Z tego artykułu się dowiesz:
- Jakie wydarzenia doprowadziły do śmierci Alego Chameneiego?
- Jakie były konsekwencje rządów Chameneiego dla relacji Iranu z USA i Izraelem?
- W jaki sposób Chamenei wpływał na rozwój irańskiego programu nuklearnego?
- Jakie były główne wydarzenia konfliktu izraelsko-irańskiego w ostatnich latach?
- W jaki sposób Chamenei umacniał władzę wewnętrznie oraz rozszerzał wpływy Iranu w regionie?
- Jakie zmiany zaszły w regionalnych sojuszach Iranu pod koniec rządów Chameneiego?
Śmierć Chameneiego kończy 36-letni okres rządów, podczas których Iran stał się jednym z najważniejszych przeciwników USA na Bliskim Wschodzie, a jego wpływy militarne objęły Irak, Syrię, Liban i Jemen.
Śmierć Chameneiego. Twarda linia wobec USA i Izraela
Chamenei konsekwentnie budował pozycję Iranu jako państwa wrogiego wobec Stanów Zjednoczonych i Izraela. Wielokrotnie określał USA mianem „Wielkiego Szatana”, podtrzymując ideologiczne fundamenty rewolucji islamskiej z 1979 roku.
W 2015 roku ostrożnie poparł porozumienie nuklearne wynegocjowane przez administrację prezydenta Hassana Rouhaniego z mocarstwami światowymi. Umowa ograniczała irański program atomowy w zamian za zniesienie części sankcji. Jednak w 2018 roku administracja Donalda Trumpa wycofała USA z porozumienia i przywróciła sankcje, co doprowadziło do gwałtownego pogorszenia relacji.
W 2025 roku, gdy Waszyngton naciskał na nowe porozumienie, Chamenei otwarcie odrzucał możliwość rezygnacji z prawa do wzbogacania uranu.
Czytaj więcej
Emigracja irańska mniej lub bardziej otwarcie chwali Donalda Trumpa za atak na Iran i czeka na upadek reżimu ajatollahów. Dwa najbardziej znane śro...
Program nuklearny Iranu i otwarta wojna
Chamenei przez lata zaprzeczał, jakoby Iran dążył do budowy broni jądrowej. Twierdził, że program ma wyłącznie cywilny charakter. Już w latach 90. wydał fatwę zakazującą produkcji i użycia broni atomowej jako sprzecznej z islamem.
Mimo to Iran prowadził intensywny program wzbogacania uranu, co wywoływało sprzeciw Zachodu i Izraela.
System władzy w Iranie
W 2023 roku konflikt izraelsko-irański wszedł w nową fazę w cieniu wojny Izraela z Hamasem w Strefie Gazy. W 2024 roku Iran wystrzelił setki rakiet i dronów w kierunku Izraela po zbombardowaniu przez Izrael irańskiego kompleksu dyplomatycznego w Damaszku.
W czerwcu 2025 roku Izrael przeprowadził szeroko zakrojoną operację lotniczą przeciwko irańskim instalacjom nuklearnym i wojskowym. Do ofensywy dołączyły Stany Zjednoczone. Dwunastodniowa kampania powietrzna zakończyła się zniszczeniem kluczowych celów w Iranie – w tym, jak podają media w Teheranie, kompleksu Chameneiego.
Czytaj więcej
Rozpoczęliśmy prewencyjny atak przeciwko Iranowi - poinformował minister obrony Izraela. Przedtem Reuters podał wiadomość o wielu wybuchach w Teher...
„Słowo najwyższego przywódcy było prawem”
Jako następca Ruhollaha Chomejniego, Chamenei przejął niemal nieograniczoną władzę: był zwierzchnikiem sił zbrojnych, mianował szefów sądownictwa, mediów państwowych i dowódców Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej.
Początkowo uznawany za słabego i pozbawionego charyzmy duchownego, z czasem zbudował silny aparat kontroli. Tłumił kolejne fale protestów – od demonstracji studenckich w 1999 i 2002 roku, przez masowe wystąpienia po wyborach w 2009 roku, aż po ogólnokrajowe protesty w 2022 roku po śmierci 22-letniej Mahsy Amini, zatrzymanej przez policję obyczajową.
W obliczu narastających niepokojów władze sięgały po brutalne represje, w tym egzekucje uczestników demonstracji.
Czytaj więcej
W sobotę późnym popołudniem nastąpiła kolejna fala izraelskich ataków, Iran podjął działania odwetowe. Irańskie media donoszą, że w atakach ameryka...
Oś oporu i regionalne ambicje
Za rządów Chameneiego Iran znacząco rozszerzył swoje wpływy regionalne. Wspierał szyickie milicje w Iraku i Libanie, umacniał pozycję Hezbollahu oraz wspierał reżim Baszara Asada w Syrii.
Teheran finansował także Hamas oraz rebeliantów Huti w Jemenie, budując tzw. „oś oporu” przeciwko Izraelowi i Stanom Zjednoczonym.
W 2024 roku system sojuszy zaczął się jednak kruszyć. Izrael zadał dotkliwe ciosy Hamasowi i Hezbollahowi, a reżim Asada został obalony. Irańskie wpływy w regionie wyraźnie osłabły.
Ali Chamenei urodził się w 1939 roku w Meszhedzie. W młodości był wielokrotnie więziony przez władze szacha za działalność opozycyjną. Po rewolucji islamskiej szybko awansował – został prezydentem, a po śmierci Chomejniego w 1989 roku objął stanowisko najwyższego przywódcy.
