Dom chroniony przed licytacją, gdy dłużnik i wierzyciel toczą spór o niedozwolone klauzule

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił w dzisiejszym wyroku zakres ochrony konsumenta w przypadku ustanowienia zabezpieczenia na nieruchomości, którą jest jego dom rodzinny (sygn. akt C-34/13).

Sprawa dotyczyła Moniki Kušionovej, obywatelki Słowacji, która w 2009 r. pożyczyła 10 tys. euro od firmy SMART Capital specjalizującej się w szybkich pożyczkach. Umowa kredytu konsumenckiego przewidywała, że zabezpieczeniem wierzytelności było prawo rzeczowe na nieruchomości, którą jest dom należący do rodziny Kušionovej. Słowaczka uznała jednak, że umowa ma nieuczciwy charakter i zawiera niedozwolone postanowienia umowne. Wniosła do sądu pozew o stwierdzenie nieważności umowy kredytu i umowy ustanawiającej zabezpieczenie przeciwko SMART Capital.

Sąd pierwszej instancji zgodził się z niektórymi zarzutami Kušionovej i stwierdził nieważność części umowy kredytu oraz  całej umowy o ustanowieniu zabezpieczenia. Obydwie strony wniosły odwołania od tego wyroku.

Dobrowolna licytacja u sąsiadów

Rozpatrujący je sąd okręgowy w miejscowości Prešove próbował ustalić, czy jedno z postanowień umowy o ustanowieniu zabezpieczenia ma nieuczciwy charakter. Pozwalało ono wierzycielowi przeprowadzić bez kontroli sądowej egzekucję z nieruchomości stanowiącej przedmiot zabezpieczenia spłat. Co istotne, taką  pozasądową egzekucję dopuszcza słowackie prawo, jej zasady reguluje ustawa o dobrowolnych licytacjach.

Sąd w Prešove zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem, czy  sprzeczne z unijnym prawem (konkretnie z Kartą praw podstawowych UE) są przepisy słowackie umożliwiające wierzycielowi przeprowadzenie pozasądowej egzekucji z nieruchomości w sytuacji, gdy między wierzycielem a dłużnikiem toczy się spór co do ewentualnego występowania w umowie kredytu postanowień niedozwolonych w rozumieniu unijnej dyrektywy 93/13 z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Prawa podstawowe ponad wszystko

Trybunał przypomniał, że Karta praw podstawowych UE zapewnia wysoki poziom ochrony konsumentów w Unii i ustanawia prawo do skutecznego środka prawnego. Zgodnie z Kartą każdy ma prawo do poszanowania m.in. domu. Poza tym każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem. Te bezwzględne zasady, obowiązują także przy stosowaniu dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.

Dyrektywa nie zawiera jednak żadnej wskazówki dotyczącej egzekwowania zabezpieczeń ustanowionych przy zawieraniu umów pożyczki z konsumentami. Dlatego w razie sporu istotne znaczenie ma określenie, kiedy staje się praktycznie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione zastosowanie ochrony przyznanej konsumentowi tą dyrektywą.

Trybunał przypomniał również, że w celu zachowania praw, które przysługują konsumentom na mocy dyrektywy 93/13, państwa członkowskie mają obowiązek przewidzieć w przepisach krajowych takie środki ochrony, które umożliwią sądom i organom administracji zaprzestanie stosowania warunków umów konsumenckich uznanych za nieuczciwe.

- Zachowując swobodę wyboru sankcji za naruszenia prawa Unii, państwa członkowskie muszą czuwać nad tym, by sankcje te były skuteczne, proporcjonalne i odstraszające – podkreślił Trybunał.

Z akt sprawy wynikało, że słowackie przepisy pozwalają zakwestionować sprzedaż w drodze pozasądowej licytacji w terminie 30 dni od powiadomienia o egzekucji z przedmiotu zabezpieczenia oraz że osobie, która kwestionuje zasady takiej sprzedaży, przysługuje trzymiesięczny termin od zakończenia licytacji jej sądowe unieważnienie.

Zakaz tymczasowy

W ocenie Trybunału w postępowaniu obejmującym pozasądową egzekucję z przedmiotu zabezpieczenia sąd krajowy powinien mieć możliwość zastosowania wszelkich środków tymczasowych zakazujących dalszego prowadzenia sprzedaży w drodze dobrowolnej licytacji. Co się tyczy proporcjonalnego charakteru takich sankcji, należy zwrócić szczególną uwagę na okoliczność, że przedmiotem zabezpieczenia może być nieruchomość stanowiąca miejsce zamieszkania rodziny konsumenta - podkreślił Trybunał