Mimo, że od dymisji Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz minął niemal miesiąc, nadal jest ona ministrem funduszy i polityki regionalnej. Przynajmniej formalnie. W rzeczywistości resort wciąż pozostaje bez nowego szefa, a raczej szefowej. To skutek braku podpisu prezydenta Karola Nawrockiego na odwołaniu dotychczasowej szefowej resortu. Bez niego premier nie może powołać nowej minister. Co więcej, wskutek wcześniejszych (przed odejściem Pełczyńskiej-Nałęcz) i późniejszych dymisji wiceministrów jedynym urzędującym członkiem kierownictwa Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR) jest teraz wiceminister Jacek Karnowski.
Trwające „ministrowanie” Pełczyńskiej-Nałęcz stało się tajemnicą poliszynela, ale wystarczy wejść na stronę resortu w zakładkę „Kierownictwo Ministerstwa”, aby zobaczyć, że nadal pełni ona swoją funkcję.
Czytaj więcej
– Takiej sytuacji jeszcze nie było, żeby prezydent zwlekał z powołaniem ministra na wicepremiera oraz odwołaniem członka rządu i powołaniem nowego...
Z ustaleń „Rzeczpospolitej” wynika, że przedłużający się czas zawieszenia w resorcie funduszy i polityki regionalnej jest kolejną odsłoną tarć pomiędzy premierem Donaldem Tuskiem i prezydentem Karolem Nawrockim. 6 listopada Pełczyńska-Nałęcz pisała na X: „Od dwóch tygodni czekam, żeby mnie skutecznie odwołano”. Dodała, że do skutecznego zakończenia pełnienia funkcji potrzebne jest działanie prezydenta. Na to działanie była liderka Polski 2050 czeka nadal.
Tymczasem przed Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej stoją bardzo poważne zadania, takie jak inwestowanie i rozliczanie pieniędzy z polityki spójności na lata 2021–2027, zakończenie wydatkowania i rozliczanie pieniędzy z Krajowego Planu Odbudowy (KPO) oraz, być może najważniejsze z wszystkich zadań, negocjacje dotyczące nowego budżetu UE na lata 2028–2034.
Regiony o sytuacji w resorcie funduszy i polityki regionalnej. „Sytuacja niekorzystna dla Polski”
Jak na zamieszanie w resorcie zapatrują się w regionach, w których w obecnej perspektywie finansowej wydawane jest 44 proc. pieniędzy z polityki spójności?
– Z naszego punktu widzenia resort działa i nawet paradoksalnie będzie bardziej skuteczny i sprawczy niż za czasów ministry Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz, gdyż ministra nie miała politycznego przebicia wśród innych ministrów, a już na pewno nie na Radzie Ministrów. Jednak z politycznego punktu widzenia sytuacja jest niekorzystna dla Polski, ponieważ negocjujemy nową perspektywę finansową na lata 2028–2034 i brak faktycznego ministra osłabia naszą pozycję negocjacyjną – mówi anonimowo urzędnik jednego z urzędów marszałkowskich.
Z kolei sami marszałkowie do sprawy podchodzą ostrożnie, ale są nią niewątpliwie zaniepokojeni. 12 listopada w Rzeszowie odbyło się Forum Wschodnich Regionów Przygranicznych, podczas którego władze województwa podkarpackiego, na czele z marszałkiem Władysławem Ortylem i dwukrotną byłą minister funduszy Małgorzatą Jarosińską-Jedynak (obecnie jest członkiem zarządu województwa podkarpackiego) kontynuowały działania zmierzające do przekonania Komisji Europejskiej, by ta wydzieliła część pieniędzy z nowego budżetu na potrzeby europejskich regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą. Chodzi tu zarówno o regiony polskie, jak i słowackie, węgierskie, bułgarskie, rumuńskie, estońskie, litewskie, łotewskie i fińskie (eksperci i przedstawiciele władz z tych państw zawitali do Rzeszowa, podobnie jak przedstawiciele Komisji Europejskiej i Europejskiego Banku Inwestycyjnego). Z uczestnikami wydarzenia w Rzeszowie połączył się on-line (pierwotnie miał być osobiście) Raffaele Fitto, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej ds. spójności i reform.
