fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Administracja

Podległość służbowa między małżonkami: szefem nie może być osoba bliska

Fotorzepa/Rafał Guz
Każda podległość służbowa między małżonkami oraz osobami spokrewnionymi lub spowinowaconymi jest zakazana. Za zatajenie bliskich relacji z przełożonym można stracić pracę.

Małżonkowie oraz osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie lub powinowactwa pierwszego stopnia oraz w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli, nie mogą być zatrudnione w urzędzie, jeżeli powstałby między nimi stosunek podległości służbowej. Tak stanowi art. 79 ustawy o służbie cywilnej (dalej: usc). Przepis ten ma zapobiegać sytuacjom, w których osobiste relacje między np. szefem i podwładnym mogłyby zagrozić wykonywaniu przez nich zadań służbowych w sposób profesjonalny i obiektywny. Sformułowany w nim zakaz ma charakter bezwzględny i trzeba go przestrzegać przez cały okres pracy członka korpusu sc w urzędzie. Jest więc aktualny zarówno w momencie jego zatrudniania, jak i przez cały czas trwania stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2001 r., I PKN 578/00, OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 91).

Rolą dyrektora generalnego urzędu jest zatem niedopuszczenie już na etapie naboru do powstania tego rodzaju zakazanej podległości służbowej. A jeśli dojdzie do niej później, jak najszybsze doprowadzenie do stanu zgodnego z treścią art. 79 usc, np. przez zmianę stanowiska jednemu z członków korpusu sc w trybie wypowiedzenia zmieniającego. Jednak nie tylko kierownictwo urzędu obowiązane jest dbać o to, aby sformułowany w art. 79 usc zakaz był przestrzegany. Obowiązek ten spada bowiem na wszystkich pracowników i urzędników sc, którzy pod groźbą odpowiedzialności dyscyplinarnej lub nawet utraty etatu muszą informować swoich przełożonych o każdym przypadku, w którym taka podległość mogłaby powstać. (>patrz pytanie niżej).

Zakazane powiązania

Artykuł 79 usc wymienia rodzaje więzi, których zaistnienie między osobami zatrudnionymi w tym samym urzędzie może być niekiedy ryzykowne. Dotyczy to przede wszystkim małżeństwa. Polskie prawo nie definiuje jednak tego pojęcia. W art. 18 konstytucji zawarto jedynie stwierdzenie, że jest to związek mężczyzny i kobiety. Podobnie w piśmiennictwie, w którym we wszystkich próbach zdefiniowania tej instytucji podkreśla się ponadto formalny (legalny) charakter tego związku. Przesłanki zawarcia małżeństwa wymienia natomiast art. 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: kro).

W związku z tym, że ustawa o służbie cywilnej dopuszcza (pod pewnymi warunkami) zatrudnienie w korpusie sc także cudzoziemców, warto podkreślić, że z punktu widzenia zakazu wynikającego z art. 79 usc istotne są tylko związki uznawane przez polskie prawo za małżeństwo. Nie będą nimi zatem żadne inne związki pretendujące do tego miana (w tym związki homoseksualne) np. na podstawie przepisów innych państw, niemające tego statusu w prawie polskim. Jest to o tyle istotne, że w niektórych krajach (np. Holandia, Belgia) możliwe jest zawieranie małżeństw przez osoby tej samej płci i przed takim problemem może stanąć dyrektor generalny urzędu. Trzeba zatem jeszcze raz podkreślić, że w Polsce tego typu związek, chociażby ze względu na unormowania art. 18 konstytucji, za małżeństwo uznany być nie może.

Inaczej jest w przypadku zagranicznych konkubentów, których związek został formalnie zarejestrowany (jest to możliwe np. w Holandii, we Francji czy w Szwecji), co zgodnie z prawodawstwem tych krajów wywołuje podobne skutki prawne jak ślub. Zdaniem autorów komentarza do ustawy o pracownikach samorządowych (pod red. prof. A. Szewca, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2011), w której znajduje się podobny do art. 79 usc przepis (art. 26), konkubinat, którego podstawą jest umowa cywilnoprawna zrównująca go według prawa obcego z małżeństwem nie jest sprzeczny z zasadami naszego porządku prawnego i może być uznany za szczególną formę małżeństwa. A to oznacza, że do osób pozostających w tego rodzaju konkubinacie art. 26 ustawy o pracownikach samorządowych, a tym samym i art. 79 usc, może mieć zastosowanie.

