Spór między Polską a Pfizerem zaognił się, gdy spółka zajęła środki na koncie Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej. Tym sposobem Pfizer próbował wyegzekwować kwotę ponad 5,6 mld zł za nieodebrane szczepionki. Belgijski sąd nakazał jednak spółce wycofanie zajęcia środków, dokonanego tuż przed wejściem przepisów chroniących środki Eurocontrol przed egzekucją.
Tym samym walka o 5,6 mld zł i odbiór 64 mln dawek szczepionek przeciw COVID-19 toczy się dalej.
Czytaj więcej
Ważne rozstrzygnięcie w sporze Polski z Pfizerem o miliardy złotych za nieodebrane szczepionki przeciw COVID-19. Sąd uznał, że środki Polskiej Agen...
Pfizer kontra Polska. Kwota 5,6 mld na koncie PAŻP nie jest już zajęta
Belgijski sąd 12 listopada nakazał Pfizerowi wycofanie zajęcia środków na koncie PAŻP, trwającego od końca czerwca. Zajęcie to miało związek z wydanym 1 kwietnia wyrokiem, w którym ten sam sąd uznał, że Polska musi zapłacić spółce kwotę ponad 5,6 mld zł za zamówione szczepionki przeciw COVID-19, których nasz kraj nigdy nie odebrał. Polska argumentowała, że nie może odebrać 64 mln szczepionek, gdyż nie będzie w stanie ich wykorzystać – m.in. ze względu na milionowe zapasy w magazynach. Niemniej sąd w Belgii uznał, że umowa musi być wykonana.
Od nieprawomocnego wyroku Polska złożyła odwołanie, co nie powstrzymało Pfizera od dochodzenia należności poprzez zajęcie środków na koncie Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej. Spotkało się to z ostrą reakcją rządu, który zapewnił m.in. że nie pozostawi PAŻP bez wsparcia.
– Rozmawiałem z ministrem finansów i oczywiście nie zostawimy Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej bez pomocy, tak że nie będzie problemu, jeśli chodzi o funkcjonowanie PAŻP, ale problem sporu prawnego z Pfizerem pozostaje. I będziemy szukali rozwiązania, choć (...) sprawa jest dość paskudna – komentował w lipcu cytowany przez rynekzdrowia.pl premier Donald Tusk.
Pfizer działał w ostatniej chwili. Rozwiązania chroniące Eurocontrol i PAŻP weszły w życie
Jak wyjaśnia portal rynekzdrowia.pl, dotychczas wierzytelności związane z opłatami za żeglugę powietrzną stanowiły jeden ze sposobów dochodzenia przez prywatne firmy swoich roszczeń względem państw, z którymi wchodziły w sądowe spory. Jak jednak podkreśla rynekzdrowia.pl, do zajęcia doszło tuż przed wejściem w życie nowych przepisów, które zabezpieczają tego typu środki przed egzekucją.
Czytaj więcej
Skarb Państwa, reprezentowany przez Ministra Zdrowia, wniósł apelację od wyroku belgijskiego sądu, nakazującego Polsce zapłatę koncernowi Pfizer 5,...
Rozwiązania zabezpieczające konta organizacji takich jak PAŻP weszły w życie na początku sierpnia 2026 roku, zaledwie miesiąc po tym, jak Pfizer poinformował o zajęciu pieniędzy Agencji. Przepisy te, jak wyjaśnia rynekzdrowia.pl, przyznają „ochronę przed egzekucją aktywom, rachunkom bankowym, mieniu oraz wierzytelnościom związanym z Eurocontrol, w szczególności opłatom trasowym i innym opłatom nawigacyjnym pobieranym na rachunek państw członkowskich”. Regulacja zabrania także dokonywania zajęć aktywów i wierzytelności u osób trzecich – Pfizer zrobił to więc w ostatniej chwili.
– Cel zmian jest oczywisty: środki służące finansowaniu europejskiego systemu bezpieczeństwa żeglugi powietrznej nie powinny być destabilizowane przez egzekucję prywatnych wierzycieli. Pfizer przeprowadził zajęcie tuż przed wejściem nowych przepisów w życie, chociaż prace nad ich przyjęciem były publicznie znane – wskazuje jedna z osób związanych ze sprawą, cytowana przez rynekzdrowia.pl.
Jak twierdzi rynekzdrowia.pl, taka postawa Pfizera w kontekście wojny za naszą wschodnią granicą budzi wątpliwości – Polska jako państwo frontowe, zdaniem ekspertów przytaczanych przez portal, musi zapewniać bezpieczeństwo ruchu cywilnego i wojskowego.
– W tych okolicznościach zablokowanie przychodów z opłat nawigacyjnych nie jest neutralnym środkiem procesowym, może bowiem prowadzić do ograniczenia odporności infrastruktury krytycznej i zdolności bezpiecznego zarządzania ruchem cywilno-wojskowym – mówi rozmówca portalu.