Czytaj więcej
– Takiej sytuacji jeszcze nie było, żeby prezydent zwlekał z powołaniem ministra na wicepremiera oraz odwołaniem członka rządu i powołaniem nowego...
Władze Podkarpacia, ale też województwa podlaskiego (niedawno odbyła się powiązana konferencja w Białymstoku) robią co mogą, aby zabezpieczyć dodatkowe środki z UE z nowego rozdania dla regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą. Sytuacja kadrowa w MFiPR im jednak tego na pewno nie ułatwia, choć w Rzeszowie stawił się wiceminister Jacek Karnowski. W nieformalnej rozmowie zapewnił on „Rzeczpospolitą”, że resort pod względem operacyjnym działa nieprzerwanie i w trybie normalnych prac, a sam wiceminister jest w stałym kontakcie z Agnieszką Bartol, czyli przyszłą minister funduszy wskazaną przez premiera Donalda Tuska. Ta ostatnia jednak, póki co, nadal pozostaje ambasadorką RP przy UE. Jak ustaliła „Rzeczpospolita” Bartol przyleciała specjalnie w ubiegłym tygodniu z Brukseli do Warszawy z nadzieją na zaprzysiężenie na stanowisko minister, ale ostatecznie wróciła do stolicy Belgii bez zmiany swego statusu.
– Oczywiście sytuacja w MFiPR nas naprawdę martwi. Jesteśmy w takim momencie, w którym trwają prace nad nową perspektywą finansową. Jest wiele niewiadomych, co nas czeka, także w samej Komisji Europejskiej, w Brukseli. I też nie chcielibyśmy, żeby tu było dużo problemów po stronie polskiej. My jako województwo podkarpackie organizując Forum Wschodnich Regionów Przygranicznych, dajemy pewien wkład, który nas przygotowuje do wykorzystania tych nowych funduszy i myślę, że to ministerstwo jest tak ważne, że decyzje w nim powinny zapadać bardzo szybko. Ja oczywiście jednoznacznie potwierdzam, że była potrzeba zmiany (przyp. red. - na stanowisku ministra), bo nie mieliśmy tam ani dobrych relacji, ani dobrej współpracy jako regiony, które w Polsce odpowiadają za 44 proc. środków z UE. Jesteśmy bardzo ważnym graczem nie tylko przy wdrażaniu, ale także przy ich wykorzystywaniu i sytuacja kadrowa w MFiPR nas niezmiennie martwi – mówi „Rzeczpospolitej” marszałek Ortyl.
Projekt budżetu UE na lata 2028-2034
Podobne zdanie wyraża Łukasz Prokorym, marszałek województwa podlaskiego, z wykształcenia radca prawny. – Artykuł 161 Konstytucji RP jasno wskazuje, że prezydent na wniosek premiera dokonuje zmian w składzie Rady Ministrów. Nasza ustawa zasadnicza nie daje możliwości czekania, czy wybierania sobie ministrów. Warto też pamiętać, że mówimy o jednym z najważniejszych ministerstw, chociażby pod kątem rozwoju polskich regionów. Czas jest też niezwykle ważny, bo jesteśmy już na końcu decyzji o przyszłych ramach finansowych, więc – trochę tak ironizując – pokazuje to, że pan prezydent może próbować wprowadzać ustrój prezydencki, ale to jest ironia. Sprawa jest bardzo poważna i mam nadzieję, że ta zmiana na panią ambasador Agnieszkę Bartol nastąpi jak najszybciej bez zbędnej zwłoki – tłumaczy.
Czytaj więcej
Trudno o większą zmianę niż wtorkowa decyzja Donalda Tuska. Agnieszka Bartol, którą premier wskazał na szefową resortu funduszy, to przeciwieństwo...
Donald Tusk wysłał Katarzynę Pełczyńską-Nałęcz na urlop
„Rzeczpospolita” ustaliła, że minister Pełczyńska-Nałęcz przebywa na urlopie zaordynowanym jej bezpośrednio przez premiera Donalda Tuska. Jej pierwszy dotychczasowy zastępca, wiceminister Jan Szyszko, podał się z nią solidarnie do dymisji i ta została przez premiera przyjęta, do czego niepotrzebny był podpis prezydenta. Jeszcze wcześniej przed rezygnacją Pełczyńskiej-Nałęcz, bo już w sierpniu w MFiPR z funkcji wiceminister odwołano Monikę Sikorę. Pełniła ona tam funkcję podsekretarza stanu od stycznia 2024 r. do sierpnia, po czym od 13 do sierpnia została wiceministrem (sekretarzem stanu) w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz nową pełnomocniczką rządu do spraw osób niepełnosprawnych.
