Powstała w połowie XVI wieku „Księga Cudów” (ang. Book of Miracles) zawiera 167 ilustracji przedstawiających apokaliptyczne wizje, niezwykłe zjawiska na niebie oraz ekstremalne wydarzenia pogodowe. Rękopis pochodzi z Augsburga z lat 50. XVI wieku, kiedy trzęsienia ziemi, gwałtowne burze, powodzie i inne katastrofy naturalne często interpretowano jako ostrzeżenia zesłane przez Boga.
Tajemnicza „Księga Cudów” trafi na aukcję w Londynie. Jej pochodzenie wciąż pozostaje zagadką
Do dziś zachował się tylko jeden znany egzemplarz księgi, a badacze wciąż nie ustalili, w jakim celu została stworzona.
10 grudnia rękopis zostanie wystawiony na aukcji w londyńskim domu aukcyjnym Christie's, gdzie będzie najważniejszym obiektem sprzedaży wśród innych cennych książek i manuskryptów. Jego wartość oszacowano na 700 tys. do miliona funtów.
Po raz pierwszy od ujawnienia istnienia księgi możliwość ubiegania się o jej zakup będą miały instytucje publiczne.
Przed aukcją również zwiedzający otrzymają rzadką okazję obejrzenia zabytku z bliska. Rękopis będzie udostępniony publiczności przez sześć dni.
Czytaj więcej
Miłośników obserwacji nocnego nieba już wkrótce czeka wyjątkowe widowisko. Przed nami maksimum Leonidów – jednego z najbardziej spektakularnych roj...
Przez niemal 500 lat nikt nie wiedział o jej istnieniu. Niezwykłe odkrycie w niemieckim zamku
Przez blisko pięć stuleci „Księga Cudów” pozostawała nieznana badaczom. Odkryto ją dopiero niespełna 20 lat temu w bibliotece niewielkiego barokowego zamku w południowych Niemczech.
W 2008 r. rękopis wystawiono na sprzedaż wraz z wyposażeniem zamku. Został wówczas sprzedany za nieco ponad 100 tys. funtów. Niedługo później trafił do prywatnej kolekcji Mickey'ego Cartina, jednego z największych kolekcjonerów sztuki współczesnej w amerykańskim stanie Connecticut.
Eugenio Donadoni, międzynarodowy specjalista Christie's zajmujący się rękopisami średniowiecznymi i renesansowymi, określił księgę jako niezwykle rzadki przykład niemieckiej literatury przedstawiającej nadzwyczajne zjawiska. – Niemieckie księgi cudów pełniły funkcję sensacyjnych mediów masowych swoich czasów – wyjaśnił ekspert, cytowany przez brytyjski dziennik „The Guardian”. Jak zaznaczył, tego rodzaju publikacje wykorzystywali luterańscy teologowie, między innymi Marcin Luter i Filip Melanchton, do rozpowszechniania protestanckich wyobrażeń dotyczących końca świata.
Zdaniem Donadoniego księgi te odegrały również ważną rolę w rozwoju sposobów obserwowania i opisywania otaczającego świata. Przedstawiane w nich komety, niezwykłe zjawiska na niebie i katastrofy naturalne dokumentowano na podstawie relacji świadków, podając dokładne daty i miejsca wydarzeń. Jak podkreślił ekspert, był to jeden z pierwszych kroków w kierunku naukowego badania rzeczywistości. Księgi te pokazują, jak stopniowo zmieniało się podejście do niewyjaśnionych zjawisk – od średniowiecznych wierzeń i przesądów do obserwacji i poszukiwania naukowych wyjaśnień.
Pięć słońc nad Lipskiem, krwawy deszcz i smoki na niebie. Co przedstawia „Księga Cudów”?
Wśród 167 ilustracji zamieszczonych w „Księdze Cudów” znajdują się obrazy niezwykłych zjawisk, które przed wiekami budziły strach i były interpretowane jako zapowiedź nadchodzących katastrof.
Jedna ze scen ukazuje pięć słońc widocznych nad Lipskiem w 1551 r. Inna przedstawia krwawy deszcz, który miał spaść na Rzym w 1456 r. Kolejna, datowana na 1552 r., obrazuje zaś potężne gradobicie w holenderskim mieście Dordrecht. Według opisu burza była tak gwałtowna, że mieszkańcy obawiali się nadejścia sądu ostatecznego.
W księdze przedstawiono również plagę szarańczy, która w 1527 r. miała dotrzeć do Polski wraz z „przerażającym wiatrem”, oraz powódź z 1230 r., kiedy wody Morza Północnego zalały wybrzeże Fryzji, znajdujące się na terenach dzisiejszych Niemiec i Holandii. Inne ilustracje ukazują ogniste komety i zaćmienia. Badacze przypuszczają także, że scena przedstawiająca „cudowne smoki” przelatujące nad Bawarią w 1533 r. może w rzeczywistości obrazować zorzę polarną.
Pod każdą ilustracją umieszczono podpis w języku niemieckim, wyjaśniający, co przedstawia dana scena oraz gdzie i kiedy miało dojść do opisywanego wydarzenia.
Zdaniem Donadoniego wszystkie te przedstawienia „miały charakter złowieszczych znaków”. – Artyści tworzący „Księgę Cudów”, opierając się na ówczesnych drukach, kronikach i opracowaniach historycznych, przedstawili w obrazach obawy epoki ogarniętej niepokojem, ale także intelektualną ciekawością dotyczącą przyszłości – wyjaśnił.
Czytaj więcej
Budowa piramidy Cheopsa mogła trwać dłużej, niż przez lata zakładano. Odkrycia archeologiczne wskazują bowiem, że faraon, na cześć którego wzniesio...
Niezwykłe zjawiska sprzed wieków mają naukowe wyjaśnienie
Jak zauważył specjalista Christie's, rękopis pokazuje, jak wielki niepokój wywoływały dawniej anomalie pogodowe, szczególnie w okresie podziałów religijnych i rosnącego zainteresowania badaniem zjawisk pogodowych. – To naprawdę fascynujące. Księga pozwala zobaczyć, jak Europejczycy radzili sobie z wizją zbliżającego się końca świata, niepewnością polityczną oraz ekstremalnymi i niezwykłymi zjawiskami pogodowymi – stwierdził Donadoni.
Wiele przedstawionych w niej wydarzeń można dziś wyjaśnić naukowo. Pięć słońc widocznych nad Lipskiem najprawdopodobniej było efektem zjawiska optycznego nazywanego słońcem pobocznym. – Na niebie widać wówczas różne pierścienie światła, które wyglądają jak słońca – wyjaśnił ekspert.
Z kolei zjawisko określane jako „krwawy deszcz” może występować, gdy duże ilości czerwonego pyłu, zazwyczaj pochodzącego z Sahary, mieszają się z kroplami wody w chmurach deszczowych. – Wiele z tych zjawisk ma racjonalne, naukowe wyjaśnienie – podkreślił Donadoni. Według niego „Księga Cudów” stanowi świadectwo przełomowego momentu w historii Europy, kiedy średniowieczne przesądy stopniowo ustępowały miejsca naukowemu poznawaniu świata.
Ekspert porównał również przeglądanie stron księgi do współczesnego zjawiska określanego jako doomscrolling, czyli nieustannego przeglądania niepokojących i negatywnych informacji w internecie. – Myślę, że mogło to trochę przypominać XVI-wieczną wersję doomscrollingu – ocenił.
Eksperci zachwyceni XVI-wiecznymi ilustracjami. „Wyglądają niezwykle współcześnie”
Zdaniem Donadoniego rękopis może zainteresować zarówno kolekcjonerów sztuki dawnej, jak i współczesnej. Niektóre ilustracje, wykonane akwarelą i gwaszem, mają bowiem charakter niemal surrealistyczny.
Ekspert porównał część przedstawień do twórczości Salvadora Dalego, podkreślając ich niezwykłą formę i zaskakująco nowoczesny wygląd. – Gdyby nie niewielkie podpisy, które są oczywiście zapisane XVI-wieczną niemczyzną, niektóre z tych ilustracji wyglądałyby niezwykle współcześnie. To naprawdę oszałamiające – powiedział.
Podobne wrażenie rękopis wywarł na Tillu-Holgerze Borchercie, dyrektorze Muzeum Suermondt-Ludwig w Akwizgranie, który zajmował się jego badaniem. – To dzieło jedyne w swoim rodzaju. Porusza człowieka do głębi – stwierdził. Dodał również, że szacowana wartość rękopisu może być znacznie niższa od ceny, jaką ostatecznie osiągnie podczas grudniowej aukcji. – Milion funtów to bardzo ostrożna wycena. Ostateczna cena może być znacznie wyższa – ocenił.
Czytaj więcej
Czeska misja archeologiczna z Uniwersytetu Karola w Pradze ponownie zlokalizowała w Sakkarze grobowce dostojników z czasów Starego Państwa. Wśród o...
„Księga Cudów” wciąż fascynuje. Ekspert: Przemawia do naszego pokolenia
W 2013 r. opublikowano faksymile rękopisu, czyli jego wierną reprodukcję. Jak podkreślił Borchert, publikacja wzbudziła ogromne zainteresowanie, a sama „Księga Cudów” zyskała od tego czasu szczególne znaczenie dla osób zainteresowanych tematyką apokaliptyczną.
Zdaniem dyrektora muzeum nie należy jednak traktować jej wyłącznie jako historycznego dokumentu. Jej znaczenie wykracza bowiem poza epokę, w której powstała. – To coś więcej. Ta księga przemawia do nas, do naszego pokolenia – podsumował Borchert.