Z tego artykułu dowiesz się:
- Które instytucje państwowe kupują wodę z pominięciem systemu kaucyjnego i jak to argumentują.
- Na czym polega mechanizm pozwalający legalnie omijać obowiązek pobierania kaucji za opakowania.
- Dlaczego praktyki urzędów budzą kontrowersje i są postrzegane jako niesprawiedliwe wobec obywateli.
- Jaka kluczowa zmiana w przepisach wkrótce uniemożliwi pozostawanie poza systemem kaucyjnym.
10,8 tys. butelek o objętości 1,5 l wody mineralnej średniozmineralizowanej, w tym 5,4 tys. gazowanej i niemal tyle samo niegazowanej, a wszystko pakowane w zgrzewki po sześć butelek. Takie zamówienie zrealizowała w maju Izba Administracji Skarbowej w Katowicach. Oferty złożyły jej trzy firmy, z których skarbówka wybrała najtańszą, płacąc za zamówioną wodę niemal dokładnie 20 tys. zł.
Czytaj więcej
W jednym z butelkomatów w popularnej sieci sklepów odkryto, że na 22 zwrócone butelki, tylko jedna miała logo systemu kaucyjnego. Okazało się, że a...
I nie byłoby w tym nic zaskakującego, gdyby nie jeden szczegół. Skarbówka w opisie zamówienia napisała wprost: „butelki mają być bezzwrotne i zwolnione z opłaty kaucyjnej”. Czyli innymi słowy, dostawa ma omijać system kaucyjny, wprowadzony 1 października ubiegłego roku.
System kaucyjny budzi duże emocje. Jego likwidacji chce Konfederacja
Ten ostatni polega na tym, że do plastikowych butelek i aluminiowych puszek doliczana jest kaucja w wysokości 50 gr, a do butelek szklanych – 1 zł. Kaucję można odzyskać w sklepach, np. korzystając z kaucjomatu. System budzi bardzo mieszane uczucia. Np. z przeprowadzonego w sierpniu sondażu United Surveys by IBRiS dla Wirtualnej Polski wynika, że co prawda 49 proc. respondentów jest za utrzymaniem systemu kaucyjnego, jednak aż 44,6 proc. za jego likwidacją.
Czytaj więcej
Partia Mentzena chce zlikwidowania systemu kaucyjnego, powołując się na stare badania opinii publicznej. W projekcie ustawy podaje nierealne wyceny...
Zresztą projekt likwidacji systemu złożyła już w Sejmie Konfederacja, argumentując m.in., że kaucja stała się w praktyce dodatkową opłatą podnoszącą ceny codziennych zakupów. Ponadto większość Polaków za duży problem uważa zakaz zgniatania opakowań, jedna trzecia prób zwrotu w recyklomatach kończy się odrzuceniem, a automaty skoncentrowane są w dużych miastach, co dyskryminuje mieszkańców wsi i małych miejscowości, osoby starsze oraz niepełnosprawne. Częstym argumentem przeciw systemowi kaucyjnemu jest też to, że samorządy straciły najbardziej wartościowe odpady (plastik i aluminium), co w wielu miejscach Polski doprowadziło już do podwyższenia opłat za wywóz śmieci.
– Niektórzy panowie mają problem nawet z odniesieniem naczynia do zmywarki czy tak samo puszki do kaucjomatu, ale to jest w naszym wspólnym interesie, żeby ten system dobrze zafunkcjonował – odpowiadała Konfederacji minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska. Jednak okazuje się, że wśród podmiotów mających problem z nowym systemem są też niektóre urzędy państwowe.
zapłaciła małopolska policja za ponad 300 tys, butelek wody mineralnej.
Wszystkie są bez kaucji.
Jako pierwszy napisał o tym w sierpniu portal Zero, informując, że Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie rozpisała zamówienie na 312,5 tys. butelek wody mineralnej bez kaucji, głównie o pojemności 1,5 i 0,5 l.