W efekcie w kierownictwie resortu z czterech osób pozostała jedna, wspomniany wcześniej Karnowski. Wiceminister dwoi się i troi – np. 11 listopada po uroczystościach niepodległościowych w Szczecinie z udziałem premiera Donalda Tuska udał się od razu do Rzeszowa na Forum Wschodnich Regionów Przygranicznych. Jednak jego przeciwnicy polityczni mówią, że ma zbyt wielką swobodę w resorcie.
– Czekał bardzo długo, aby być numerem jeden w MFiPR i się w końcu doczekał. Minister Pełczyńska-Nałęcz go „zwalczała”, odrzucała zaproszenia dla niego i blokowała medialnie i teraz ma on wreszcie swoje przysłowiowe pięć minut – mówi anonimowo jeden z ekspertów ds. funduszy UE znający realia szorstkiej współpracy Pełczyńskiej-Nałęcz z Karnowskim.
– Zapewne Jacek załatwia teraz wszystkie „swoje sprawy”, w szczególności te dotyczące Pomorza i przyszłej elektrowni atomowej, która ma powstać przecież nie gdzie indziej, a właśnie w województwie pomorskim – dorzuca proszący o zachowanie anonimowości urzędnik jednego z urzędów marszałkowskich.
Czym obecnie zajmuje się Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej
Resort funduszy i polityki regionalnej nadal realizuje bieżącą perspektywę finansową na lata 2021–2027. Jak wynika z komunikatu resortu z 9 listopada według danych wygenerowanych z systemu teleinformatycznego SL2021, od uruchomienia programów do 8 listopada w ramach programów krajowych i regionalnych uruchomiono 5 506 naborów, których budżet wyniósł 349,4 mld zł.
W programach krajowych i regionalnych złożono 85 593 wnioski o dofinansowanie projektów o wartości wydatków kwalifikowalnych 654,3 mld zł, w tym dofinansowanie wyniosło 503,4 mld zł. Z beneficjentami podpisano 32 453 umowy o dofinansowanie projektów o wartości wydatków kwalifikowalnych 310,7 mld zł, w tym 239,6 mld zł dofinansowania UE, co stanowi 72,8 proc. dostępnej puli środków UE.
Jednocześnie trwają finałowe prace nad KPO. 30 września Polska przekazała do Komisji Europejskiej dziewiąty, a zarazem ostatni wniosek o płatność z Krajowego Planu Odbudowy na ponad 55 mld zł. Z całej puli KPO, czyli 240 mld zł, większość trafiła już nad Wisłę, na przeróżne przedsięwzięcia – od nowoczesnych szpitali i ekologicznego transportu po szybki internet w tysiącach domów, transformację energetyczną oraz prace na liniach kolejowych. Jak podkreśla sam resort „KPO to największy program rozwojowy dekady, który finansuje kluczowe inwestycje w Polsce”. – Po dwóch i pół roku wdrażania KPO, mimo dwuletniego opóźnienia, możemy powiedzieć: zrobiliśmy 100 proc., całe KPO zostało zainwestowane. KPO stało się motorem rozwojowym Polski. Około 1,5 proc. wzrostu PKB jest dzięki inwestycjom z programu, a Polska dzięki niemu jest liderem rozwoju gospodarczego w Europie – mówiła jeszcze niedawno Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz na konferencji podsumowującej KPO. Jak dodała, KPO to 1,2 mln podpisanych umów.
Negocjacje nowego budżetu UE bez Polski?
Najważniejszym obecnie aspektem prac resortu są negocjacje dotyczące budżetu UE na lata 2028–2034. Zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej, dla Polski w budżecie tym przewidziano 123,3 mld euro (ok. 500 mld zł), co uczyniłoby nasz kraj po raz kolejny jednym z największych beneficjentów środków z Brukseli (dotyczy to kwot w ujęciu bezwzględnym, a nie w przeliczeniu na mieszkańca).
