Cezary Kochalski: Istota zysku lub strat banku centralnego

Wynik finansowy banku centralnego, prezentowany w jego sprawozdaniu finansowym, to oczywiście różnica między przychodami a kosztami. O zysku czy stracie w uproszczeniu decyduje wynik odsetkowy z aktywów i zobowiązań finansowych, wynik operacji finansowych wiążący się z różnicami cenowymi i kursowymi oraz koszty funkcjonowania banku jako instytucji.

Takie sprawozdawcze spojrzenie nie wystarcza jednak do wyrażania opinii na temat efektów działalności banku centralnego. Istota jego wyniku finansowego jest dużo bardziej skomplikowana niż w przypadku przedsiębiorstw. To zarówno konsekwencje finansowe decyzji i działań na rzecz gospodarki, jak też funkcjonowania banku jako jednostki gospodarującej.

Bank centralny a świat zewnętrzny

Spojrzenie na jego wynik finansowy przez pryzmat funkcji i zadań realizowanych na rzecz całej gospodarki pozwala dostrzec taką oto zależność: zyski banku centralnego per saldo oznaczają straty dla pozostałych podmiotów systemu gospodarczego (nie zawsze w przypadku rządów, które w wielu krajach partycypują w zyskach banków centralnych), a straty są ostatecznie zyskami tychże podmiotów. Innymi słowy, utrzymanie stabilnego poziomu cen i stabilności finansowej, za co jest odpowiedzialny bank centralny, polega na gospodarowaniu zasobami za pomocą transferu korzyści między sektorami gospodarki (w uproszczeniu: gospodarstwa domowe, przedsiębiorstwa niefinansowe, banki, rząd, zagranica). I ten transfer czasem oznacza dla banku centralnego zysk, czasem stratę.

Czytaj więcej

Dane gospodarcze

Adam Glapiński: Marzec dobrym momentem na obniżkę stóp procentowych

O ile nie stanie się nic niespodziewanego, prezes Glapiński będzie w marcu optował za obniżką stó...

Skoro przychody (koszty) banku centralnego są kosztami (przychodami) pozostałych podmiotów systemu gospodarczego, to przy ocenie wyników działalności banków centralnych należy koncentrować się na polityce pieniężnej czy zarządzaniu rezerwami. Wynik finansowy należy traktować jako konsekwencję działań na rzecz stabilności cen i stabilności systemu finansowego. Jeśli były one właściwe, choć konsekwencją była strata, to trzeba to zaakceptować.

Działalność banku centralnego kojarzy się z emisją pieniądza. Warto pamiętać, że wyemitowany przezeń pieniądz wraz z kapitałami własnymi finansują aktywa, którymi są głównie instrumenty finansowe, np. waluty obce. Jeśli przychody z zarządzania instrumentami finansowymi przewyższają koszty związane z regulowaniem zobowiązań, to mamy zysk, w przeciwnym przypadku jest strata.

Na czym polega mandat banku centralnego

Gdyby bank centralny miał kierować się wyłącznie kryterium zysku, to powinien dążyć do maksymalizacji przychodów i minimalizowania kosztów. Nie zawsze jest to możliwe, np. w razie wysokiej inflacji, gdy konieczne jest utrzymywanie wysokich stóp procentowych. Dlatego mandat banku centralnego nie polega na maksymalizacji zysku. Warto o tym pamiętać, oceniając jego działalność.

Skąd zatem aż takie zainteresowanie wynikami finansowymi banków centralnych? Pod koniec roku obrotowego padają pytania, czy spodziewane są zyski czy straty? Jeszcze bardziej ożywiona jest dyskusja, gdy są znane oficjalne wyniki finansowe banku centralnego za poprzedni rok obrotowy, w związku z publikacją sprawozdania finansowego. Nasuwa się kilka odpowiedzi. Niepełne zrozumienie specyfiki banku centralnego to jedna z nich. Nie bierze się często pod uwagę, że bank centralny jest podmiotem, na który należy patrzeć i w wymiarze mikroekonomicznym, i makroekonomicznym. Pierwszoplanowy jest ten ostatni.

W wymiarze makroekonomicznym bank centralny prowadzi działalność, dążąc do zapewnienia stabilności cen i stabilności finansowej, które są celami zewnętrznymi. Można retorycznie zapytać, czy chcielibyśmy mieć nieopanowaną inflację, a jednocześnie zysk księgowy banku centralnego?

Bank centralny to także podmiot gospodarujący swoimi zasobami jako organizacja. Ma cele wewnętrzne. Pomiar ich realizacji powinien bazować na kryteriach mikroekonomicznych, np. kosztach i dokonaniach. Osiągnięcie celów wewnętrznych odbywa się najczęściej przez gospodarowanie zasobami w oparciu o plan działalności oraz plan finansowy.

Bezpieczeństwo finansowe państwa

Nie można zapominać, że bank centralny jest absolutnie kluczowym podmiotem systemu gospodarczego, który dba o bezpieczeństwo finansowe państwa, nie tylko o stabilność cen, ale także o bezpieczeństwo systemu bankowego czy ochrony płatności. Jego działania muszą być na najwyższym poziomie, a jakość kosztuje, co nie ma nic wspólnego z akceptacją niegospodarności.