Obrona praw człowieka to misja nie tylko dla aktywistów

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, jeśli nie wspierają jej ludzie, jest tylko świstkiem papieru. Prawdziwą moc nadajemy jej my wszyscy, a państwo ma obowiązek chronić działania podejmowane w obronie tych praw.

Publikacja: 10.12.2023 07:30

Obrona praw człowieka to misja nie tylko dla aktywistów

Foto: Adobe Stock

Każdego roku, 10 grudnia, upamiętnia się uchwalenie jednego z najważniejszych pomników współczesnego prawa, jakim jest Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Ten dzień stanowi okazję zarówno do celebrowania sukcesów na polu ochrony praw jednostki, jak i zadumy nad skalą naruszeń i przyszłością samej idei praw człowieka. W okolicach tego symbolicznego dnia przyjmowane przez lata były kolejne akty prawne kształtujące status prawny jednostki i jej relację z władzami publicznymi.

Szczególna rola obrońców praw człowieka

Jednym z nich była deklaracja o obrońcach praw człowieka z 9 grudnia 1998 r. uchwalona w 50 rocznicę przyjęcia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. To właśnie w niej po raz pierwszy na poziomie międzynarodowym dostrzeżono szczególną rolę, jaką do odegrania w procesie wdrażania praw człowieka mają osoby określane jako obrońcy praw człowieka. Dodatkowo – co było szczególnie nowatorskie w tamtym czasie – adresatem deklaracji uczyniono jednostki, a nie tylko państwa i organizacje międzynarodowe. Wynikało to z uznania, że każdy człowiek ma rolę do odegrania w zakresie urzeczywistnienia praw człowieka. Rzeczoną deklarację o obrońcach praw człowieka warto przywołać dziś z przynajmniej dwóch powodów.

Czytaj więcej

Ewa Łętowska: Rzecznik praw obywatelskich musi mieć wiedzę, kły i pazury

Po pierwsze by przypomnieć, a może raczej uświadomić organom naszego państwa, o ich obowiązkach względem obrońców praw człowieka. Każda osoba podejmująca pokojowe działania w odpowiedzi na naruszenia praw człowieka i podstawowych wolności, która stara się przeciwdziałać tym naruszeniom jest bowiem obrońcą praw człowieka i tak powinna być traktowana. Państwa, w tym Polska, w deklaracji zobowiązały się do podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu zapewnienia obrońcom praw człowieka ochrony przed wszelkiego rodzaju przemocą, groźbami, odwetem, dyskryminacją, czy naciskami lub innego rodzaju niepożądanymi działaniami wynikającymi z ich pracy na rzecz obrony praw człowieka.

Obrońcy praw człowieka na ławach oskarżonych

Warto mówić o tym obowiązku dziś, gdy w całej Polsce wciąż jeszcze toczy się szereg postępowań sądowych, w których na ławach oskarżonych nie zasiadają faktyczni sprawcy naruszeń praw człowieka, ale właśnie ich obrońcy. To w szczególności obrońcy praw człowieka niosący pomoc humanitarną, a przez to broniący godności człowieka na granicy polsko-białoruskiej. To także osoby protestujące na ulicach w obronie demokracji czy praw człowieka, w tym praw osób należących do społeczności marginalizowanych. To także osoby podejmujące w ramach protestów różne działania, poprzez które domagają się zmniejszenia wydobycia paliw kopalnych oraz importu węgla, by obronić nas przed katastrofą klimatyczną, a przez to zapewnić nam prawo do życia w czystym środowisku. To wreszcie osoby udzielające różnego rodzaju wsparcia i poradnictwa dla kobiet, których prawa reprodukcyjne zostały w ostatnich latach mocno ograniczone, ale także dla ofiar przemocy domowej.