Wyrok w sprawie z Pfizerem. Polska liczy na jego wstrzymanie
Polskim argumentem w batalii sądowej z Pfizerem ma być postawa, w której, jak tłumaczy rynekzdrowia.pl, „nadrzędnym celem pozostaje zaspokojenie roszczeń finansowych mimo niestabilnej sytuacji bezpieczeństwa w Europie”. Polska odwołała się od wyroku, złożyła także wniosek o wstrzymanie jego wykonania do momentu rozstrzygnięcia apelacji. Według informacji Rynku Zdrowia, oczekuje się rozpatrzenia wniosku w pierwszej kolejności – sama apelacja potrwać ma zaś długie lata.
„Z perspektywy obecnego budżetu państwa, który musiałby również zabezpieczyć funkcjonowanie PAŻP w przypadku utraty przychodów, jest to kwestia istotna. W grze pozostaje bowiem ponad 5,6 mld zł” – wyjaśnia Rynek Zdrowia. – „Dla porównania, zgodnie z planem finansowym Narodowego Funduszu Zdrowia na 2026 rok, koszty realizacji zadań zespołów ratownictwa medycznego wynoszą 5,4 mld zł. Ministerstwo zdrowia z kolei wskazywało, że wysokość finansowego żądania to równowartość refundacji nowych leków przez 3 lata” – dodaje.
Czytaj więcej
PAŻP zapewnia, że ciągłość żeglugi powietrznej nie jest zagrożona po zajęciu przez Eurocontrol opłat trasowych w sprawie Pfizer przeciwko Polsce. R...
Wyrok z kwietnia, jak tłumaczy rynekzdrowia.pl, zaskoczył wszystkich – był całkowicie korzystny dla Pfizera, a nie uwzględniał żadnego argumentu ze strony polskiej. Apelacja może mieć szanse powodzenia, gdyż – zdaniem rozmówców portalu – wyrok „zawiera też istotne sprzeczności i budzi wątpliwości dotyczące sposobu wykonania kontraktu”. Sąd uznał obowiązek odbioru szczepionek za nadrzędny względem jakichkolwiek argumentów Polski, w tym tego o szczepionkach, które nie zostały jeszcze wyprodukowane.
– Sąd mógł to wziąć pod uwagę - powiedzieć, żeby Pfizer zrezygnował z produkcji, a dzięki temu Polska mogłaby zapłacić mniej. To było podnoszone w trakcie rozprawy – mówi Rynkowi Zdrowia jedna z osób związanych ze sprawą.
– Pfizer zapewne nadal będzie dochodzić roszczeń. Jednak skala uzyskanych przychodów powinna mieć znaczenie przy ocenie, czy koncern powinien wykonywać nieprawomocny wyrok z kwietnia 2026 r. w sposób dotykający instytucji odpowiedzialnej za bezpieczeństwo publiczne. Szczególnie gdy żądanie spółki obejmuje pełną cenę za dawki, odnośnie których Pfizer nie wykazał faktu ich wyprodukowania i które całkowicie nie korespondują z aktualnymi potrzebami zdrowotnymi – informują rozmówcy Rynku Zdrowia, wskazując na logikę postępowania odwoławczego. Dodają przy tym, że „obowiązek odbioru ponad 64 mln dawek pozostaje w oczywistej dysproporcji do aktualnego zapotrzebowania. Realnym skutkiem wykonania wyroku mogłoby być przeznaczenie miliardów złotych na szczepionki, które prawie w całości nie zostałyby wykorzystane i musiałyby zostać zutylizowane”.
Kwota 5,6 mld zł jest ogromna – i dla Polski, i dla Pfizera
Jak wyjaśnia rynekzdrowia.pl, kwota 5,6 mld zł, o którą toczy się gra, jest ogromna z perspektywy naszego kraju, ale ma także znaczenie dla amerykańskiego giganta farmaceutycznego. Jakkolwiek kwota ta na tle rocznych przychodów spółki wynosi niewiele – jak obliczył rynekzdrowia.pl, zaledwie ok. 2,3 proc. – tak jeśli zestawić ją z zyskiem netto koncernu z 2025 roku (tj. 7,77 mld dol.), wyniesie ona już ponad 18 proc. tej wartości.
Co więcej, jak wyjaśnia rynekzdrowia.pl, Pfizer ma o wiele bardziej skomplikowaną sytuację finansową: z jednej strony zwiększa bowiem prognozy na 2026 r., a z drugiej – mierzy się ze spadającą sprzedażą produktów przeciwko COVID-19 i ryzykiem utraty ochrony patentowej części leków w latach 2026–2030.
Czytaj więcej
Przed sądem w Brukseli rusza proces, w którym Pfizer domaga się od Polski zapłaty za nieodebrane szczepionki na Covid-19. Prof. Robert Grzeszczak z...
