Nowy proces karny: jakie zmiany dla obywateli

Od 1 lipca obowiązują przepisy dotyczące nowego, kontradyktoryjnego procesu karnego. Obok zmian dla sędziów, prokuratorów, adwokatów i radców prawnych przyniosły też zmiany dla zwykłych obywateli, którzy popadną w konflikt z prawem. Wcale nie trzeba być oskarżonym o ciężkie zbrodnie, by zmierzyć się z nowymi przepisami. Wystarczy np. spowodować (i to nieumyślnie) wypadek na drodze.

ZOBACZ Nowy proces karny ( e-book)

Zmiany dla obywateli są raczej korzystne. Tak oceniają je praktycy. Niektóre mogą jednak mocno uderzyć ich po kieszeni.

Towarzystwo na rozprawie

Oskarżony, którego sprawa trafi do sądu dostaje obrońcę na żądanie. Nikt nie będzie sprawdzał, czy stać go na mecenasa z wyboru.

– To prawda. W dodatku sąd musi mu go przyznać – przyznaje adwokat Janusz Wąsowicz. Dodaje jednak, że wielu entuzjastów tego przepisu zapomina, iż sąd wprawdzie musi zapewnić obrońcę, ale po skazaniu podsądny będzie musiał zwrócić pieniądze wyłożone przez Skarb Państwa na adwokata.

60 proc. orzekanych przez sądy kar mają stanowić grzywny

Inna korzystna zmiana zakłada większe możliwości „dogadywania się z prokuratorem i sądem" co do kary, czyli korzystania z tzw. trybów konsensualnych. Z takiego przywileju skorzysta podejrzany o każdy występek, a na dobrowolne poddanie się karze może się zdecydować przed sądem każdy oskarżony, nawet o zabójstwo. W takim przypadku wyrok zapada na pierwszej rozprawie bez procesu.

Tak ma się kończyć od 70 do 80 proc. wszystkich spraw wpływających do polskich sądów. Wielu prawników jest sceptycznych co do tych prognoz. Adwokat Łukasz Chojniak tłumaczy, że oskarżony może liczyć na zbyt mały bonus za to, że godzi się na szybki wyrok. A zyskuje na tym budżet państwa (bo proces, świadkowie i biegli sporo kosztują).

450 tys. aktów oskarżenia wysłały prokuratury do sądów w 2014 r.

Dzięki nowym przepisom prawomocny wyrok w sprawie ma zapadać dużo wcześniej, niż to było do 1 lipca (czekało się na niego miesiącami czy latami). Sąd odwoławczy, badając zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji, dostanie szansę na poprawienie go (np. przeprowadzenie dodatkowego dowodu), zamiast go uchylać i odsyłać do ponownego rozpoznania. Do tej pory zdarzały się procesy powtarzane kilka czy nawet kilkanaście razy.

Za sprawą nowych przepisów ma być mniej kar bezwzględnego więzienia i mniej wyroków w zawieszeniu.