Aplikant notarialny nie musi zaliczyć kolokwium, aby uzyskać zaświadczenie

Taka jest teza orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Aplikantka notarialna M.B. odwołała się od uchwały Rady Izby Notarialnej w Warszawie, która odmówiła jej wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji, które jest niezbędne do przystąpienia do egzaminu notarialnego.

"Próba zaznajomienia się" z pracą notariusza

W obszernym uzasadnieniu Rada stwierdziła, iż aplikantka przez 2 lata i 6 miesięcy była wpisana na listę aplikantów notarialnych. W tym czasie odbywała praktyczną naukę zawodu pod patronatem notariusza, odbyła wymaganą 6 miesięczną praktykę sądową, a także uczestniczyła w organizowanych przez Izbę zajęciach seminaryjnych.

M.B. nie uzyskała, jednak pozytywnej oceny z kolokwium. Na tej podstawie Rada uznała, że nie zrealizowała programu aplikacji notarialnej, a w konsekwencji nie spełniła warunku do uzyskania żądanego przez siebie żądania.

Mimo odwołania aplikantki, która podnosiła, iż „przepisy powszechnie obowiązującego prawa nie określają negatywnych skutków niezaliczenia kolokwiów i sprawdzianów przeprowadzanych w trakcie aplikacji notarialnej", uchwałę Rady Izby Notarialnej utrzymała w mocy Krajowa Rada Notarialna. Wyraziła ona pogląd, że upływ czasu aplikacji (2 lata i 6 miesięcy), nauka zawodu pod patronatem notariusza, zajęcia seminaryjne oraz odbycie praktyki w sądzie, nie są wystarczające do uznania, że aplikant odbył aplikacje notarialną. W uchwale stwierdzono, że była to jedynie „próba zaznajomienia" się z całokształtem pracy notariusza oraz czynności sądów, ale nie dowodzi to, że aplikant oponował dziedziczny prawa objęte szkoleniem w stopniu, który umożliwia przystąpienie do egzaminu zawodowego.

Argumentacja KRN tylko słusznościowa

Od uchwały KRN aplikantka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonych uchwał. Wskazała, iż spełniła wszystkie ustawowe przesłanki niezbędne dla otrzymania zaświadczenia, a także powtórzyła argument, iż ani ustawa, ani rozporządzenie nie przewidują skutku w postaci odmowy wydania zaświadczenia w przypadku niezaliczenia kolokwium czy sprawdzianu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt VIII SA/Wa 787/12) przychylił się do argumentów aplikantki, i w orzeczeniu z 24 stycznia 2013 r. uchylił zaskarżoną uchwałę KRN.

W ocenie sądu, poprzez wprowadzenie dodatkowego warunku odbycia aplikacji notarialnej nieznanego ustawie – Prawo o notariacie, takiego jak uzyskanie pozytywnego wyniku z dwóch kolokwiów przeprowadzanych w trakcie trwania aplikacji, organ wykroczył poza ustawowo przyznane mu kompetencje.

W uzasadnieniu WSA zauważył także, że „samorząd notariuszy nie może konstruować normy prawnej przez dokonywanie obowiązującej wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego, a już na pewno nie przez uzasadnianie odmowy wydania owego zaświadczenia argumentacją przedstawianą w uchwalę".

Argumentację KRN, sąd streścił w ten sposób, iż skoro §13 rozporządzenia daje możliwość samorządowi przeprowadzenie kolokwiów, to należy, przyjąć, że kolokwia służą do sprawdzenia wiedzy aplikanta. Jeżeli natomiast aplikant nie wykazał się pożądaną wiedzą, to działając w interesie publicznym, nie można wydać mu zaświadczenia o odbyciu aplikacji, stanowiącego warunek dopuszczenia do egzaminu.

„Argumentację taką można postrzegać jedynie w kategoriach słusznościowych, gdyż nie znajduje ona żadnego ugruntowania w przepisach Prawa o notariacie, jak również w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości" – uznał sąd.