W październiku Sejm przyjął ustawę, która sankcjonuje zakaz reklamy piwa i ograniczenie sprzedaży alkoholu między godziną 22:00 a 6:00 w całym kraju. Później nad ustawą pracowali senatorowie. Efektem ich prac okazało się wyłączenie z zakazu reklamy piwa 0 proc. i przyklepnięcie niewidzianej od 1982 r. możliwości organizowania nieodpłatnej degustacji alkoholu. We wtorek 17 listopada stanowiskiem Senatu zajmie się sejmowa komisja zdrowia.
Prześledziliśmy proces legislacyjny i poprawki do nowelizacji prawa antyalkoholowego składane w parlamencie.
Na winobraniu będzie można napić się za darmo
Dwa projekty zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (druki nr 2007 i 2010) wyszły od posłów Lewicy i Polski 2050 we wrześniu ubiegłego roku. Ministerialny projekt nowelizacji stał w miejscu, a chwilę wcześniej wybuchła awantura o zakaz nocnej sprzedaży alkoholu w Warszawie, który storpedowali stołeczni radni Koalicji Obywatelskiej.
W projektach znalazł się zakaz sprzedaży alkoholu na stacjach paliw, w zakładach leczniczych oraz w godzinach 22:00–6:00 na terenie całego kraju, całkowity zakaz reklamy alkoholu oraz piwa 0 proc., zakaz promocji alkoholu typu 6+6 gratis i uregulowanie sprzedaży internetowej wyłącznie z odbiorem osobistym w punkcie sprzedaży napojów alkoholowych po okazaniu dokumentu tożsamości.
Czytaj więcej
Siedmiu na dziesięciu (68,6 proc.) respondentów jest przekonanych o zbyt łatwiej dostępności alkoholu w Polsce – wynika z sondażu IBRiS dla „Rzeczp...
Oba projekty czytano po raz pierwszy w styczniu tego roku na posiedzeniu Sejmu. Równolegle Polskie Stronnictwo Ludowe złożyło własny projekt nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (druk nr 2358) wspierający polską branżę winiarską. To przyczółek do przepisów o enologii (winoznawstwie), które wylądowały później w ustawie antyalkoholowej przegłosowanej przez Sejm, o czym za chwilę.
Nad propozycją posłów pracowała nadzwyczajna podkomisja powołana w tym celu, a później komisja zdrowia. Połączony projekt, który trafił do drugiego czytania (druk nr 2856), był już uboższy o zakaz handlu alkoholem na stacjach paliw, który nie wrócił później do nowelizacji. Zniknął też obowiązek osobistego odbioru w punkcie sprzedaży w przypadku alkoholu kupionego przez internet. Po drugim czytaniu pojawiły się za to poprawki klubów parlamentarnych.
Ludowcy zaproponowali zmodyfikowaną – uboższą – definicję promocji, która w praktyce oznaczałaby dalszą możliwość sprzedaży alkoholu na zasadzie 6+6 gratis. Złożyli też poprawki dotyczące sprzedaży alkoholu przez internet oraz wspomnianej już enologii. Ich treść pokrywa się z zapisami, jakie znalazły się w projekcie nowelizacji autorstwa posłów PSL. Ten stanął w miejscu w maju po pierwszym czytaniu na sejmowej komisji zdrowia. Problemem okazała się notyfikacja projektu do Komisji Europejskiej – wnioskodawcy tego nie zrobili, a zdaniem legislatorów – powinni.
PSL zrobiło więc wrzutkę do projektu autorstwa posłów Lewicy i Polski 2050. Poprawki przewidywały m.in. wyłączenie z zakazu reklamy i promocji – informacji o organizowanych wydarzeniach enokulinarnych. Chodzi tu o promocję wydarzeń takich jak imprezy, targi, festyny, pokazy, winobrania czy konkursy „w ramach których rozpowszechniany jest przekaz informacyjno-kulturalny poprzez działania takie jak prezentacje, wykłady, pokazy łączenia potraw z winem oraz degustacje odpłatne lub nieodpłatne wyrobów winiarskich”. Tym samym pojawił się przepis dopuszczający organizację nieodpłatnych degustacji wyrobów winiarskich podczas wydarzeń enokulinarnych. Oznacza to, że na festynie lub winobraniu będzie można spróbować wina za darmo; a takiej możliwości nie było od 1982 r., bo ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ukróciła – przynajmniej formalnie – częstowanie procentami za darmo w przestrzeni publicznej. Co ciekawe, nieodpłatną degustację wina posłowie uznali za element działań rozpowszechniających przekaz informacyjno-kulturalny.
Komisja zdrowia odrzuciła poprawki ludowców, ale w trzecim czytaniu projektu ich pomysły przeszły – m.in. głosami Koalicji Obywatelskiej – i wylądowały w nowelizacji.
Browary rzemieślnicze też chcą promocji wydarzeń kulturalnych
Wyjątek dotyczący reklamy i promocji festiwali winiarskich oraz częstowania winem za darmo otworzył furtkę do dyskusji o złagodzeniu przepisów również w przypadku browarów rzemieślniczych. W rezultacie temat piwa wkroczył na salony Senatu.
W izbie wyższej nowelizacja ustawy antyalkoholowej trafiła nie tylko do komisji zdrowia, ale pod obrady połączonych komisji zdrowia oraz samorządu terytorialnego i administracji państwowej. To na starcie miało ustawić dyskusję i głosowanie w sposób korzystny dla producentów alkoholu – słyszymy od parlamentarzystów Lewicy.
