Kamila Gasiuk-Pihowicz: Energetyka w Unii przestała być sprawą technokratów, to teraz geopolityka

Skoro Polska ma już zbudowaną kluczową infrastrukturę, po co nam dziś instrument taki jak Connecting Europe Facility?

Polska rzeczywiście pozostaje jednym z największych beneficjentów instrumentu CEF, zwłaszcza w obszarze transportu. To dowód skuteczności naszych działań i dobrej absorpcji środków. Postrzegam to jednak nie tylko jako sukces, lecz także jako odpowiedzialność. Silna pozycja oraz doświadczenie państwa granicznego – funkcjonującego w bezpośrednim sąsiedztwie wojny – zobowiązują nas do aktywnego współtworzenia europejskiej refleksji o bezpieczeństwie infrastruktury. Właśnie dlatego nie ograniczam się tylko do udziału w tej dyskusji – inicjuję ją w Parlamencie Europejskim. Uważam, że CEF nie powinien być postrzegany wyłącznie jako instrument rozwojowy. Powinien stać się również narzędziem wzmacniania bezpieczeństwa i odporności. Budowa nowoczesnej infrastruktury to krok niezbędny, ale niewystarczający. Jeżeli nie zadbamy o jej trwałość i zabezpieczenie przed zagrożeniami, ryzykujemy powstanie systemu, który będzie funkcjonował jedynie do momentu pierwszego poważnego kryzysu.

Czytaj więcej

Dyplomacja

Czy Emmanuel Macron zdoła przekształcić UE w potęgę równą USA?

Na rok przed odejściem z Pałacu Elizejskiego Emmanuel Macron próbuje raz jeszcze przekształcić Un...

Dziś już wiemy, że infrastruktura jest jednym z celów współczesnych konfliktów. Ataki na ukraińską infrastrukturę energetyczną – prowadzone również w okresach silnych mrozów, pozostawiające tysiące budynków bez ogrzewania – pokazują, że nie jest to scenariusz teoretyczny. To realne doświadczenie naszego regionu. Dlatego transformacja infrastrukturalna, która nie uwzględnia odporności i bezpieczeństwa, pozostanie niepełna – a w konsekwencji niestabilna.

Czy CEF jest dziś gotowy, by stać się narzędziem bezpieczeństwa, a nie tylko funduszem finansującym infrastrukturę? Czy ta zmiana myślenia w Unii już realnie się zaczęła?

CEF to unijny program, który finansuje drogi, kolej, porty, sieci energetyczne i cyfrowe – wszystkie połączenia między państwami. Powstał po to, by łączyć Europę tam, gdzie pojedynczy kraj nie zawsze ma interes inwestować, ale gdzie cała Unia zyskuje. Mamy konkretne przykłady: synchronizacja sieci państw bałtyckich z systemem europejskim, korytarze transportowe wspierające Ukrainę, modernizacja portów i szlaków logistycznych. To są projekty, które wzmacniają wspólny rynek. Tyle że świat się zmienił. Wojna w Ukrainie pokazała, że infrastruktura to nie tylko rozwój gospodarczy, ale element obrony. Rosja atakuje elektrociepłownie, linie przesyłowe, magazyny paliw. Sabotaż nie jest już scenariuszem filmowym, tylko realnym narzędziem nacisku. Komisja Europejska zaczęła to dostrzegać. Widać to w budżecie mobilności wojskowej w ramach CEF – wzrósł z 1,7 mld do 17 mld euro. Transport został już wpisany w logikę bezpieczeństwa. Energetyka wciąż nie ma tak wyraźnego wymiaru.

Rosyjskie ataki na infrastrukturę na Ukrainie (1-23 stycznia 2026 roku)

Foto: PAP

Część z nas w Parlamencie Europejskim uważa, że komponent energetyczny CEF powinien mieć charakter podwójnego zastosowania – cywilnego i wojskowego. Chodzi m.in. o rurociągi, magazyny paliw, infrastrukturę e-paliw, zabezpieczenia sieci. Jeżeli infrastruktura jest dziś polem walki, a jest, to fundusz, który ją finansuje, musi być elementem strategii obronnej. CEF ma nadal budować silną Europę i wzmacniać jej konkurencyjność. Ale musi ją budować w sposób przede wszystkim odporny.

Pandemia czy kryzys strefy euro zmieniały sposób działania Unii. Czy dziś Bruksela jest gotowa na równie szybkie zmiany w podejściu do infrastruktury?

Transformacja bez bezpieczeństwa jest iluzją. Możemy budować nowe źródła energii, ale jeśli ktoś jest w stanie je zneutralizować jednym atakiem lub cyberatakiem, to nie mówimy o suwerenności, tylko o ryzyku. Po 2022 r. Europa podjęła konkretne decyzje. Przyspieszyła odchodzenie od rosyjskiego gazu – i to stało się faktem. CEF finansował terminale LNG nad Bałtykiem, interkonektory gazowe i elektroenergetyczne. Dzięki temu mamy alternatywy. To był wyścig z czasem, ale Europa go podjęła. Równocześnie widzimy, że Rosja systemowo uderza w infrastrukturę energetyczną Ukrainy, by złamać morale społeczeństwa. Zima bez prądu i ogrzewania jest dziś bronią. Tego nie możemy ignorować.

Co się realnie dzieje? I jak przebiega dyskusja? Bo dla naszego czytelnika, dla osoby spoza aparatu UE, to może wszystko być dość abstrakcyjne. 

Pytanie nie brzmi już: szybko czy bezpiecznie. Pytanie brzmi: jak zrobić jedno i drugie jednocześnie. CEF może to pogodzić, jeśli będzie finansował nie tylko nowe inwestycje, ale także modernizację i wzmacnianie istniejącej infrastruktury – fizycznej i cyfrowej. Już dziś możliwe jest uznawanie projektów związanych z ochroną infrastruktury za projekty wspólnego zainteresowania, które kwalifikują się do finansowania z CEF. To otwiera drogę do wspierania zabezpieczeń i zwiększania odporności systemu. Musimy też jasno powiedzieć: jesteśmy w trakcie wojny hybrydowej i cyfrowej. To nie jest scenariusz na przyszłość. To dzieje się teraz. Sabotaże podmorskich kabli, cyberataki na systemy sterowania, uderzenia w węzły przesyłowe – to są fakty. W negocjacjach nowej perspektywy budżetowej widać już przesunięcia. Budżet mobilności wojskowej w części transportowej CEF wzrósł dziesięciokrotnie. Część energetyczna wzrosła sześciokrotnie. To pokazuje zmianę priorytetów. To wciąż nie jest pełna odpowiedź. Transport ma już wyraźny wymiar militarny, energetyka – jeszcze nie w takim stopniu. Potrzebujemy finansowania projektów podwójnego zastosowania, zwłaszcza transgranicznych. Dyskusja o większej elastyczności programów budżetowych już trwa, bo kryzysy nie zapowiadają się wcześniej. A ostrzeżenia wojskowych są jednoznaczne: środowisko bezpieczeństwa się pogarsza. Bycie przygotowanym przestało być opcją – to obowiązek. I tak powinny być definiowane priorytety CEF w kolejnym budżecie.

Na ile na tym etapie budżetowych negocjacji można jeszcze coś realnie zmienić? Czy to już przesądzony kształt, czy wciąż trwa gra o szczegóły?

I tak, i nie. Dynamika prac nad budżetem jest dziś bardzo duża. Zmiany dzieją się na naszych oczach. Składane są poprawki, które zakładają zwiększenie środków o około 10 proc. To wynika z coraz powszechniejszego zrozumienia, że energetyka przestała być domeną technokratów, stała się elementem twardej geopolityki. Dziś rurociągi, sieci czy porty są instrumentem wpływu i presji. Wojna w Ukrainie oraz doświadczenia Europy Środkowo-Wschodniej już zmieniają CEF. Budżet mobilności wojskowej w części transportowej wzrósł dziesięciokrotnie, a część energetyczna – sześciokrotnie. To pokazuje przesunięcie priorytetów. To wciąż nie jest pełna odpowiedź na nowe realia. Transport zyskał wyraźny wymiar militarny, energetyka – jeszcze nie w takim stopniu. Potrzebujemy finansowania projektów podwójnego zastosowania, zwłaszcza transgranicznych.

Czytaj więcej

Polityka

Budżet Unii Europejskiej: mistrzowski ruch Piotra Serafina

Choć nasz kraj dobija w bogactwie do unijnego peletonu, a Bruksela ma coraz więcej zadań i coraz...

W negocjacjach nowej perspektywy budżetowej Komisja stawia też na większą elastyczność programów. Kryzysy nie zapowiadają się z wyprzedzeniem. A ostrzeżenia dowódców wojskowych są jednoznaczne: środowisko bezpieczeństwa się pogarsza. Sabotaże podmorskich kabli, cyberataki na systemy sterowania, uderzenia w węzły przesyłowe – to są fakty. Rosja zmieniła swoją postawę wobec Zachodu. Bycie przygotowanym przestało być opcją. To obowiązek.