Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 września 2012 r. (sygn. akt II SA/Po 563/12)

dotyczy jednorazowego dodatku z tytułu urodzenia się dziecka przyznawanego osobom mającym ustalone prawo do zasiłku rodzinnego z pomocy społecznej (art. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dalej u.ś.r.).  Stanowisko sądu znajdzie jednak zastosowanie również w sprawach o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, przyznawanej do końca 2012 r. bez względu na wysokość dochodów rodziców (art. 15b  u.ś.r.). W przypadku obu świadczeń (każde to 1000 zł) warunkiem ich nabycia jest pozostawanie matki pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu, co musi potwierdzać zaświadczenie od lekarza lub położnej.

W kolejce do ginekologa

Pani A.G. dostarczyła do ośrodka pomocy społecznej zaświadczenie lekarskie z którego wynikało, że będąc w ciąży, pozostawała pod opieką medyczną dopiero od 13 tygodnia ciąży. Z tego powodu burmistrz miasta odmówił jej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Kobieta odwołała się od decyzji argumentując, że od zarejestrowania się na wizytę lekarską u ginekologa w ramach świadczeń z Narodowego Funduszu Zdrowia do czasu tej wizyty upłynął miesiąc, a to z powodu kolejki oczekujących pacjentów. Dodała też, że z powodu  nieregularnych cykli miesiączkowych nie była świadoma swojej ciąży w pierwszych jej tygodniach i dlatego zgłosiła się do lekarza później. Załączyła zaświadczenie lekarskie potwierdzające te wyjaśnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję burmistrza w mocy. Stwierdziło bowiem, że podane przez A.G. okoliczności nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie skoro ustawa nie przewiduje odstępstw w przypadku niespełnienia przesłanki dotyczącej terminu pozostawania pod opieką medyczną.

Prawo nie może działać wstecz

Nie zgodził się z tym poznański WSA, do którego trafiła skarga kobiety. Jego zdaniem wniosek A.G. o dodatek należało rozpatrzyć pozytywnie z dwóch powodów.

Po pierwsze skarżącej nie obejmował obowiązek dostarczenia zaświadczenia o pozostawaniu pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży. A to dlatego, że stosowanie przepisu, który przewiduje taki obowiązek (art. 9 ust 6 u.ś.r.) zostało odroczone do  31 grudnia 2011 r. W dniu 1 stycznia 2012 r. ciąża A.G. była już bardziej zaawansowana. Kobiety, którym ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży upłynął  1 stycznia 2012 r., nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż  brak było podstaw do prowadzenia takiej dokumentacji.

Poznański WSA powołał się na prawomocne orzeczenie WSA w Olsztynie z 26 czerwca 2012 r. (sygn. akt II SA/Ol 397/12). Sąd stwierdził, że obowiązek wykazania pozostawania pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży dotyczy kobiet znajdujących się w dziesiątym tygodniu ciąży od dnia 1 stycznia 2012 r. Zdaniem poznańskiego składu odmienna interpretacja przepisów prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz.

Liczy się moment rejestracji, a nie badania

Niezależnie od tego WSA w Poznaniu stwierdził, że nawet, gdyby kobieta podlegała obowiązkowi dostarczenia zaświadczenia, to i tak jej skarga zostałaby uwzględniona. Organy rozpatrujące jej sprawę nie ustaliły bowiem, czy wpisany w dostarczonym zaświadczeniu termin 26 lipca 2011 r. był terminem zgłoszenia (zarejestrowania się) skarżącej na wizytę lekarską czy też terminem pierwszej z wizyt.

- Jest to istotne, gdyż zdaniem sądu moment, od którego kobieta ciężarna jest pod opieką medyczną w rozumieniu art. 9 ust 6 i 7 u.ś.r. rozpoczyna się w chwili jej zgłoszenia się w ciąży do lekarza lub położnej ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych czy leczenia szpitalnego, a więc od chwili rejestracji we właściwej placówce medycznej, a nie od chwili pierwszego badania lekarskiego – czytamy w uzasadnieniu wyroku.

Zdaniem WSA uprawnieni do świadczenia nie mogą ponosić negatywnych skutków związanych z terminami oczekiwania na wizytę lekarską w ramach bezpłatnej, publicznej opieki zdrowotnej. Zwłaszcza , że obowiązek zapewnienia ciężarnym szczególnej opieki zdrowotnej nakłada na władze publiczne Konstytucja RP.