W kwestii pieniędzy z kolejnego unijnego budżetu tak naprawdę niewiele jest przesądzone, gdyż nieustannie w Brukseli, jak i w pozostałych stolicach europejskich, trwają negocjacje dotyczące zarówno wysokości nowego budżetu, jak i podziału środków z niego. Negocjacje te aktualnie prowadzi irlandzka prezydencja w Radzie UE, a jednocześnie, jak ustaliła „Rzeczpospolita”, Antonio Costa, przewodniczący Rady Europejskiej i jego zaufani ludzie, odwiedzający kolejne stolice państw członkowskich UE. Waga tych rozmów została przeniesiona z KE i Ursuli von der Leyen właśnie na Costę i jego otoczenie.
Czytaj więcej
Kanclerz Niemiec chce, aby Unia zapobiegła zapaści finansowej Kijowa. Ale Słowacja, Czechy, Węgry i Bułgaria, choć cierpiały pod moskiewskim butem...
– Przewodnicząc pracom Unii Europejskiej, skupiamy się na trzech priorytetach: konkurencyjności, wartościach i bezpieczeństwie. Nasz rząd zamierza też kierować negocjacjami w sprawie wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034, dążąc do osiągnięcia porozumienia przed końcem roku. Doskonale zdajemy sobie sprawę ze znaczenia funduszy spójności, Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) oraz wszystkich pozostałych obszarów budżetowych. Wiemy też, że to kluczowy moment dla przyszłości Unii Europejskiej – mówił 1 lipca w Brukseli Kevin Conmy, ambasador Irlandii w Belgii. Ostatecznie, choć negocjacje trwają, to jednak, jak dowiedziała się „Rzeczpospolita” podczas SME & Cluster Assembly w Dublinie organizowanego przez Dyrekcję Generalną ds. Rynku Wewnętrznego, Przemysłu, Przedsiębiorczości i MŚP (DG GROW) są nikłe szanse, aby przywódcy europejscy doszli do porozumienia do końca roku. Tak więc plan Irlandczyków raczej się nie ziści. Przedstawiciele irlandzkiej prezydencji (reprezentowanej przez tamtejszy Departament Przedsiębiorczości, Turystyki i Zatrudnienia), która była współorganizatorem i gospodarzem SME & Cluster Assembly w Dublinie nie chcieli nawet zabierać oficjalnie głosu w sprawie rozmów na temat nowego budżetu UE i ich dotychczasowych efektów.
Dlatego ważne jest, aby polski rząd, biorący udział w tych niezwykle ważnych rozmowach, miał wreszcie nową minister funduszy i polityki regionalnej. Jednak z informacji uzyskanych przez „Rz” wynika, że kancelaria Prezydenta RP nie śpieszy się z tą sprawą, podobnie jak i z powołaniem Andrzeja Domańskiego, ministra finansów i gospodarki, na wicepremiera. – Pałac Prezydencki nie planuje w najbliższym czasie odwołania minister Katarzyny Pełczyńskiej-Nałęcz i powołania Andrzeja Domańskiego na wicepremiera. Moim zdaniem te zmiany nie wydarzą się w listopadzie – mówi anonimowo osoba znająca kulisy sprawy.
– Poza tym, że jest to niepoważne z uwagi na fakt, że premier nie może zmienić ministra w swoim rządzie, to trwają przecież negocjacje o nowym budżecie UE i przy stole nie ma naszego przedstawiciela, gdyż premier to „za wysoko”, a ambasador Agnieszka Bartol „za nisko”. Mógłby to być teoretycznie wiceminister funduszy, a więc aktualnie Jacek Karnowski, ale w praktyce to niemożliwe, gdyż nie zna on wystarczająco dobrze języka angielskiego – dodaje nasz rozmówca.
Jakby tego było mało można usłyszeć nawet głosy, że zamieszanie z odwołaniem minister Pełczyńskiej-Nałęcz i powołaniami Agnieszki Bartol i Andrzeja Domańskiego trzeba rozpatrywać także w kontekście konfliktu o Trybunał Konstytucyjny. Gdyby miało to być prawdą bezkrólewie w MFiPR może potrwać jeszcze dłużej niż do końca listopada.