– Zakup wody w butelkach kaucyjnych powodowałby problemy związane z gromadzeniem pustych butelek, organizacją ich zwrotu, koniecznością wdrożenia dodatkowego systemu logistycznego oraz ponoszeniem dodatkowych kosztów z tytułu opłaty kaucyjnej – tłumaczył portalowi aspirant Bartosz Izdebski z zespołu prasowego Komendy Wojewódzkiej Policji w Krakowie.
Skarbówka i prokuratura tłumaczą, że zakup butelek z kaucją oznaczałby nowe obowiązki
Jak ustaliliśmy, od czasu publikacji artykułu policja sfinalizowała zakup, płacąc za niego ponad pół miliona złotych. Jednak KWP w Krakowie nie jest jedyna. Jak dowiedziała się „Rzeczpospolita”, podobne zamówienie zrealizowała śląska skarbówka. W opisie zamówienia Izba Administracji Skarbowej w Katowicach informuje, że zamawiana woda ma trafić nie tylko do jej siedziby, ale też do poszczególnych podległych jej urzędów skarbowych.
Katowicka skarbówka twierdzi, że nie jest w stanie dopilnować, by pracujący w terenie funkcjonariusze zwracali butelki
Argument jest podobny jak w przypadku małopolskiej policji: niechęć do angażowania pracowników w nowy obowiązek. – Przedmiotem zakupu była woda przeznaczona dla pracowników i funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej ze Śląskiej KAS wykonujących czynności służbowe w terenie. Specyfika tych czynności utrudnia praktyczne gromadzenie i zwracanie pustych opakowań przez poszczególnych zatrudnionych. Uwzględnienie tej okoliczności przy określaniu przedmiotu zakupu wynikało z rzeczywistych warunków wykorzystania dostarczanej wody. Natomiast na potrzeby spotkań, warsztatów lub narad organizowanych w siedzibach jednostek Śląskiej KAS zamawiana jest woda w butelkach objętych systemem kaucyjnym – informuje nas Michał Kasprzak, rzecznik prasowy Izby Administracji Skarbowej w Katowicach.
Podobne zamówienie przeprowadziła Prokuratura Okręgowa w Zielonej Górze. Jeszcze w marcu wyłoniła dostawcę 6,3 tys. butelek wody gazowanej i niegazowanej bez kaucji o pojemności 1,5 l, które trafiły do jej siedziby oraz siedmiu podlegających jej prokuratur rejonowych. „Podkreślić należy, że jednostka sektora finansów publicznych jest zobowiązana do gospodarowania środkami publicznymi w sposób celowy i oszczędny. Wynika to wprost z art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym wydatki publiczne powinny być dokonywane m.in. w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów” – wyjaśnia nam prokurator okręgowy w Zielonej Górze dr Robert Kmieciak.
Czytaj więcej
Ministerstwo Klimatu i Środowiska szykuje ważne zmiany w systemie kaucyjny. Wprowadzony ma zostać nowy termin ważności bonów za zwrot opakowań. W p...
I zaznacza, że „jeżeli jednostka kupuje wodę z kaucją, a następnie przekazuje ją nieodpłatnie pracownikom, to nie ma faktycznej kontroli nad tym, czy puste opakowania zostaną jej zwrócone”. „Powstaje praktyczne pytanie: w jaki sposób jednostka ma zapewnić zwrot opakowań i odzyskać środki publiczne wydatkowane wcześniej na kaucję, jeżeli opakowania znajdują się już w dyspozycji osób, którym wydano wodę? Nie jest to wyłącznie teoretyczna wątpliwość Prokuratury Okręgowej w Zielonej Górze. W 2026 r. do Ministra Klimatu i Środowiska skierowano interpelację nr 18083, dotyczącą zasad rozliczania kaucji za napoje nabywane przez jednostki sektora finansów publicznych. W oficjalnej odpowiedzi z 7 września 2026 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazało, że w przypadku nabywania napojów w celu ich spożycia przez pracowników lub gości instytucji wyegzekwowanie zwrotu pustych opakowań może okazać się niewykonalne pomimo dołożenia wymaganej staranności” – dodaje prokurator, zaznaczając, że woda została kupiona całkowicie legalnie.
Woda w butelkach bez kaucji jest wciąż oferowana z powodu niskiej opłaty produktowej. Ona jednak ma wkrótce wzrosnąć
Jak to w ogóle możliwe, że urzędy państwowe mogą kupić wodę bez kaucji, w praktyce niedostępną dla zwykłego śmiertelnika? Na swojej stronie internetowej wyjaśnia to firma, przedstawiająca się jako „największy dostawca wody butelkowanej dla firm w Polsce”, zaznaczająca wprost, że w swojej ofercie „nie dolicza kaucji za butelki”. „Opłata produktowa to alternatywna forma rozliczenia dla przedsiębiorców, którzy nie osiągają wymaganych poziomów zbiórki opakowań w ramach systemu kaucyjnego. To właśnie ten mechanizm rozliczeniowy stosujemy, dzięki czemu klienci nie są objęci obowiązkiem zwrotu butelek” – pisze.
Czytaj więcej
Dane za pierwsze półrocze pokazują, że system kaucyjny odebrał gminom nawet połowę dochodów z plastiku i aluminium. Samorządowcy alarmują, że jeśli...
Wspomniana opłata produktowa to swoista kara, którą płacą firmy sprzedające napoje w butelkach i puszkach za to, że nie zebrały z rynku wymaganej przepisami liczby pustych opakowań. W 2026 r. wynosi 1 zł za kilogram plastiku, jednak w przypadku firm będących całkowicie poza systemem kaucyjnym mnoży się ją razy trzy. Jak łatwo policzyć, w przypadku butelki o objętości 1,5 l, powstałej z około 30 gramów tworzywa sztucznego, opłata produktowa wynosi około 10 gr. Ponieważ jest niewygórowana, część producentów oferujących wodę dla firm zdecydowała się póki co nie wchodzić do systemu kaucyjnego i dobrowolnie płacić karę.
„Największy dostawca wody butelkowanej dla firm w Polsce” chwali się na swojej stronie internetowej współpracą z dużymi przedsiębiorstwami z branż handlowej, logistycznej i usługowej. I pisze też, dlaczego warto zamawiać wodę bez kaucji. Jak wskazuje, firma decydująca się na zakup z kaucją, nie tylko ponosi koszt butelek, w przypadku których kaucji nie udało się uzyskać, ale musi też wdrożyć związane z tym procesy. „Zwrot butelek nie zaczyna się przy automacie. Najpierw puste opakowania trzeba zebrać od pracowników. Następnie posegregować, policzyć i przygotować do przewiezienia. Później trzeba przekazać je do punktu przyjmującego opakowania, a odzyskaną kaucję odpowiednio rozliczyć. To oznacza dodatkowe czynności dla osób odpowiedzialnych za administrację, zaopatrzenie czy księgowość” – pisze dostawca.
To kpina ze zwykłych ludzi. A także, w sumie, chyba najlepsza recenzja tego całego systemu kaucyjnego
Poseł Konfederacji Bartłomiej Pejo mówi, że rozumie powody, dla których prywatne instytucje kupują wodę bez kaucji, bo sam jest zwolennikiem likwidacji systemu kaucyjnego. Jednak jego zdaniem, korzystanie z tych rozwiązań przez urzędy państwowe jest nie w porządku wobec zwykłych ludzi. – Władza, jak to już często bywało w przeszłości, pokazuje, że może więcej i nie obchodzą jej nakazy, które sama narzuciła obywatelom. To kpina ze zwykłych ludzi. A także, w sumie, chyba najlepsza recenzja tego całego systemu kaucyjnego – komentuje.
Jednak już wkrótce nawet organy administracji państwowej będą musiały dostosować się do wprowadzonego w ubiegłym roku systemu kaucyjnego. W 2027 r. opłata produktowa, wynosząca obecnie 1 zł za kilogram, ma drastycznie wzrosnąć do 5 zł. Ministerstwo Klimatu i Środowiska tłumaczyło, że celem jest to, by całkowicie przestało się opłacać pozostawanie poza systemem kaucyjnym. To z powodu planowanego wzrostu opłaty produktowej już teraz zdecydowana większość producentów weszła do systemu, a butelek bez kaucji praktycznie nie można kupić w zwykłych sklepach.
