– Ja to ja, ale minister finansów powinien się modlić codziennie – mówi w rozmowie z „Rzeczpospolitą” Ludwik Kotecki, członek zarządu Narodowego Banku Polski, pytany o stan finansów publicznych.
Rada Polityki Pieniężnej – której członkiem był Kotecki – w opinii do projektu budżetu na 2027 r. ostrzega, że, jeśli wysokiego deficytu nie uda się skorygować, zmianę może wymusić rynek. A wtedy konsekwencją byłyby przecena polskich aktywów, osłabienie złotego i wzrost rentowności obligacji.
Czytaj więcej
– Gdyby rozpętała się awantura wokół NBP, spodziewałbym się negatywnej reakcji rynków – mówi Ludwik Kotecki, nowy członek zarządu banku centralnego...
Kotecki uważa, że w 2027 r. taki scenariusz jeszcze się nie zrealizuje. – Rynek będzie czekał na wybory, bo wie, że przed nimi nikt nie będzie podejmował poważnej konsolidacji, bo to byłby przepis na przegranie wyborów – mówi.
Rating Polski. Ludwik Kotecki: Cierpliwość rynku powoli się kończy
Kotecki przyznaje, że inwestorzy wciąż widzą dwa mocne punkty polskiej gospodarki: wysoki wzrost i szeroki dostęp do środków unijnych. Jednocześnie ostrzeżenia ze strony agencji ratingowych stają się coraz poważniejsze. – Tsunami to jeszcze nie jest – zastrzega, komentując pogorszenie perspektyw ratingowych Polski. – Ale nie czytałbym tego jako uspokajającej wiadomości. Cierpliwość rynku powoli się kończy.
Rozmówca „Rz” wskazuje, że agencja ratingowa S&P widzi dług netto Polski na poziomie ponad 70 proc. PKB w 2029 r. Problemem jest też deficyt bliski 7 proc. PKB już trzeci rok z rzędu, i to przy dobrej koniunkturze. – Konsekwencje zmiany ratingu też są znane: wyższa premia za ryzyko, droższe finansowanie deficytu, mniejszy margines czy bufor na kolejny szok – wylicza Kotecki. Jego zdaniem odpowiedź powinna być jednoznaczna: potrzebny jest wiarygodny, wieloletni plan konsolidacji finansów publicznych, najlepiej przedstawiony jeszcze przed wyborami.
Czytaj więcej
Agencja ratingowa S&P obniżyła w piątek perspektywę ratingu Polski ze stabilnej do negatywnej, utrzymując zaś sam rating kredytowy w walucie obcej...
Plan Koteckiego, czyli poszukiwania 160 mld zł
Jak taki plan miałby wyglądać? W rozmowie z „Rzeczpospolitą” Kotecki przedstawia własny scenariusz. – Pierwsze, co robię, naprawdę pierwsze, to przedstawiam średniookresowy plan konsolidacji finansów publicznych i rozpoczynam szerokie konsultacje wokół niego – odpowiada pytany, co zrobiłby po wyborach jako minister finansów.
Plan miałby obejmować cztery lata. Przy deficycie rzędu około 281 mld zł, czyli około 7 proc. PKB, jego redukcja powinna wynosić – zdaniem Koteckiego – 0,7–0,9 pkt proc. PKB rocznie. – To tempo, które powinno być jeszcze do przełknięcia przez gospodarkę: w ciągu czterech lat moglibyśmy zejść z około 7 proc. deficytu do 3 proc., a przy dobrych warunkach nawet trochę niżej, bez wpychania gospodarki w silne spowolnienie czy recesję – przekonuje.
Zadłużenie i deficyt sektora finansów publicznych (jako procent PKB)
W przybliżeniu oznacza to konieczność znalezienia około 160 mld zł. Zdaniem członka zarządu NBP potrzebna jest długa lista działań zarówno po stronie wydatków, jak i dochodów.
