Zmiany w prawie autorskim: Co dla twórców, a co za darmo

Takie rozwiązania zawiera projekt obszernej noweli prawa autorskiego, autorstwa ministra kultury i dziedzictwa narodowego. We wtorek przyjął ją rząd.

Jest to poprzedzona szeroką dyskusją próba pogodzenia praw twórców i licznych wyjątków pozwalających na bezpłatne korzystanie z utworów, z tzw. dozwolonym użytkiem utworów.

Dostęp i zapłata

Uregulowane ma być wreszcie korzystanie z tzw. dzieł osieroconych, do których autorskie prawa majątkowe nie wygasły, a nie można dotrzeć do ich właścicieli. To ogromne zasoby, tylko Biblioteka Narodowa ma ok. 300 tys. takich jednostek, a Filmoteka Narodowa 300 przedwojennych filmów. Dostęp do nich jest praktycznie niemożliwy. Zmiana polegać ma na tym, że osoba czy firma, która chce je wykorzystać, będzie mogła wykupić licencję. W razie odnalezienia twórcy wynagrodzenie trafi do jego rąk.

Rozszerzona będzie licencja dla „instytucji oświatowych" na korzystanie z utworów w celach edukacyjnych i informacyjnych, pod warunkiem że służą zilustrowaniu nauczania lub badań, wykorzystanie jest niekomercyjne i podane jest nazwisko twórcy oraz źródło utworu.

Projekt przewiduje tzw. użytek incydentalny, gdy np. obraz czy fragment muzyki stał się elementem filmiku później opublikowanego np. w internecie.

Twórcy mają wreszcie szanse na wynagrodzenie za wypożyczane przez biblioteki publiczne książki (tzw. public lending right). Ma być wypłacane z budżetu za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania, i stanowić procent wydatków na zakup książek i dzielone w proporcji 75 proc. dla twórców i 25 proc. dla wydawców.

– Od lat wydawcy książek i prasy domagali się wprowadzenia opłat bibliotecznych za użyczenia książek i czasopism, jako częściowej rekompensaty dla autorów i wydawców – wskazuje Maciej Hoffman, dyrektor generalny Izby Wydawców Prasy.

To nie koniec

Projektowane zmiany, niestety, nie uwzględniają w pełni specyfiki biznesowej wydawców prasy, którzy przez publikowanie także w internecie ponoszą dodatkowe wydatki na systemy teleinformatyczne, potrzebują zatem szczelnej ochrony przed wykorzystywaniem ich dorobku bez opłat. To warunek zachowania niezależności i profesjonalizmu prasy.

Krokiem w tym kierunku będzie usunięcie art. 30 prawa autorskiego, na który powołują się tzw. firmy pressclipperskie, które sprzedając przeglądy prasy, podają linki do najświeższych tekstów, odbierając prasie zysk.

–Prawo cytatu i dozwolonego użytku oraz publiczne licencje to ogromna sfera korzystania z utworów, uregulowanie ich granic było zatem niezbędnie, a zaproponowane regulacje równoważą prawa twórców, wydawców i korzystających – uważa prof. Ewa Nowińska z Katedry Prawa Własności Intelektualnej UJ. – Słuszne są też postulaty, by zbytnia ochrona twórców, ale i wynalazców nie hamowała rozwoju gospodarczego, społecznego, kultury. Mamy zbyt szeroko ujęte pojęcie utworu, a prawo autorskie nie powinno chronić rzeczy marnych.

etap legislacyjny: trafi do Sejmu