fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Prawo autorskie

Prawo autorskie: ustalanie odszkodowania za naruszenie praw twórcy

123RF
Od Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zależy czy zmienią się zasady dochodzenia wynagrodzenia za naruszenie autorskich praw majątkowych. Na uprawnionym może spoczywać ciężar wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy uzasadniają przyznanie odszkodowania.
Rzecznik generalny Eleanor Sharpston wydał 24 listopada 2016 r. opinię w sprawie C-367/15 pytania prejudycjalnego Sądu Najwyższego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Pytanie dotyczyło zasad ustalania odszkodowania na gruncie art. 79 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (ustawa o prawie autorskim).

Kwestia ta jest istotna z punktu widzenia uprawnionych do żądania zapłaty za naruszenie autorskich praw majątkowych. Jeśli TS UE rozstrzygnie kwestie wskazane przez SN zgodnie ze stanowiskiem rzecznika, zmieni się sposób dochodzenia wynagrodzenia za naruszenie autorskich praw majątkowych.

W obecnym brzmieniu, art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, pozwala żądać uprawnionemu od domniemanego naruszającego majątkowe prawa autorskie kwoty pieniężnej, która jest z góry określona (w praktyce przybiera formę żądania zapłaty należnej opłaty licencyjnej) i która nie wykazuje koniecznego związku przyczynowego z rzeczywistą stratą poniesioną przez uprawnionego. Zdaniem SN odszkodowanie to można uznać za odszkodowanie „o charakterze kary". Z tego względu SN skierował do TS UE pytanie.

Jakie pytanie

W pytaniu do TS UE, SN wniósł o zajęcie następującego stanowiska: „Czy art. 13 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 29 kwietnia 2004 r. (DzU 2004, L 157, s. 45 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 2, s. 32; dalej: „Dyrektywa 2004/48/WE") w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej może być interpretowany w ten sposób, że uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać naprawienia wyrządzonej mu szkody na zasadach ogólnych, albo bez konieczności wykazywania szkody i związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem naruszającym jego prawa a szkodą, domagać się zapłaty sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej dwukrotności, a w przypadku zawinionego naruszenia – trzykrotności stosownego wynagrodzenia – skoro art. 13 Dyrektywy 2004/48 przewiduje, że o odszkodowaniu decyduje sąd, który bierze pod uwagę okoliczności wymienione w art. 13 ust. 1 lit. a), a tylko alternatywnie w niektórych przypadkach może ustanowić odszkodowanie ryczałtowe, uwzględniając elementy wymienione w art. 13 ust. 1 lit. b) dyrektywy? Czy przyznanie, na żądanie strony, określonego z góry odszkodowania ryczałtowego, które stanowi dwukrotność lub trzykrotność stosownego wynagrodzenia, jest dopuszczalne na podstawie art. 13 Dyrektywy, zważywszy, że w motywie 26 jej preambuły przewiduje się, iż celem dyrektywy nie jest wprowadzenie odszkodowań o charakterze kary?".

Co powiedział Trybunał

Warto wspomnieć, że wyrokiem z 23 czerwca 2015 r. TK orzekł, że art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o prawie autorskim jest niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim uprawniony, którego autorskie prawa majątkowe zostały naruszone, może żądać, w przypadku gdy naruszenie jest zawinione, zapłaty sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej trzykrotności stosownego wynagrodzenia. Trybunał uznał, że "niedopuszczalne jest, by uprawniony z tytułu autorskich praw majątkowych uzyskiwał możliwość dochodzenia takiego roszczenia odszkodowawczego, które całkowicie odrywałoby się od wielkości poniesionej przez niego szkody i stanowiło jej wielokrotność. Wprowadzanie do roszczenia odszkodowawczego elementów ryczałtowości nie może prowadzić do całkowitego zagubienia proporcji pomiędzy wielkością poniesionej szkody a tymże odszkodowaniem. Tymczasem rozwiązanie zawarte w zaskarżonym przepisie prowadzi do takiej sytuacji". Z tego względu przepis art. 79 ust. 1 ustawy o prawach autorskich został zmieniony w tym zakresie ze skutkiem od 1 lipca 2015 r. Artykuł 79 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o prawie autorskim przewiduje nadal jednak zapłatę kwoty odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia. Trybunał uznał, że trzykrotność wynagrodzenia odrywa się od wysokości poniesionej szkody, ale już możliwość dochodzenia dwukrotności wynagrodzenia takiego skutku nie wywołuje.

Z opinii rzecznika wynika jednak, że uprawniony może żądać dwukrotności (lub nawet, w odpowiednich okolicznościach, trzykrotności) kwoty opłaty, która byłaby należna, gdyby uprawniony wyraził zgodę na wykorzystanie utworu. W tym zakresie uprawniony musi jednak wykazać, że poniesiona strata (szkoda) oraz żądana kwota są wobec siebie proporcjonalne. Nie może być bowiem mowy o prawie do odszkodowania, które w żaden sposób nie jest współmierne do jego rzeczywistej straty. Artykuł 13 Dyrektywy 2004/48 sprzeciwia się przepisowi prawa krajowego, na mocy którego uprawniony może żądać ustalonej kwoty stanowiącej dwukrotność lub trzykrotność wysokości opłaty, która byłaby należna, gdyby uprawniony wyraził zgodę na wykorzystanie utworu. Nie może być zatem mowy o „automatyzmie" w orzekaniu tego wynagrodzenia. Prawo krajowe nie może określać kwoty należnej uprawnionemu, którego prawa zostały naruszone, bez interwencji rozpoznającego sprawę i wydającego wyrok organu sądowego. Oznacza to, że jeżeli przepis prawa krajowego przewiduje, że uprawniony, którego prawa zostały naruszone, może „automatycznie" mieć prawo do ustalonej z góry kwoty bez interwencji ze strony właściwego organu sądowego w zakresie tego obliczenia, czy to w oparciu o kwotę stosownej opłaty licencyjnej, czy na innej podstawie, nie spełnia wymogów Dyrektywy 2004/48/WE.

Zdaniem autora

Justyna Wilczyńska-Baraniak, adwokat counsel, DLA Piper Wiater Sp. k.

Jeśli Trybunał Sprawiedliwości UE rozstrzygnie sprawę, zgodnie z opinią rzecznika generalnego, zmienią się dotychczasowe zasady dochodzenia wynagrodzenia za naruszenie autorskich praw majątkowych na gruncie art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim. Na uprawnionym będzie spoczywał ciężar wykazania, że okoliczności konkretnej sprawy uzasadniają przyznanie odszkodowania na mocy art. 79 ust. 1 prawa autorskiego. Żądana przez uprawnionego kwota wynagrodzenia za naruszenie autorskich praw majątkowych będzie musiała być proporcjonalna do poniesionej szkody. Ciężar wykazania, że zachodzą takie okoliczności, także spoczywać będzie na uprawnionym.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA