Czy w kwestii włościan w Rzeczypospolitej Obojga Narodów panował konsensus? Czy uważano ich za niewolników, a ich ciężką pracę i ich status traktowano jako coś naturalnego? Jeżeli byłoby to prawdą, to dlaczego aż tylu staropolskich publicystów wytykało wprost te nierówności, stwierdzając, że jest to po prostu niewolnictwo, które musi spotkać się ze stosowną krytyką? Co ciekawe, wbrew obiegowym opiniom prym w tej materii wiedli nie protestanccy, ale katoliccy pisarze. Jednak czy coś z ich apeli trafiało w ogóle do świadomości panów braci?