Polacy to też Rosjanie

O tym samym wydarzeniu, czyli emisji „Katynia“ Wajdy w rosyjskiej telewizji, „Wyborcza“ pisze obszernie na drugiej stronie jako o „wyraźnej zapowiedzi przełomu w relacjach rosyjsko-polskich. Moskwa w sprawie tragedii sprzed 70 lat wychodzi nam naprzeciw, i to bardzo daleko“.

Zdaniem korespondenta Wacława Radziwinowicza decyzję o pokazaniu filmu podjęto na samej górze, bo tak gorącego kartofla na pewno nie wziąłby do ręki żaden niższy rangą telewizyjny czynownik. „W środę premier Władimir Putin razem z premierem Donaldem Tuskiem ma na cmentarzu w Katyniu uczcić spoczywające tam ofiary terroru bolszewickiego. To on polecił wyemitować 'Katyń', by pokazać Rosjanom, do kogo i dlaczego jedzie“.

„Polska i Rosja mogą raz na zawsze zamknąć sprawę Katynia“ – pisze z nadzieją również w „Wyborczej“ Marcin Wojciechowski, w komentarzu do fragmentów raportu rosyjskich ekspertów zleconego przez Borysa Jelcyna 18 lat temu, który stwierdza m.in. że zamordowanie polskich jeńców oraz więźniów „było najcięższą zbrodnią przeciwko pokojowi, przeciwko ludzkości i zbrodnią wojenną, za którą powinni ponieść odpowiedzialność Stalin, Mołotow i inni członkowie biura politycznego WKP(b) (…) rozstrzelani jeńcy podlegają całkowitej rehabilitacji jako niewinne ofiary stalinowskich represji ze sprawiedliwym zadośćuczynieniem za straty moralne i materialne“.

Z raportem sąsiaduje na łamach „Wyborczej“ rozmowa z wiceszefem stowarzyszenia „Memoriał“, który kwestię odpowiedzialności przenosi na płaszczyznę niemal mistyczną: otóż Stalin „zmarł w 13. rocznicę wydania rozkazu zamordowania jeńców! Pomyślałem, że co roku tego dnia Stalin musiał sobie przypominać o zbrodni. Musiał wtedy myśleć, że straszna dla ZSRR prawda o niej może wyjść na jaw“. Nikita Michałkow – wedle tego, co relacjonuje Radziwinowicz – miał podczas dyskusji po wyświetleniu „Katynia“ domagać się „pełnej prawdy“ i zgłaszał pretensje do Wajdy, że w jego filmie „zło nie ma twarzy“ a on chciałby dowiedzieć się, kto osobiście odpowiada za tę zbrodnie.

Możemy spokojnie odłożyć na bok śmieszno-straszne skojarzenia, jakie budzą teorie o wyrzutach sumienia Józefa Wissarionowicza albo złośliwe uwagi, że szkoda, iż Michałkow junior nie zapytał o Katyń własnego ojca, który – traf chciał - należał do nielicznego grona, które orientowało się lepiej niż inni w realiach sowieckiej dezinformacji. Bo najmocniejszą puentę do całej tej pojednawczo-przełomowej konstrukcji daje wiadomość, którą [link= http://www.rp.pl/artykul/456406_Rosjanie_neguja_mord_w_Katyniu.html" "target=_blank]na pierwszej stronie przynosi z kolei „Rzeczpospolita“[/link].

Dwa tygodnie temu rosyjski rząd, ten sam, który zgodził się na emisję filmu Wajdy, w piśmie do Trybunału Europejskiego w Strasburgu podważał nawet pewność faktu, że do rozstrzelania doszło. Jest to oczywiście dokument wypichcony na niższych szczeblach hierarchii w proceduralno-prawnym kontekście (a chodzi o obronę przed wypłatą odszkodowań) a nie wypowiedź stricte polityczna, ale tak oczywiste jest, że emisji filmu nie mógł zatwierdzić byle kierownik redakcji w telewizji, tak i odpowiedź dla Trybunału nie mogła powstać bez wiedzy „góry“.

Co tu się dziwić, że dwugłowy orzeł dwoma językami przemawia. „Nasze [Polski i Rosji] stosunki i sposoby myślenia, zachowania, podlegają tylu różnym impulsom, z których trzeba zdawać sobie sprawę“ – mówi Tadeusz Konwicki w rozmowie z Adamem Michnikiem w wielkanocnym dodatku „Wyborczej“. Przypadkiem, bo wywiad ten przecież przygotowano wcześniej (jako materiał reklamujący dzieła wybrane pisarza dodawane do gazety), obaj rozmówcy wstrzelili się w sytuację frapującym komentarzem. Michnik cytuje długi passus ze „Wschodów i zachodów księżyca“, który pozwolę sobie Państwu tu przekleić: „Ja jestem ohydna hybryda na pograniczu dwóch światów. Na granicy rosyjskości i polskości. We mnie klekoce roztropnymi cyframi umysł rzymskiego Polaka i wyje we mnie stepowy przeciąg prawosławia. (…) Rosja zajmuje teraz i zajmowała kiedyś sporo miejsca w naszym życiu, to znaczy w naszych sercach, umysłach a także wątrobach. Ale Rosja myśli o nas rzadko“.

Konwicki dodaje dziś od siebie w rozmowie: „Nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak podobni jesteśmy do Rosjan. Jesteśmy tacy jak Rosjanie w mniejszym wymiarze, pięć numerów mniej. Historia poprowadziła nas troszkę inaczej“. Michnik przypomina słowa Konwickiego z innego wywiadu, że „Rosjanie to azjatyccy Polacy a my, Polacy, jesteśmy europejskimi Rosjanami“, na co Konwicki dopowiada „chciałbym żeby nie wzywano do marszu na Moskwę, ale próbowano się z nią porozumieć. Rosjanie dają sygnały, że się trochę europeizują“. Chciałbym dopytać pana Tadeusza, czy z naszej strony płyną sygnały, że się azjatyzujemy?

Nikita Michałkow – ciągle według cytowanej już korespondencji - wczoraj w podobnym nieco duchu zapewniał, że „miłość między narodami polskim i rosyjskim przejawia się zawsze, nawet w najtrudniejszych momentach“. Ciarki chodzą, zamiast rozpisywać się o ich przyczynie, posłużę się Jackiem Kaczmarskim:

[i] Ach gdybyż narodów na świecie nie było

Jak nam by się wtedy szczęśliwie tu żyło!