Separacja nie ma znaczenia

Inna wiążąca się z instytucją małżeństwa wątpliwość związana jest z jej czasowym lub trwałym „zawieszeniem", jakim jest separacja. Powstaje bowiem pytanie, czy faktyczne, ale niepotwierdzone rozwodem, rozstanie się małżonków oznacza, że wspomniany zakaz traci wobec nich na znaczeniu. Choć na ten temat w piśmiennictwie spotkać można różne opinie, także odpowiadające na to pytanie twierdząco (bo zgodnie z art. 614 kro sądowe orzeczenie separacji wywołuje takie same skutki jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej, a ustawa o służbie cywilnej takich regulacji nie zawiera), bycie w separacji nie zmienia zasadniczo sytuacji osób zatrudnionych w urzędzie. Ich związek małżeński przecież trwa. Potwierdza to uchwała SN z 17 stycznia 2012 r. (I UZP 8/11, OSNAPiUS 2012 nr 13–14, poz. 176), w uzasadnieniu której SN uznał, iż trwanie związku małżeńskiego w czasie orzeczonej przez sąd separacji nie budzi wątpliwości. Jest to sytuacja w istotny sposób odmienna od tej, jaka wynika z rozwiązania małżeństwa przez rozwód.

Zasadnicze znaczenie ma tu zatem pozostawanie przez zainteresowane osoby w związku małżeńskim, a nie jego bieżąca kondycja.

Konkubinat bez regulacji

Nadal wiele wątpliwości budzi natomiast pozostawanie przez członków korpusu sc w związku nieformalnym, czyli konkubinacie. Rzecznik Praw Obywatelskich, który zwrócił uwagę na ten problem i apelował o jego uregulowanie, powołując się na wyrok SN z 13 kwietnia 2005 r.( IV CK 648/04, OSNC 2006 nr 3, poz. 54), w którym sąd ten stwierdził, że pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczania do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 kc, uznał, że pozostawanie w konkubinacie rodzi takie same konsekwencje jak małżeństwo, pokrewieństwo, przysposobienie, powinowactwo, opieka i kuratela. Wydaje się, że za taką interpretacją przemawia też m.in. duże podobieństwo stosunków łączących konkubentów i małżonków, co uzasadniałoby zastosowanie art. 79 usc także w przypadku tych pierwszych.

Nie jest to jednak pogląd aprobowany przez wszystkich. Przeciwny takiej rozszerzającej interpretacji art. 79 usc jest m.in. prof. Stefan Płażak (Prawo urzędnicze. Komentarz pod red. Krzysztofa W. Barana, Wolters Kluwer 2014), którego zdaniem cytowany przepis obejmuje swą dyspozycją jedynie te rodzaje więzi osobistych, które wyraźnie wymienia. Dopóki więc kwestia konkubinatu, zgodnie z apelem RPO, nie zostanie uregulowana, decyzja, jak traktować tego rodzaju związki pracowników, spoczywa na dyrektorze generalnym urzędu.

Stałe związki

Zakaz podległości służbowej dotyczy też osób będących ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie lub powinowactwa pierwszego stopnia. Obejmuje on więc relacje służbowe pomiędzy rodzicami i dziećmi, dziadkami i wnukami, rodzeństwem (także przyrodnim), jak również pomiędzy zięciem, synową i teściami. (>patrz ramka). Przy czym zakaz ten dotyczy sytuacji, gdy stosunek pokrewieństwa rzeczywiście istnieje pomiędzy danymi osobami, bez względu na to, czy zostało ono prawnie ustalone. Ponadto należy pamiętać, że zgodnie z art. 618 kro powinowactwo trwa pomimo ustania małżeństwa. Rozwód między małżonkami nie umożliwi zatem zatrudnienia w urzędzie osób spowinowaconych w pierwszym stopniu.

Przysposobienie można rozwiązać

Inaczej będzie w przypadku przysposobienia, opieki lub kurateli. Dla praktyki największe znaczenie będzie miał niewątpliwie stosunek przysposobienia (adopcji). Zgodnie z art. 121 kro przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi. W tym przypadku jednak zakaz wynikający z art. 79 usc ustaje z chwilą rozwiązania przysposobienia, gdyż zgodnie z art. 126 kro z tą chwilą ustają jego skutki.

Żadne inne niż wymienione wyżej związki między osobami zatrudnionymi w służbie cywilnej dla wynikającego z art. 79 usc zakazu nie mają już znaczenia. Tak więc bez żadnych ograniczeń mogą być w sc zatrudniane osoby sobie bliskie z innego powodu, np. pracę w urzędzie w komórce kierowanej przez osobę X będzie mogła bez żadnych przeszkód podjąć wieloletnia niania jej dziecka. Osób tych nie wiążą bowiem żadne wymienione w art. 79 usc więzi osobiste.

Co mówi prawo

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Art. 617 § 1. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej.

§ 2. Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo.

Art. 618 § 1. Z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa.

§ 2. Linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa.

podstawa prawna: art. 79 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (tekst jedn. DzU z 2014 r., poz. 1111 ze zm.)

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA