Reklama

Ali Chamenei nie żyje. 36 lat twardych rządów i otwartej wrogości wobec USA i Izraela

Rządzący Iranem od 1989 roku najwyższy duchowy przywódca Islamskiej Republiki, Ali Chamenei, zginął w sobotę w wieku 86 lat – poinformowały irańskie media państwowe. Według tych doniesień zmarł w wyniku zmasowanych nalotów Izraela i Stanów Zjednoczonych, które zniszczyły jego kompleks w centrum Teheranu.
Ali Chamenei

Ali Chamenei

Foto: REUTERS/IRNA

Z tego artykułu się dowiesz:

  • Jakie wydarzenia doprowadziły do śmierci Alego Chameneiego?
  • Jakie były konsekwencje rządów Chameneiego dla relacji Iranu z USA i Izraelem?
  • W jaki sposób Chamenei wpływał na rozwój irańskiego programu nuklearnego?
  • Jakie były główne wydarzenia konfliktu izraelsko-irańskiego w ostatnich latach?
  • W jaki sposób Chamenei umacniał władzę wewnętrznie oraz rozszerzał wpływy Iranu w regionie?
  • Jakie zmiany zaszły w regionalnych sojuszach Iranu pod koniec rządów Chameneiego?

Śmierć Chameneiego kończy 36-letni okres rządów, podczas których Iran stał się jednym z najważniejszych przeciwników USA na Bliskim Wschodzie, a jego wpływy militarne objęły Irak, Syrię, Liban i Jemen.

Śmierć Chameneiego. Twarda linia wobec USA i Izraela

Chamenei konsekwentnie budował pozycję Iranu jako państwa wrogiego wobec Stanów Zjednoczonych i Izraela. Wielokrotnie określał USA mianem „Wielkiego Szatana”, podtrzymując ideologiczne fundamenty rewolucji islamskiej z 1979 roku.

W 2015 roku ostrożnie poparł porozumienie nuklearne wynegocjowane przez administrację prezydenta Hassana Rouhaniego z mocarstwami światowymi. Umowa ograniczała irański program atomowy w zamian za zniesienie części sankcji. Jednak w 2018 roku administracja Donalda Trumpa wycofała USA z porozumienia i przywróciła sankcje, co doprowadziło do gwałtownego pogorszenia relacji.

W 2025 roku, gdy Waszyngton naciskał na nowe porozumienie, Chamenei otwarcie odrzucał możliwość rezygnacji z prawa do wzbogacania uranu.

Reklama
Reklama

Czytaj więcej

Opozycja irańska myśli o upadku reżimu i się kłóci. Syn szacha to „neofaszysta”

Program nuklearny Iranu i otwarta wojna

Chamenei przez lata zaprzeczał, jakoby Iran dążył do budowy broni jądrowej. Twierdził, że program ma wyłącznie cywilny charakter. Już w latach 90. wydał fatwę zakazującą produkcji i użycia broni atomowej jako sprzecznej z islamem.

Mimo to Iran prowadził intensywny program wzbogacania uranu, co wywoływało sprzeciw Zachodu i Izraela.

System władzy w Iranie

System władzy w Iranie

Foto: PAP

W 2023 roku konflikt izraelsko-irański wszedł w nową fazę w cieniu wojny Izraela z Hamasem w Strefie Gazy. W 2024 roku Iran wystrzelił setki rakiet i dronów w kierunku Izraela po zbombardowaniu przez Izrael irańskiego kompleksu dyplomatycznego w Damaszku.

W czerwcu 2025 roku Izrael przeprowadził szeroko zakrojoną operację lotniczą przeciwko irańskim instalacjom nuklearnym i wojskowym. Do ofensywy dołączyły Stany Zjednoczone. Dwunastodniowa kampania powietrzna zakończyła się zniszczeniem kluczowych celów w Iranie – w tym, jak podają media w Teheranie, kompleksu Chameneiego.

Reklama
Reklama

Czytaj więcej

Izrael i USA zaatakowały Iran: Trump poinformował o celach ataku. Zaatakowano amerykańskie bazy

„Słowo najwyższego przywódcy było prawem”

Jako następca Ruhollaha Chomejniego, Chamenei przejął niemal nieograniczoną władzę: był zwierzchnikiem sił zbrojnych, mianował szefów sądownictwa, mediów państwowych i dowódców Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej.

Początkowo uznawany za słabego i pozbawionego charyzmy duchownego, z czasem zbudował silny aparat kontroli. Tłumił kolejne fale protestów – od demonstracji studenckich w 1999 i 2002 roku, przez masowe wystąpienia po wyborach w 2009 roku, aż po ogólnokrajowe protesty w 2022 roku po śmierci 22-letniej Mahsy Amini, zatrzymanej przez policję obyczajową.

W obliczu narastających niepokojów władze sięgały po brutalne represje, w tym egzekucje uczestników demonstracji.

Czytaj więcej

Ponad 200 ofiar w Iranie. Eksplozje w Kuwejcie, Dosze i Dubaju

Oś oporu i regionalne ambicje

Za rządów Chameneiego Iran znacząco rozszerzył swoje wpływy regionalne. Wspierał szyickie milicje w Iraku i Libanie, umacniał pozycję Hezbollahu oraz wspierał reżim Baszara Asada w Syrii.

Reklama
Reklama

Teheran finansował także Hamas oraz rebeliantów Huti w Jemenie, budując tzw. „oś oporu” przeciwko Izraelowi i Stanom Zjednoczonym.

W 2024 roku system sojuszy zaczął się jednak kruszyć. Izrael zadał dotkliwe ciosy Hamasowi i Hezbollahowi, a reżim Asada został obalony. Irańskie wpływy w regionie wyraźnie osłabły.

Ali Chamenei urodził się w 1939 roku w Meszhedzie. W młodości był wielokrotnie więziony przez władze szacha za działalność opozycyjną. Po rewolucji islamskiej szybko awansował – został prezydentem, a po śmierci Chomejniego w 1989 roku objął stanowisko najwyższego przywódcy.

Polityka
Opozycja irańska myśli o upadku reżimu i się kłóci. Syn szacha to „neofaszysta”
Materiał Promocyjny
Nowy luksus zaczyna się od rozmowy. Byliśmy w showroomie EXLANTIX w Warszawie
Materiał Promocyjny
Rekordy sprzedaży i większy magazyn w Duchnicach
Polityka
Bloomberg: Rekordowa liczba Amerykanów ubiega się o obywatelstwo Wielkiej Brytanii
Polityka
Naloty na cele w Iranie. Światowi przywódcy boją się najgorszego
Materiał Promocyjny
Arabia Saudyjska. W krainie gościnności
Polityka
Donald Trump nie wyklucza „przyjaznego przejęcia” Kuby
Materiał Promocyjny
Dove Self-Esteem: Wsparcie dla nastolatków
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama