o chorobę, która uniemożliwia wykonywanie określonych czynności albo wymaga opieki i trwa co najmniej 30 dni.
Etap legislacyjny: konsultacje
to maksymalny okres zwolnienia od pracy z powodu opieki nad chorym dzieckiem do lat 14
to maksymalny okres zwolnienia od pracy z powodu opieki nad chorym dzieckiem w wieku powyżej 14 lat
Czytaj więcej
Ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk wraz z wiceministrem Sebastianem Gajewskim ogłosiła we wtorek, że przygotowują reformę kierowaną do rodziców c...