Po drugie, gdyż przed kilkunastoma dniami – 8 listopada – została przyjęta na forum Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych rozbudowana rezolucja poświęcona temu jak wspominania deklaracja o obrońcach praw człowieka powinna zostać przez państwa wdrożona. Rządom w tej rezolucji ponownie przypomniano o obowiązkach w zakresie tworzenia sprzyjających warunków dla obrońców praw człowieka potępiając w szczególności wszelkie przypadki przemocy, nękania czy zastraszania obrońców praw człowieka. W rezolucji tej wyraźnie dostrzeżono rolę kobiet, tj. obrończyń praw człowieka i ich działań m.in. na rzecz równości płci i oraz zwalczania dyskryminacji i przemocy ze względu na płeć. Dodatkowo dostrzeżono jakie znaczenie dla obrońców i obrończyń praw człowieka mają nowe technologie. Państwa zostały wezwane m.in. do tego by powstrzymać się od wyłączania Internetu, ograniczeń sieciowych lub innych środków mających na celu zakłócenie, lub uniemożliwienie obrońcom i obrończyniom praw człowieka, dostępu do informacji i ich rozpowszechniania oraz bezpiecznej komunikacji.

Polski rząd współautorem rezolucji ONZ

Warto zauważyć, że rząd Polski był członkiem kolacji 40 państw, które formalnie zaproponowały Zgromadzeniu Ogólnemu ONZ przyjęcie tej rezolucji. Sama rezolucja zaś została przyjęta jednogłośnie. Ta mocna deklaracja rządu polskiego wyrażająca na forum międzynarodowym poparcie dla obrońców i obrończyń praw człowieka, nie powinna przejść bez echa w kraju.

Rezolucja ta może i powinna także przełożyć się na toczące się postępowania przeciwko obrońcom i obrończyniom praw człowieka. Powinna ona stanowić asumpt do ich jak najszybszego umorzenia oraz przyznania stosownego zadośćuczynienia obrońcom i obrończyniom praw człowieka za niesłuszne zatrzymania, do których dochodziło na przestrzeni ostatnich lat. Także, dla nowo wybranego Parlamentu rezolucja ta powinna stanowić punkt wyjścia do dokonania reformy polskiego porządku prawnego w zakresie tworzenia przyjaznych ram prawnych działalności dla obrońców i obrończyń praw człowieka. Jest to szczególnie istotne w świetle obserwowanych przez ostatnie lata działań instytucji państwa, których celem było ograniczenie przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego. Pod tym terminem kryje się cały szereg działań utrudniających funkcjonalnie społeczeństwa obywatelskiego takich jak: pozbawienie publicznego finansowania, tworzenie barier prawnych dla działalności organizacji pozarządowych, instrumentalne stosowanie prawa oraz zastraszanie czy oczernianie w oczach społeczeństwa organizacji i ich aktywistów.

Upomnijmy się o prawa człowieka

Podążając zatem za wezwaniem skierowanym do nas w deklaracji o obrońcach praw człowieka, każdy i każda z nas, w ramach obchodów dnia praw człowieka, może upomnieć się o prawa człowieka i ich obrońców oraz obrończynie­. Sama rezolucja oraz deklaracja, podobnie jak powszechna deklaracja praw człowieka nie posiadają mocy prawnej. Tę moc możemy jej nadać my.

Autor jest doktorem nauk prawnych, adiunktem w Zakładzie Praw Człowieka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, współpracuje także z Amnesty International.

Każdego roku, 10 grudnia, upamiętnia się uchwalenie jednego z najważniejszych pomników współczesnego prawa, jakim jest Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Ten dzień stanowi okazję zarówno do celebrowania sukcesów na polu ochrony praw jednostki, jak i zadumy nad skalą naruszeń i przyszłością samej idei praw człowieka. W okolicach tego symbolicznego dnia przyjmowane przez lata były kolejne akty prawne kształtujące status prawny jednostki i jej relację z władzami publicznymi.

Pozostało 93% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Sądy i trybunały
Krajowa Rada Sądownictwa zainteresowała się... Turowem
Praca, Emerytury i renty
Od piątku wyższe emerytury i renty. Oto nowe kwoty świadczeń brutto i na rękę
Nieruchomości
Rząd zmienia prawo budowlane. Schrony i mikrowiatraki bez pozwolenia
Sądy i trybunały
Sędzia Barbara Piwnik: To co się dzieje jest dla mnie nie do zniesienia
Materiał Promocyjny
PR&Media Days 2024 - trendy i wyzwania
Konsumenci
Kryptowaluty wkrótce pod kontrolą KNF. Kary będą drakońskie
Edukacja i wychowanie
Sprawa Collegium Humanum. Eksperci mówią, co z lewymi dyplomami MBA