Tak orzekł Sąd Najwyższy w uchwale z 2 lutego 2011 r. (I UZP 5/10). Rozstrzygał spór między wdową i ZUS o zasiłek pogrzebowy po pochówku jej męża.
ZUS odmówił wypłaty...
Sprawa była bardzo nietypowa, bo zmarły oświadczeniem notarialnym przekazał swoje ciało na wypadek śmierci na rzecz Katedry Morfologii Zakładu Anatomii Prawidłowej i Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Ł. Na prośbę owdowiałej żony odcięto i przekazano jej pukiel włosów zmarłego męża, a ciało przekazano placówce. W 2009 r. odbyła się msza żałobna w jego intencji, a po niej uroczystości pogrzebowe. Rodzina złożyła do grobu urnę z puklem włosów zmarłego wraz z jego rzeczami osobistymi.
Po takich uroczystościach ZUS nie chciał wypłacić zasiłku pogrzebowego. Twierdził, że nie było pochówku, skoro zwłoki zmarłego przekazano uczelni. Pogrzeb miał symboliczny charakter, więc niezgodny z przesłankami z art. 78 ustawy emerytalnej. Wdowa odwołała się od decyzji ZUS do sądu rejonowego. Ten przyznał jej rację i zasiłek. Sąd okręgowy miał jednak wątpliwości przy rozpatrywaniu apelacji ZUS i zwrócił się o ich rozwianie do Sądu Najwyższego.
... a Sąd Najwyższy przyznał
SN stwierdził, że kluczowymi przesłankami do świadczenia są koszty pogrzebu i funkcja zasiłku pogrzebowego. Służy on nie tyle ochronie na wypadek śmierci, ile ryzyku poniesienia kosztów pogrzebu. Przy czym nie są to tylko koszty wąsko rozumianego pochówku, a zatem złożenia zwłok czy szczątków ludzkich do grobu. Nie ma przeszkód, aby uznać za dopuszczalne przeprowadzenie tzw. pogrzebu symbolicznego w świetle ustawy o cmentarzach. Chodzi np. o wydanie orzeczenia o uznaniu za zmarłego (art. 535 i nast. k.p.c.) lub stwierdzenie zgonu (art. 526 i nast. k.p.c.), gdy mimo braku ciała przeprowadza się uroczystości pogrzebowe.
Tę samą regułę trzeba zastosować do przekazania zwłok na cele naukowe. Ich czas wykorzystywania może być różny. To oznacza, że nawet gdy teoretycznie byłoby możliwe czekanie na zwrot ciała bądź zorganizowanie wspólnego pogrzebu z uczelnią, to zasady współżycia społecznego, zwyczaj i kultura naszego kraju wymagają, aby zorganizować symboliczny pochówek zaraz po śmierci. Trudno też wymagać od rodziny zmarłego, żeby czekała na pogrzeb szczątków i „formalne" pożegnanie aż placówka naukowa uzna, że wykorzystała już zwłoki i może je zwrócić.
