TSUE: niedopuszczalne pytania o procedurę powoływania sędziów w Polsce

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał we wtorek za niedopuszczalne pytania prejudycjalne dotyczące procedury powoływania sędziów sądów powszechnych w Polsce.

Publikacja: 09.01.2024 09:57

TSUE: niedopuszczalne pytania o procedurę powoływania sędziów w Polsce

Foto: Adobe Stock

Do TSUE w ramach dwóch odrębnych wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym o zbadanie zgodności z prawem Unii procedur powoływania sędziów sądów powszechnych w Polsce, zwróciły się Sąd Okręgowy w Katowicach i Sąd Okręgowy w Krakowie. 

Wątpliwy status dwóch sędzi

W sprawie C-181/21 pytanie prejudycjalne Sądu Okręgowego w Katowicach zostało zadane w związku z zażaleniem rozpoznawanym przez skład trzyosobowy z udziałem sędzi  powołanej po 6 marca 2018 r. Sędzia sprawozdawca – sam będący powołanym przed tą datą w procedurze niebudzącej wątpliwości – chciał ustalić, czy taki skład orzekający jest zgodny z prawem UE. Sędzia A.Z., która została powołana na sędziego Sądu Okręgowego w Katowicach, mimo wstrzymania się Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji od zaopiniowania jej kandydatury z uwagi na wątpliwości co do statusu Krajowej Rady Sądownictwa i sposobu jej funkcjonowania, była członkiem trzyosobowego składu tego sądu. 

W sprawie C-269/21 sąd zapytał TSUE w związku z rozpoznanym już wnioskiem o zabezpieczenie w sprawie cywilnej, który został prawomocnie oddalony przez inny skład tego samego sądu, z udziałem sędzi powołanej po 6 marca 2018 r. Sędzia A.T. została powołana na sędziego Sądu Okręgowego w Krakowie w momencie, gdy zaopiniowanie kandydatury na stanowisko sędziowskie przez właściwe zgromadzenie sędziów nie było już wymagane. Kandydaturę sędzi A.T. zaopiniowało Kolegium Sądu Okręgowego w Krakowie, którego połowę członków stanowiły osoby powołane przez Ministra Sprawiedliwości. 

Czytaj więcej

TSUE odpowiedział Zaradkiewiczowi: sędzia powołany w PRL może być niezawisły

W pytaniach skierowanych do Trybunału sądy z Krakowa i Katowic poprosiły o wykładnię zasady uprzedniego ustanowienia sądu na mocy ustawy wyrażonej Traktacie o UE  i Karcie praw podstawowych UE. Miały bowiem wątpliwości, czy skład orzekający sądu jest zgodny z tą zasadą skoro  niektórzy z jego członków zostali powołani w ramach procedury pomijającej udział organów samorządu sędziowskiego i na podstawie uchwały KRS, która w przeważającej mierze składa się z członków wybranych przez polityków. Poza tym kandydaci, którzy nie zostali rekomendowani do powołania w ramach danego postępowania nominacyjnego, nie mieli prawa do zaskarżenia niekorzystnych dla nich uchwał do sądu spełniającego wymóg uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy.

TSUE nie posłuchał rzecznika

W dzisiejszym wyroku Trybunał uznał oba wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym za niedopuszczalne.

Trybunał przypomniał, że wydanie takiego orzeczenia musi być niezbędne, aby umożliwić sądowi krajowemu rozstrzygnięcie konkretnej zawisłej przed nim sprawy. Konieczne jest zatem istnienie rzeczywistego sporu, który sąd krajowy rozstrzygnie, uwzględniając orzeczenie prejudycjalne. Polskie sądy pytały zaś o zagadnienia  czysto hipotetyczne, bo i tak  nie miałyby podstaw prawnych do ewentualnego wykluczenia z orzekania czy oceny legalności powołania sędziów powołanych po 6 marca 2018 r.  W przypadku pytania Sądu Okręgowego w Katowicach Trybunał zwrócił uwagę, że w świetle polskiego prawa procesowego sędzia sprawozdawca  nie ma kompetencji do wyłączenia innego członka składu orzekającego. 

- Nie wydaje się, aby w sprawie C-181/21 sąd krajowy mógł na mocy przepisów prawa krajowego uwzględnić ewentualną odpowiedź Trybunału i ocenić w jej świetle zgodność z prawem powołania innego sędziego z tego samego składu orzekającego, wyłączając go, w razie potrzeby, od rozpoznania sprawy. W konsekwencji, wykładnia prawa Unii nie odpowiada obiektywnej potrzebie związanej z orzeczeniem, które ma zapaść w postępowaniu krajowym — wyjaśnił TSUE.

W sprawie C-269/21 Trybunał przyjął, że Sąd Okręgowy w Krakowie "nie wydaje się kompetentny – na podstawie prawa krajowego – do oceny w świetle m.in. prawa Unii zgodności z prawem obsadzenia składu orzekającego, który wydał wcześniej prawomocne postanowienie, warunków powołania konkretnego sędziego, ani też „wyłączenia” tego sędziego od orzekania.”  

- Prawomocność postanowienia w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia, odrębnego od istoty sporu zawisłej przed sądem krajowym, sprawia, że nie zachodzi potrzeby oceny procedury powoływania sędziów sądów powszechnych w Polsce — wskazał TSUE.

Przypomnijmy, że przed wydaniem wyroku w sprawie wypowiedział się rzecznik generalny TSUE Michael Collins.  15 grudnia 2022 zarekomendował TSUE merytoryczne rozstrzygnięcie i orzeczenie, że  sąd nie stanowi „sądu ustanowionego na mocy ustawy”, jeżeli sędzia zasiadający w składzie orzekającym tego sądu został powołany w wyniku procedury, w której:

a) nie zasięgnięto opinii organu samorządu sędziowskiego;

b) kandydaci na to stanowisko zostali powołani na podstawie uchwały organu takiego jak Krajowa Rada Sądownictwa;

c) kandydaci w konkursie nie mogli zaskarżyć postępowania nominacyjnego do sądu spełniającego wymogi prawa Unii,

a powyższe czynniki w połączeniu z wszelkimi innymi istotnymi okolicznościami charakteryzującymi przebieg tego postępowania mogą wzbudzać w przekonaniu jednostek wątpliwości natury systemowej co do niezawisłości i bezstronności sędziów powołanych w jego wyniku.

sygn. akt C-181/21 i C-269/21

Czytaj więcej

Rzecznik TSUE: uchwała Izby Dyscyplinarnej ws. Tulei traktowana jako niebyła

Do TSUE w ramach dwóch odrębnych wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym o zbadanie zgodności z prawem Unii procedur powoływania sędziów sądów powszechnych w Polsce, zwróciły się Sąd Okręgowy w Katowicach i Sąd Okręgowy w Krakowie. 

Wątpliwy status dwóch sędzi

Pozostało 94% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Nieruchomości
Trybunał: nabyli działkę bez zgody ministra, umowa nieważna
Materiał Promocyjny
Wykup samochodu z leasingu – co warto wiedzieć?
Praca, Emerytury i renty
Czy każdy górnik może mieć górniczą emeryturę? Ważny wyrok SN
Prawo karne
Kłopoty żony Macieja Wąsika. "To represje"
Sądy i trybunały
Czy frankowicze doczekają się uchwały Sądu Najwyższego?
Materiał Promocyjny
Jak kupić oszczędnościowe obligacje skarbowe? Sposobów jest kilka
Sądy i trybunały
Łukasz Piebiak wraca do sądu. Afera hejterska nadal nierozliczona