„Dotyczy to m.in. leków przeciwzakrzepowych, onkologicznych oraz stosowanych w leczeniu chorób autoimmunologicznych i kardiologicznych. A sam Pfizer ostrzega, że w najbliższych latach negatywny wpływ utraty wyłączności na przychody będzie wyraźnie przyspieszał” – wyjaśnia Rynek Zdrowia.
Biorąc to wszystko pod uwagę, zdaniem Rynku Zdrowia, kwota której koncern domaga się od Polski przewyższa o 30 proc. prognozowany ubytek przychodów związany z utratą wyłączności patentowej i wejściem na rynek konkurencyjnych leków. Ubytek ten firma szacuje na 1,1 mld dol. Tym samym, jak konkluduje portal, Pfizer nie odpuści walki z Polską, odpowiadając przed akcjonariuszami.
Polska refunduje leki i szczepionki Pfizera
Zdaniem Rynku Zdrowia Polska również dysponuje finansowymi argumentami, dotyczącymi wrażliwej sfery – sytuacji pacjentów. Państwo współpracuje bowiem z koncernem poprzez refundowanie dostarczanych przez niego leków – kwota refundacji w 2025 roku, jak wynika z odpowiedzi MZ udzielonej Rynkowi Zdrowia, wyniosła ponad 803 mln zł.
Ponad połowę tej kwoty stanowiła w 2025 roku refundacja szczepionki Abrysvo (ok. 448,6 mln zł) – preparatu przeciwko wirusowi RSV, bezpłatnego dla kobiet w ciąży i osób od 65. roku życia, a refundowanego w 50 proc. dla osób w wieku 60–64 lat. Jest on refundowany od 2025 r., jak zaznacza Rynek Zdrowia, a więc od czasu kiedy Polska i Pfizer były już w sporze.
„Jak sugerują niektórzy rozmówcy, wprowadzenie refundacji mogło być postrzegane jako element szerszej strategii negocjacyjnej, pokazujący dobrą wolę Polski i otwartość na pozasądową ugodę. Nikt jednak publicznie ani oficjalnie nie potwierdza tej tezy. Tym bardziej, że do porozumienia między Polską a Pfizerem nie doszło” – wyjaśnia Rynek Zdrowia.
Odmienna sytuacja dotyczy leku onkologicznego Ibrance. W 2025 roku refundacja tego preparatu Pfizera kosztowała Polskę 61 mln zł. Od 1 października 2026 roku lek ten nie jest jednak refundowany. Jak podaje Rynek Zdrowia, nie towarzyszyło temu wejście do aptek jego tańszego odpowiednika, który do 2027 lub nawet 2028 roku nie mógłby trafić do sprzedaży ze względu na prawa patentowe.
„Ibrance nie stracił refundacji dlatego, że na rynku pojawił się już jego tańszy, identyczny odpowiednik. Zakończenie finansowania nastąpiło po nieudanych negocjacjach cenowych, mimo że część pacjentek nie ma odpowiedniej alternatywy terapeutycznej” – czytamy w portalu. – „Czy zakończenie refundacji mogło być elementem szerszej rozgrywki z koncernem? Takie pytania pojawiają się w debacie publicznej. Nie ma jednak dowodów, że decyzja była związana z procesem o szczepionki” – czytamy.
Spór Pfizera z Polską. Eksperci: może toczyć się na dwa sposoby
Rozmówcy Rynku Zdrowia wskazują na dwa możliwe zakończenia sporu. Pierwszy to ugoda, nadal pozostająca w grze, na mocy której Pfizer odzyskałby część pieniędzy. Drugim – orzeczenie sądowe, które ograniczyłoby zobowiązania Polski, a zarazem pozwoliłoby firmie uniknąć produkcji milionów szczepionek, na które brak obecnie zapotrzebowania. Na ten moment polska zabiega jednak o samo wstrzymanie wykonania kwietniowego wyroku do czasu rozstrzygnięcia sprawy w apelacji.
Pfizer nie zamierza jednak ustąpić.
– Orzeczenie belgijskiego sądu z kwietnia 2026 r., korzystne dla Pfizera, potwierdziło znaczenie zobowiązań umownych, które stanowiły fundament skutecznej europejskiej odpowiedzi na pandemię, opartej na solidarności między państwami członkowskimi. Do tej pory Polska nie wykonała wyroku, który zobowiązywał ją do wywiązania się z przyjętych zobowiązań umownych – poinformował Pfizer w oświadczeniu skierowanym do redakcji Rynku Zdrowia, komentując wyrok z 12 listopada.
Ostateczne rozstrzygnięcie apelacji od nieprawomocnego wyroku i całej sprawy, jak konkluduje Rynek Zdrowia, jeszcze przed nami.