Podwyżka podatków? Kotecki: Nie ma wyjścia
W rozmowie pada pytanie o podniesienie podatków. – Nie ma wyjścia – odpowiada Kotecki. Jego zdaniem problemem nie jest dzisiaj luka VAT, którą ocenia jako bardzo niską, ale system stawek preferencyjnych. – Część preferencji VAT-owskich prawdopodobnie należałoby, szukając dodatkowych dochodów, ograniczyć – mówi.
Zmian wymagałyby również PIT i CIT. Kotecki zwraca szczególną uwagę na arbitraż podatkowy powstały po zmianach Polskiego Ładu. – Mamy sytuację, w której dwie osoby wykonujące podobną pracę i osiągające podobne dochody płacą diametralnie różne podatki – wskazuje.
Czytaj więcej
Pod względem zadłużenia państwo pędzi na zderzenie ze ścianą, deficyt ma być największy w UE. Opozycja obwinia rząd, rząd – wojnę i sytuację geopol...
Wśród możliwych działań wymienia także nowe daniny. – Pojawił się pomysł podatku na zbrojenia. Od dawna mówię o jakiejś formie podatku majątkowego. Jest też do poważnego rozważenia kwestia podatku cyfrowego – wylicza. Zastrzega jednak, że naprawy finansów nie należy sprowadzać tylko do zwiększania dochodów państwa.
Mniej na zbrojenia, 800+ z kryterium dochodowym
Pierwszym dużym obszarem, który Kotecki wskazuje po stronie wydatkowej, jest obronność. – Mam nadzieję, że w 2028 r. i kolejnych latach będzie można zacząć wydawać mniej na zbrojenia. To są bardzo duże pieniądze – mówi.
Stawia jednak wyraźny warunek: sytuacja geopolityczna nie może być bardziej niebezpieczna niż obecnie. – Jeżeli po czterech czy pięciu latach bardzo wysokich wydatków na szeroko rozumiane bezpieczeństwo sytuacja geopolityczna nie będzie bardziej niebezpieczna niż dzisiaj, zacząłbym się tym wydatkom przyglądać i je racjonalizować – deklaruje.
Deficyt budżetu państwa
Kotecki pytany, czy również 800+ powinno zostać objęte cięciami, odpowiada: – No tak. I przedstawia dwa rozwiązania. – Prawdopodobnie trzeba je będzie mrozić, czyli nie indeksować, ale też przestać płacić niektórym beneficjentom, wprowadzając kryterium dochodowe – mówi.
Jego zdaniem oszczędności powinny być konstruowane tak, aby wywoływały możliwie najmniejsze koszty społeczne. – Trzeba szukać oszczędności tam, gdzie będzie to najmniej bolało. I jak najszybciej, zanim będą kolejne wybory. I zanim zrobią to za nas rynki – podkreśla.
Ludwik Kotecki ostrzega przed scenariuszem znanym z Grecji
Co się stanie, jeśli politycy nie podejmą takich decyzji i konsolidację wymusi rynek? – Wtedy mamy Rumunię, Grecję. To są znane scenariusze. Kilka krajów już przećwiczyło, jak to działa. Konsolidacja wymuszona przez rynki zawsze będzie gorszym, bo gwałtownym i bardziej kosztownym rozwiązaniem niż konsolidacja przygotowana przez rząd. Uporządkowana jest lepsza niż nieuporządkowana – mówi.
Czytaj więcej
Deficyt finansów sięga 7 proc. PKB, dług szybko rośnie, a politycy nie chcą słyszeć o zaciskaniu pasa. Ekonomiści w sondzie „Rz” wskazują konkretne...
Problemem, zdaniem Koteckiego, jest tempo, w jakim zadłużenie rośnie, oraz coraz większy rachunek za jego obsługę. – Koszty obsługi polskiego długu to dziś około 2,5 proc. PKB, a za chwilę będzie około 3,5 proc. PKB. To dużo – ocenia. I daje politykom niezbyt długi horyzont. – Mamy dwa, trzy lata, jeżeli nic nie zaczniemy robić – mówi.
Kotecki pozostaje jednak optymistą. Liczy, że polskiej gospodarce pomoże szybszy wzrost w Europie, szczególnie odbicie Niemiec. To mogłoby ułatwić przeprowadzenie konsolidacji bez gwałtownego hamowania gospodarki.
