Informacje o takich błędach medycznych, jak wycięcie zdrowej nerki zamiast chorej, co jakiś czas poruszają opinię publiczną. Znacznie częściej dochodzi jednak do drobniejszych błędów w diagnostyce i leczeniu. Pacjent może wtedy żądać odszkodowania od lekarza albo placówki.

– Poszkodowany może dochodzić odszkodowania czy zadośćuczynienia bezpośrednio od lekarza, ale tylko w sytuacji, gdy lekarz wykonuje indywidualną praktykę w prywatnym gabinecie – mówi radca prawny Małgorzata Rola-Pawłow z Kancelarii Radców Prawnych Stępniewska, Rola-Pawłow Spółka Partnerska.

Jeśli lekarz zatrudnia w gabinecie innych lekarzy, personel pomocniczy (pielęgniarkę, położną, asystentkę stomatologiczną, rehabilitanta itp.), jest zobowiązany do naprawienia szkód wyrządzonych pacjentom również przez te osoby.

– Usługi medyczne świadczone są wówczas na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej między lekarzem a pacjentem – dodaje Małgorzata Rola-Pawłow. – Podobnie będzie w sytuacji, gdy lekarz w ramach indywidualnej praktyki udziela świadczeń zdrowotnych na podstawie umowy z NFZ. Ponosi wówczas odpowiedzialność (w razie zawinionego wyrządzenia szkody) zarówno za działania bądź zaniechania swoje, jak i zatrudnionego w gabinecie personelu medycznego.

Płaci szpital

Wszyscy prowadzący placówki medyczne mają obowiązek posiadania ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu szkód powstałych w związku ze świadczeniem usług medycznych. Dlatego z roszczeniem można się udać bezpośrednio do ubezpieczyciela, w którym dana placówka wykupiła polisę.

Gdy świadczeń medycznych udziela zakład opieki zdrowotnej, zarówno publiczny, jak i niepubliczny, roszczenia kierujemy bezpośrednio do tej placówki, czyli np. do szpitala albo przychodni.

– Coraz częściej mamy do czynienia z zakładami leczniczymi prowadzonymi przez spółki prawa handlowego. Wówczas pozywamy podmiot prowadzący ten zakład leczniczy – wyjaśnia Małgorzata Rola-Pawłow.

Szpitale bronią się często, wskazując, że odpowiedzialny za szkodę lekarz jest profesjonalistą, pracuje na kontrakcie, a zatem to on, a nie szpital, powinien odpowiadać. Jednak sądy przeważnie wykładają przepisy rozszerzająco, na korzyść pacjentów, i zasądzają odszkodowania oraz zadośćuczynienia od szpitali.

Jeżeli nasza sprawa dotyczy błędu, do którego doszło w szpitalu (placówka lecznictwa zamkniętego), to niezależnie od możliwości dochodzenia roszczeń przed sądem możemy skierować wniosek do komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych. Orzeczenie komisji oznacza, że ubezpieczyciel lub placówka medyczna powinna przedstawić propozycję wysokości odszkodowania lub zadośćuczynienia. Jeśli ta propozycja odbiega od naszych oczekiwań, nie jesteśmy nią związani i możemy wystąpić do sądu.

Skorzystanie z tej drogi nie jest jednak najskuteczniejszym sposobem otrzymania rekompensaty. Postępowanie przed komisją może się zakończyć ugodą, ale wysokość odszkodowania jest ograniczona i nie gwarantuje pełnego naprawienia szkody.

– Po krótkim okresie funkcjonowania komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych można stwierdzić, że nie spełniły one pokładanych nadziei – ocenia adwokat dr Paweł Brzezicki z kancelarii adwokaci-lekarze.expert. O ile jednak przed sądami sprawy ciągną się latami, o tyle przed komisją kończą się w ciągu paru miesięcy.

Co trzeba udowodnić

Poszkodowany zasadniczo powinien udowodnić trzy rzeczy: szkodę (np. uszczerbek na zdrowiu), winę sprawcy (lekarza, personelu) oraz adekwatny związek przyczynowy między wyrządzoną szkodą a działaniem lub zaniechaniem ze strony lekarza lub personelu pomocniczego.

