Kadry

Jak odejść ze związku zawodowego

Fotorzepa/Jerzy Dudek
Związki zawodowe najwięcej członków pozyskują w pierwszym roku od utworzenia zakładowej organizacji związkowej. Pracownicy składają deklaracje członkowskie na fali powszechnej potrzeby zmian w zakładzie pracy, które ich zdaniem mogą być najlepiej realizowane właśnie na gruncie zbiorowym. Po pewnym czasie następuje weryfikacja. Zrzeszeni mogą mieć zastrzeżenia do skuteczności działania komisji zakładowej. Pojawiają się też konflikty szeregowych członków z władzami związku. Co może zrobić pracownik, który nie chce być dłużej utożsamiany z organizacją związkową?

Odpowiedzi na tak postawione pytanie pracownik nie znajdzie ani w ustawie o związkach zawodowych, ani w innych aktach prawnych. Przepisy nie regulują kwestii technicznych, takich jak warunki przystąpienia czy rezygnacja z członkostwa w organizacji związkowej.

Samorządność związków zawodowych przejawia się m.in. w ich prawie do samostanowienia w zakresie ustalania warunków członkostwa. Dlatego pracownik, który chce wystąpić z organizacji, powinien szukać wskazówek w jej statucie.

Trudno wskazać jednolite zasady dotyczące ustania członkostwa, gdyż statuty poszczególnych organizacji związkowych różnią się między sobą. Większość posiada jednak wspólny katalog zdarzeń, które warunkują wykreślenie podwładnego z listy członków.

Oświadczenie związkowca

Pisemna rezygnacja to najprostszy sposób wystąpienia ze struktur związku. Takie oświadczenie powinno być złożone na piśmie. Poza tym nie wymaga zachowania żadnej szczególnej formy. W szczególności pracownik nie musi wskazywać przyczyn swojej decyzji.

Chwila ustania członkostwa zależy od postanowień statutu i nie jest jednolita dla wszystkich organizacji związkowych. Przykładowo, statut NSZZ „Solidarność" nie wskazuje terminu wykreślenia z listy członków. W takim przypadku należy przyjąć, że członkostwo ustaje z chwilą, w której komisja zakładowa mogła zapoznać się z treścią oświadczenia woli pracownika. Odmienne rozwiązanie przyjął Związek Zawodowy Kontra Komisja Krajowa. Statut tej organizacji wskazuje, że członkostwo w związku ustaje po upływie trzech miesięcy od dnia złożenia rezygnacji. Z kolei w statucie Związku Nauczycielstwa Polskiego przyjęto, że wykreślenie z listy członków jest uzależnione od podjęcia stosownej uchwały przez prezydium zarządu związku.

Pisemna rezygnacja nie zawsze jest dla pracownika oczywistym wyborem. Osoby skłócone z władzami organizacji, które obawiają się reperkusji związanych ze złożeniem rezygnacji, mogą unikać tego rozwiązania. W takiej sytuacji pracownik może spróbować samodzielnie przyczynić się do skreślenia go z listy członków związku.

Bierna rezygnacja

Statuty organizacji zakładowych poza złożeniem pisemnej rezygnacji przewidują wiele innych przypadków, których wystąpienie powoduje skreślenie pracownika z rejestru członków. Jednym z takich zdarzeń jest zaleganie z zapłatą składki związkowej. Celowe zaprzestanie jej opłacania może więc przynieść ten sam efekt co złożenie rezygnacji. Takie rozwiązanie zajmuje jednak więcej czasu.

Przykładowo statut NSZZ „Solidarność" przewiduje skreślenie pracownika z rejestru członków, jeżeli ten zalega z zapłatą składki za co najmniej trzy miesiące. Dodatkowo przed podjęciem stosownej uchwały komisja zakładowa wzywa niesfornego pracownika do uiszczenia zaległości, wyznaczając mu na to dodatkowy termin. Pracownik może jeszcze odwołać się od uchwały o wykreśleniu, dlatego decyzja związku staje się ostateczna dopiero z upływem dwutygodniowego terminu na złożenie odwołania. Podobny, trzymiesięczny okres zalegania ze składkami przewidują m.in. statuty Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Wolnego Związku Zawodowego Sierpień 80 Konfederacja. Z kolei statut Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Miedziowego skreśli pracownika z listy członków dopiero wtedy, gdy jego zaległość przekroczy sześć miesięcy.

Decydując się na takie mniej konfrontacyjne rozwiązanie, pracownik musi się jednak liczyć z konsekwencjami finansowymi. Pracownicy mają obowiązek opłacać składki związkowe przez cały okres członkostwa w związku zawodowym. Dlatego po wykreśleniu pracownika z rejestru członków organizacja związkowa może się upomnieć o zaległe składki, także na drodze powództwa cywilnego.

Zmiana pracodawcy

Członkostwo w związku zawodowym może też ustać w wyniku zdarzeń nie do końca zależnych od samego pracownika. W przypadku niektórych organizacji związkowych może to być zmiana pracy przez zatrudnionego. Związki zawodowe skupiające pracowników określonych grup zawodowych mają na ogół szczególne regulacje dotyczące warunków członkostwa. Przykładowo statut Związku Nauczycielstwa Polskiego przewiduje, że jego członkiem może być tylko osoba zatrudniona w szkole, przedszkolu lub innych instytucjach oświatowych. Dlatego zmiana sektora zatrudnienia na ogół oznacza automatyczne wykreślenie takiej osoby z rejestru członków związku.

Do ustania członkostwa mogą także przyczynić się przekształcenia w zakładzie pracy, w wyniku których jego część, wraz z członkiem związku zawodowego, przejdzie na nowego pracodawcę. W takiej sytuacji, jeśli organizacja związkowa działająca u poprzedniego pracodawcy nie obejmie swoim działaniem nowego zakładu, członkostwo przejętego pracownika samoczynnie wygaśnie.

Nic na przymus

Niezależnie od tego, które z rozwiązań pracownik ostatecznie wybierze, jego decyzji o wystąpieniu ze związku nie można kwestionować. Organizacja może próbować przekonać go do pozostania w swoich strukturach. Jednak argumentacja powinna być ściśle merytoryczna i nie może wymuszać podjęcia określonej decyzji. W szczególności niedopuszczalne są przypadki zmuszania pracownika do pozostania w organizacji związkowej albo straszenia go konsekwencjami opuszczenia związku zawodowego.

Zgodnie z zasadą negatywnej wolności związkowej każdy pracownik jest uprawniony do niewstępowania do związku zawodowego lub niekorzystania z jego pomocy. Taka osoba nie może ponosić negatywnych konsekwencji pozostawania poza związkiem.

Działania naruszające negatywną wolność związkową stanowią na ogół naruszenie obowiązującego porządku i dyscypliny pracy, a pracodawca może wyciągnąć konsekwencje dyscyplinarne wobec osób dopuszczających się takich zachowań.

Katarzyna Dulewicz, radca prawny, partner w CMS Cameron McKenna

Uprawnienia i obowiązki członków i organizacji

Pracownik może

- złożyć pisemną rezygnację z członkostwa w związku zawodowym

- doprowadzić do wykreślenia go z listy członków decyzją zarządu związku, np. przez zaprzestanie opłacania składek członkowskich

- skorzystać z faktu zmiany pracy albo przekształceń w samym zakładzie pracy, skutkujących wygaśnięciem członkostwa

Związek zawodowy nie może

- zmusić pracownika do pozostania w strukturach organizacji związkowej

- straszyć pracownika negatywnymi konsekwencjami wystąpienia z organizacji związkowej

Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL