Sąd Najwyższy musiał rozstrzygnąć, czy wobec jednoznacznej woli testatora o wydziedziczeniu dzieci, pochodzących z jego pierwszego małżeństwa, wydziedziczone mogą być też wnuki. Dzieci z wcześniejszego związku uporczywie nie dopełniały obowiązków rodzinnych wobec spadkodawcy, więc do spadku zostało powołane jedynie dziecko z drugiego małżeństwa. W sprawie brało udział dziesięcioro uczestników, część reprezentowanych przez kuratora.
Czytaj więcej
Wydziedziczenie jest instytucją prawa spadkowego, w wyniku której spadkobierca zostaje pozbawiony korzyści wynikających z dziedziczenia, w tym praw...
Wydziedziczenie dzieci a wnuki. Istotne zagadnienie prawne
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. Jednak Sąd Najwyższy nie podzielił jej zdania. Nie przyjął skargi do rozpoznania. Przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze.
Tymczasem spadkodawca może pozbawić dzieci zachowku (to jest właśnie ich wydziedziczenie), jeżeli wbrew woli spadkodawcy, uporczywie nie dopełniają względem niego obowiązków rodzinnych. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sytuacja jest jasna – dziedziczy spadkobierca powołany w testamencie. A wydziedziczenie, czyli pozbawianie zachowku, bada się ewentualnie w odrębnym postępowaniu o zachowek.
Czytaj więcej
Kto dziedziczy w razie zgubienia pisemnego testamentu? Wyrok SN wskazuje, że warto utrwalić go np. w formie zdjęcia.
Testament negatywny: wydziedziczenie dzieci
Sąd Najwyższy odwołał się do uchwały z 1975 r., III CZP 14/75. Sąd wyjaśnił w niej, że kodeks cywilny nie wyklucza możliwości wyłączenia spadkobiercy ustawowego od dziedziczenia w postaci tzw. testamentu negatywnego znanego prawu poprzednio obowiązującemu. Wyłączenie od dziedziczenia tak jak i wydziedziczenia nie pozbawia takiego spadkobiercy prawa do zachowku (czyli najczęściej połowy wartości spadku, który by my przypadł, gdyby dziedziczył). Konkludując, kodeks cywilny dopuszcza w szerokim stopniu swobodę testowania, a przejawem tej wolności testowania jest możliwość sporządzenia testamentu negatywnego lub wydziedziczenia. Wydziedziczenie jest daleko idące w skutkach, bo nie tylko odsuwa wydziedziczone osoby od dziedziczenia, lecz pozbawia je również zachowku, wyrażającego się w możliwości dochodzenia stosownej wierzytelności pieniężnej. W konsekwencji SN utrzymał werdykt niższych instancji i nie rozciągnął wydziedziczenia na wnuki.
Czytaj więcej
Nie można kilkuletniego dziecka pozbawić zachowku, a sprzedażą części majątku spadkodawcy za zaniżona cenę go zmniejszyć – orzekł Sąd Najwyższy.
Dodajmy także, że kilkuletniego dziecka nie można skutecznie wydziedziczyć. Tak orzekł w niedawanym orzeczeniu inny skład Sądu Najwyższego (sygn. I CSK 662/24). Od takiego dziecka nie można wymagać, aby opiekowało się schorowanym wstępnym.
Sygn. akt I CSK 2386/23
Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Prof. Bogudar Kordasiewicz, radca prawny
Sporządzenie testamentu nie wymaga wiedzy tajemnej. Bywa jednak o wiele bardziej złożone, niż to się niekiedy sądzi. Wprawdzie testament należy wykładać w sposób najpełniej uwzględniający wolę spadkodawcy, nie wolno jednak domniemywać woli dokonania rozrządzeń w nim niezawartych. Testator (spadkodawca) musi zatem wiedzieć, jakie są różnice między sporządzeniem testamentu negatywnego (ustanowienie spadkobiercami testamentowymi spadkobierców ustawowych, z wyjątkiem spadkobiercy pomijanego) a wydziedziczeniem (odsunięcie od dziedziczenia czyli też pozbawienie zachowku osoby pomijanej). Jak pouczająco wynika z postanowienia SN, próba pośmiertnego wyinterpretowania z testamentu tego, czego w nim nie ma skazane są na niepowodzenie. Nie można domniemywać, że skoro spadkodawca pominął dzieci, to zapewne chciał wydziedziczyć i wnuki.