– Jeśli chodzi o zakażenia szpitalne, w orzecznictwie przyjęło się, że pacjent nie musi dowieść, że do zakażenia doszło w danej placówce (co na ogół jest niemożliwe), lecz jedynie uprawdopodobnić ten fakt w wysokim stopniu – tłumaczy Paweł Brzezicki.

Oprócz dokumentacji i zeznań poszkodowanego oraz świadków w procesie sądowym koronnym dowodem jest opinia biegłego sądowego, lekarza o specjalności odpowiadającej konkretnej sprawie.

– De facto to biegli wydają wyroki. Nie zdarzyło się chyba, aby sąd zajął w takiej sprawie stanowisko odmienne od wniosków wynikających z opinii – podkreśla Maciej Gwarek z Fundacji Pomocy Poszkodowanym Excambium.

Inaczej jest, jeśli poszkodowany przed procesem cywilnym decyduje się na skorzystanie z wojewódzkiej komisji ds. orzekania o zdarzeniach medycznych bądź złoży skargę do rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy okręgowej izbie lekarskiej. – Podmioty te będą prowadziły „z urzędu" postępowanie dowodowe w celu sprawdzenia, czy doszło do błędu medycznego. Oczywiście nie pozbawia to poszkodowanego prawa do naprowadzania na możliwe dowody – wskazuje Maciej Gwarek.

Każda sprawa jest inna

– Najczęściej roszczenia dotyczą rozstroju zdrowia pacjenta czy zgonu osoby bliskiej – mówi Andrzej Twardowski z Inter Polska. – Ich przyczyny są różne, najczęściej związane z błędną diagnozą, błędami w leczeniu czy błędem operacyjnym.

– Poszkodowany może się ubiegać nie tylko o odszkodowanie, ale również o zadośćuczynienie z tytułu doznanej krzywdy, a także rentę, jeżeli w wyniku błędu medycznego utracił zdolność do pracy, zwiększyły się jego potrzeby bądź zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość – mówi Irmina Nowak z PZU.

Oczywiście nie zawsze za pogorszenie stanu zdrowia pacjenta w szpitalu odpowiada lekarz. – Powikłania operacyjne zdarzają się i będą się zdarzać. Czasami są wynikiem braku precyzji operatora, czasami trudności, które pojawiają się w polu operacyjnym, czasem mają swoje źródło w anomaliach anatomicznych operowanego – podkreśla Paweł Brzezicki. – Powoływani w procesach biegli często wskazują, że dane powikłanie mieści się w ramach ryzyka operacyjnego (np. uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego przy zabiegu usuwania przytarczyc). Pacjent, co jest absolutnie kluczowe, bierze na siebie ryzyko tych powikłań, jeżeli został poinformowany o możliwości ich wystąpienia i wyraził zgodę na zabieg.

Wysokość zadośćuczynienia – przykłady

- Zakażenie HCV – od 80 tys. do 150 tys zł

- Niepotrzebne usunięcie nerki – 80 tys. zł

- Przedłużenie leczenia o trzy miesiące w następstwie błędnej diagnozy ortopedycznej – 5 tys. zł

- Przypadkowe odcięcie palca noworodkowi przez pielęgniarkę – 30 tys. zł

- Pogłębienie depresji i zmniejszenie szansy na przeżycie z powodu opóźnionego rozpoznania onkologicznego – 50 tys. zł

- Niemożliwość przeżycia życia w pełni od narodzin; chodziło o brak cesarskiego cięcia mimo ewidentnych wskazań, na skutek czego dziecko urodziło się z zamartwicy, z rozległym, nieodwracalnym uszkodzeniem mózgu – 1 mln zł

Na co skarżą się pacjenci

W 2014 r. do Biura Rzecznika Ubezpieczonych wpłynęło 65 skarg, w których podstawą roszczeń odszkodowawczych były szeroko rozumiane błędy medyczne (w 2013 r. – 76). Najczęściej skargi dotyczyły diagnostyki, zabiegów i operacji oraz stomatologii.

Błędy w diagnostyce skutkujące nieprawidłowym leczeniem np.:

- brak współdziałania z pacjentem, lekceważenie przekazywanych przez niego informacji o stanie zdrowia;

- nieodpowiedni zakres zleconych badań (diagnostyki);

- niedokładne wykonanie badań;

- brak zlecenia wykonania badań diagnostycznych.

Nieprawidłowe przeprowadzenie zabiegów operacyjnych i pielęgnacyjnych, np.: