Dwutomowa Biblia, drukowana w Moguncji przez Johannesa Gutenberga w latach 1452–1455 jest świadectwem przełomu, jaki dokonał się w Europie dzięki wynalezieniu ruchomej czcionki. Nowa technika umożliwiła szybszą produkcję książek i wymianę informacji. Przyczyniła się do upowszechniania wiedzy i popularyzacji nowych idei. Biblia jest pierwszym w Europie wielkim tekstem drukowanym w ten sposób, a jej pojawienie łączy się z rozwojem prądu zwanego humanizmem.
- Jestem wzruszona, bo to autentyczny obiekt, jeden z niewielu zachowanych na świecie egzemplarzy Biblii Gutenberga i jedyny w polskich zbiorach. Jedna z najważniejszych ksiąg nie tylko dla chrześcijaństwa, ale dla całej kultury europejskiej - mówiła dr hab. Agnieszka Lajus, dyrektorka MNW, na konferencji prasowej towarzyszącej prezentacji. I zapowiadała, że w trakcie pokazu co pewien czas karty księgi będą odwracane, żeby wszechstronnie ją poznać.
Czytaj więcej
Ministra kultury Hanna Wróblewska powołała 28 stycznia dr hab. Agnieszkę Lajus na stanowisko dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie. Jej pięcioletn...
Pierwsza drukowana księga
Do naszych czasów zachowało się na świecie 48 egzemplarzy Biblii Gutenberga (z drukarni Gutenberga pierwotnie wyszło około 200 egzemplarzy), z czego tylko 20 kompletnych. Egzemplarz, który oglądamy, jako jeden z nielicznych ma oryginalną oprawę.
Dziełu przywiezionemu z Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie zapewnione w MNW specjalne warunki. Eksponowana jest w klimatyzowanej gablocie w temperaturę około 20–23°C i utrzymującej wilgotność względną poniżej 45–55 procent.
Ważną częścią gabloty jest pulpit, na którym spoczywają oba tomy. Jego konstrukcja zabezpiecza przed zbyt dużym kątem otwarcia księgi, zapobiegając powstawaniu naprężeń i zniszczeń. Ograniczone sztuczne oświetlenie utrzymuje je z dala od działania światła słonecznego i promieniowania UV.
- Niezależnie od dobrego stanu zachowania, zabezpieczyliśmy księgę tak, by kolejne pokolenia mogły się cieszyć niezwykłym kunsztem jej wykonania i podziwiać jedną z pierwszych wydrukowanych książek. Bez wątpienia ruchoma czcionka Gutenberga zmieniła bieg historii, okazała się przełomem, sprawiła, ze książki stały się dostępne - mówi ks. Krystian Feddek, dyrektor Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie.
Błąd drukarza i innowacyjne badania
Biblia Gutenberga eksponowana w MNW jest unikatowym zabytkiem w skali światowej
Wartość jedynego w Polsce egzemplarza Biblii Gutenberga podnosi pewna wyjątkowa usterka drukarska. Na marginesie jednej z kart pierwszego tomu odbił się kształt czcionki, która musiała wypaść z mocowania. Badacze dzięki temu poszerzyli wiedzę na temat warsztatu i zastosowanej techniki drukarskiej.
Nad Biblią z Moguncji pracował zespół rzemieślników. Wydrukowana została na papierze pochodzącym z Nadrenii. Nad dekoracją malarską pracował iluminator, który ozdobił jej karty różnobarwnymi inicjałami. Wydrukowaną w Moguncji księgę oprawił introligator Henryk Coster z Lubeki. Na oprawie wytłoczono wizerunki zwierząt, ornamenty roślinne, wizerunek św. Pawła oraz nazwisko introligatora.
– Innowacyjne badania pozwoliły nam dokładnie ustalić, że drzewo dębowe z okładzin Biblii pochodzi z 1452 roku. Dąb bałtycki był jednym najlepszych dostępnych wówczas materiałów – opowiada dr hab. Juliusz Raczkowski, koordynator zespołu konserwatorsko-restauratorskiego.
Dwa tomy eksponowanej Biblii liczę 640 nienumerowanych kart; w tomie pierwszym – 324, w drugim – 316.
Drugi raz w stolicy
Unikatowy egzemplarz Biblii Gutenberga w XVI wieku trafił do klasztoru franciszkanów obserwantów w Lubawie i tam był najpierw przechowywany. Po kasacie lubawskiego konwentu przeniesiony został w 1833 roku do Pelplina.
Losy Biblii w XX wieku były burzliwe W 1939 roku wobec zbliżającej się wojny księga została wywieziona przez Warszawę, Paryż i Wielką Brytanię do Kanady, gdzie przechowywano ją w skarbcu Bank of Montreal w Ottawie.
Do Polski wróciła w 1959 roku (wraz z innymi cennym zabytkami, m.in. Psałterzem Floriańskim i rękopisami kronik Galla Anonima) i wówczas po raz pierwszy była pokazywana w Muzeum Narodowym w Warszawie, a następnie przekazana Muzeum Diecezjalnemu w Pelplinie.
Obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie gości po raz drugi. Jej prezentacja połączona jest ze specjalną ścieżka zwiedzania w Galerii Sztuki Średniowiecznej, poświęconą kulturze pisma i książce. Prowadzi ona śladem malarskich i rzeźbiarskich wyobrażeń ksiąg, inskrypcji oraz postaci czytających i piszących.
Wystawa czynna do 23 marca
