Rozwój nowych technologii informacyjnych pociągnął za sobą lawinę regulacji unijnych zmieniających stopniowo krajobraz ochrony prywatności i ochrony danych osobowych. Dużo uwagi poświęca się regulacji sztucznej inteligencji, która ma wpływ na wiele dziedzin naszego życia poprzez rewolucyjne zmiany rynku pracy, usług czy leczenia.
Czytaj więcej
26 marca wchodzi w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego w sprawie europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia. Dla pacjentów oznac...
Mniej obecne w mediach są zmiany związane z ewolucją systemu przetwarzania danych, które jednak będą miały duże przełożenie na codzienne życie i przede wszystkim zdrowie Europejczyków.
Dane o stanie zdrowia. Kwestia zaufania
Przetwarzanie danych o stanie zdrowia zawsze było traktowane jako wymagające szczególnej ochrony. Uważano, że relacja między lekarzem a pacjentem powinna być oparta na zaufaniu, aby osiągnąć najlepsze efekty terapeutyczne (zob. K. Łakomiec, K. Smoderek, M. Wróblewski (red.), „Realizacja zasady informed consent w kontekście relacji lekarz-pacjent”, Warszawa 2012). Bez takich gwarancji pacjenci mogliby powstrzymywać się od ujawniania zawstydzających czy stygmatyzujących informacji koniecznych w procesie leczenia.
Jednocześnie rozwój nowych technologii sprawił, że dane dotyczące zdrowia są przetwarzane dużo szerzej, niż tylko w relacji pacjenta z lekarzem, uwzględniając zespoły specjalistów medycznych, systemy teleinformatyczne szpitali i biobanki oraz sieci badawcze.
Realia te znalazły odzwierciedlenie w europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia (EHDS). Rozporządzenie ją ustanawiające ma dwa cele. Pierwszy to poprawić dostęp osób fizycznych do ich elektronicznych danych osobowych dotyczących zdrowia i kontrolę nad nimi w kontekście opieki zdrowotnej, również kontekście transgranicznym (pierwotne wykorzystywanie danych). Drugi, to rozszerzenie możliwości wykorzystywania danych w sposób przynoszący korzyści społeczne, w szczególności poprzez badania naukowe, innowacje, kształtowanie polityki, zapobieganie i walkę z pandemiami czy rozwój medycyny spersonalizowanej (wtórne wykorzystywanie danych).
Czytaj więcej
Po przeszło dwóch latach prac w życie wejść mogą dwa kodeksy dobrych praktyk w ochronie zdrowia i w małych placówkach medycznych.
Katalizatorem dla szybkich działań wprowadzających nowe rozwiązania w przetwarzaniu danych dotyczących zdrowia była pandemia Covid-19, która pokazała, że szybki dostęp do danych może wpływać pozytywnie na ochronę obywateli i ich praw, jak i wzbudzić niepokoje społeczne dotyczące wykorzystywania danych jednostki (nieudane wprowadzenie w Polsce aplikacji do śledzenia kontaktów zakaźnych).
Wyzwania dla państwa w związku z danymi dotyczącymi zdrowia
Podobnie europejska przestrzeń elektronicznych danych dotyczących zdrowia wiąże się z wyzwaniami. To, przed jakim stoi państwo, jest związane z digitalizacją i zapewnieniem interoperacyjności systemów dokumentacji medycznej przy jednoczesnym dbaniu o cyberbezpieczeństwo tych niezwykle wrażliwych informacji.
Drugim wyzwaniem jest zapewnienie skutecznego nadzoru nad przetwarzaniem danych dotyczących zdrowia. Rozporządzenie wprowadza skomplikowany system, na który składają się m.in. organy ds. e-zdrowia odpowiedzialne za zaplanowanie i wdrożenie norm dostępu do elektronicznych danych dotyczących zdrowia i ich przekazywanie oraz za egzekwowanie praw osób fizycznych i pracowników służby zdrowia oraz organy ds. dostępu do danych dotyczących zdrowia, które pełnią wiodącą rolę w zapewnieniu prawidłowego wtórnego wykorzystywania danych. Organy te muszą blisko współpracować z prezesem UODO, na którego rozporządzenie również nakłada istotne obowiązki. Dotyczą one przede wszystkim zapewnienia realizacji praw podmiotów danych wynikających z nowego aktu, tj. w szczególności skutecznej realizacji prawa osób fizycznych dostępu do swoich e-danych o zdrowiu na terenie całej Unii i możliwości ich sprostowania w razie potrzeby, prawa do przenoszenia danych w odpowiednim e-formacie dokumentacji medycznej czy też prawa ograniczenia dostępu pracowników służby zdrowia i świadczeniodawców do ich danych zdrowotnych, gdy tego sobie nie życzą.
Czytaj więcej
W programie nowego szkolnego przedmiotu „edukacja zdrowotna” powinny się znaleźć elementy wiedzy na temat ochrony danych osobowych, w tym danych do...
Trzecim wyzwaniem jest utrzymanie zaufania w kontekście opieki i badań naukowych w dziedzinie zdrowia. EHDS zakłada bowiem odejście od prymatu zgody w przetwarzaniu danych dotyczących zdrowia.
Te wszystkie zagadnienia zostaną omówione 26 marca podczas konferencji „Europejska przestrzeń danych dot. zdrowia – wyzwanie dla Europy. Wdrażanie rozwiązań w erze AI, Big Data i medycyny spersonalizowanej”, którą organizują wspólnie UODO oraz Uniwersytet Warszawski. Więcej informacji na uodo.gov.pl.
dr Katarzyna Łakomiec, INP PAN
Mirosław Wróblewski, radca prawny, prezes UODO