Czytaj więcej
Deficyt finansów sięga 7 proc. PKB, dług szybko rośnie, a politycy nie chcą słyszeć o zaciskaniu pasa. Ekonomiści w sondzie „Rz” wskazują konkretne...
Z informacji uzyskanych przez „Rzeczpospolitą” w kancelarii Senatu wynika, że w posiedzeniu komisji „nie uczestniczyły osoby, które zgodnie z ustawą o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa określiły się jako lobbyści”. Byli za to przedstawiciele strony społecznej, np. Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego. Reprezentujący go Bartłomiej Morzycki podkreślał, że spożycie alkoholu spada, a grupą, która najszybciej od niego odchodzi, jest młodzież. Osoby, które chcą zrezygnować z procentów, mają alternatywę w postaci bezalkoholowych zamienników. Ten pozytywny trend należy utrzymać, ustawa zaś go odwraca. Wniosek z jego wypowiedzi płynie taki – reklama piwa 0 proc. musi zostać.
W głos strony społecznej wsłuchali się senatorowie, którzy złożyli – przegłosowaną później większością jednego głosu – poprawkę, która umożliwia reklamę piwa bezalkoholowego. Pod poprawką podpisał się senator Andrzej Dziuba, wcześniej przez 23 lata prezydent Tychów, gdzie mieszczą się Tyskie Browary Książęce. Należą do Kompanii Piwowarskiej, największego producenta piwa w Polsce, który ma w portfolio również piwo 0 proc. Podpisali się też senatorowie Waldy Dzikowski (KO), Ryszard Bober (PSL), Janusz Gromek (KO), Halina Bieda (KO), Tomasz Grodzki (KO), Adam Szejnfeld (KO) i Janusz Pęcherz (KO). Zapytaliśmy każdego ze współautorów poprawki, co stało za propozycją wyłączenia piwa 0 proc. z zakazu reklamy.
– Piwo 0 proc. nie jest alkoholem – sama ustawa uznaje za napój alkoholowy dopiero produkt zawierający powyżej 0,5 proc. alkoholu (art. 46 ust. 1). Każde piwo 0 proc. wypite zamiast tradycyjnego to mniej alkoholu, czyli cel, jaki sobie zakładamy. Poprawka dotyczy wyłącznie piwa oznaczonego jako 0 proc. Tak jest też w innych państwach UE. Nawet Litwa, która ma całkowity zakaz reklamy alkoholu, dopuszcza reklamę piwa wyraźnie oznaczonego jako bezalkoholowe. W większości państw UE dozwolona jest, z ograniczeniami, reklama nawet tradycyjnego piwa – czytamy we wspólnej odpowiedzi przesłanej „Rz” przez senatorów.
Na pytanie o spotkania z przedstawicielami branży piwowarskiej lub podmiotami, które ją reprezentują, senatorowie odpowiedzieli, że takich nie było.
Inne poprawki senatorów umożliwiły objęcie wyjątkiem od zakazu reklamy i promocji wydarzeń związanych z piwem rzemieślniczym – na wzór przepisów dotyczących wina. W rezultacie dozwolona będzie promocja chmielobrania, festiwali, targów, festynów np. z pokazem warzenia piwa czy nieodpłatną degustacją piwa rzemieślniczego.
Za piwo rzemieślnicze przyjęto trunek produkowany przez browar rzemieślniczy, a w definicji takiego podmiotu wskazano, że chodzi o producenta wytwarzającego nie więcej niż 200 tys. hektolitrów piwa rocznie. To 40 mln półlitrowych butelek piwa.
Senatorowie dołączyli też do nowelizacji przepisy o sponsorowaniu związków i klubów sportowych przez producentów alkoholu do 18 proc. zawartości. Zgodnie z nimi nazwy producentów i znaki towarowe nadal będą mogły pojawiać się na koszulkach zawodników, sprzęcie, rekwizytach, jak również na tablicach i bandach reklamowych na terenie, gdzie odbywają się imprezy sportowe.
Na głosowaniu podczas posiedzenia plenarnego Senatu przepadła za to poprawka, zgodnie z którą dostawa alkoholu kupionego online powinna być realizowana tylko do punktu sprzedaży napojów alkoholowych i z osobistym odbiorem kupującego. Senatorowi Lewicy Wojciechowi Koniecznemu nie udało się też utrącić bezpłatnej degustacji alkoholu na wydarzeniach winiarzy i browarników.
W Senacie wróciła za to pierwotnie proponowana definicja promocji, która wykluczy sprzedaż alkoholu typu 6+6 gratis.
Dwa lata prac nad prawem antyalkoholowym w Polsce
Dyskusja na temat zmian w przepisach antyalkoholowych nabrała rumieńców na przełomie września i października 2024 r., kiedy na rynek trafiły tzw. alkotubki. Saszetki z alkoholem, które wylądowały na półkach w dwóch sieciach handlowych, do złudzenia przypominały musy owocowe dla dzieci. Media były oburzone, premier Donald Tusk również, a stanowisko szefa Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom stracił Piotr Jabłoński. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało nowelizację ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w tym ograniczenie sprzedaży napojów alkoholowych na stacjach paliw w godzinach 22:00–6:00, zakaz promocji cenowych na alkohol i zakaz sprzedaży napojów procentowych przez Internet. Rządowy projekt nie znalazł jednak poparcia w koalicji, nie budził też entuzjazmu resortu finansów, bo oznaczał zmniejszenie wpływów z akcyzy w związku z możliwym spadkiem sprzedaży alkoholu po wprowadzeniu ograniczeń. W rezultacie zatrzymał się na etapie konsultacji publicznych.
