Warto docenić potencjał praw autorskich

[b]Rz: Produkujemy różne towary – od sprzętu AGD poczynając, a na statkach kończąc. Czy dzieła konstruktorów podlegają ochronie prawnoautorskiej?[/b]

[b]Sylwia Graboś:[/b] Jako utwór można zakwalifikować bardzo wiele projektów rzeczy konstruowanych w polskich firmach. Praktyka daje nam coraz to nowe przykłady. Może to być nawet konstrukcja czajnika elektrycznego (jeśli spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w prawie autorskim). Jednakże nie wszystko, co robią konstruktorzy, jest utworem, bo w toku ich pracy dochodzi najczęściej do powtarzalnego wykorzystania wiedzy technicznej z użyciem wyuczonych metod. Nie są także chronione prawem autorskim metody i zasady działania.

Zgodnie z [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=0A7F3FBE9D47EFE15D638AF6C7C94E2E?id=181883]prawem autorskim[/link] utworem jest każdy przejaw działalności twórczej ustalony w jakiejkolwiek postaci, ale musi mieć indywidualny charakter. Generalnie liczy się oryginalność, kreatywność, niepowtarzalność i – choć nie zawsze – nowość. Warto zatem pamiętać, że definicja utworu jest bardzo szeroka. Przez to wielu działaniom – z pozoru niemającym nic wspólnego ze sztuką – można przypisać charakter twórczy. Liczy się nie tylko zewnętrzny wygląd produktu, ale też jego konstrukcja, która może być utworem chronionym prawnie.

[b]Czy firmy zdają sobie sprawę, że ich dzieła są utworami, i czy je chronią?[/b]

Niestety, to jedna z niewykorzystanych szans. Świadomość w tym względzie nie jest jeszcze zbyt duża. A tak naprawdę wystarczy uważnie przeczytać przepisy i dokonać precyzyjnej analizy prowadzonej działalności.

[b]Jaką korzyść ma firma z tego, że projekt jej produktu jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego?[/b]

Chodzi o rozliczanie kosztów uzyskania przychodu, określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych przy umowach o pracę, ale też innych kontraktach – umowach o dzieło, zleceniach itp. Koszty te wynoszą 50 proc. przychodu, co jest korzyścią dla firmy i pracowników przy rozliczeniach podatkowych. Dlatego warto się zastanowić, czy tworzone przez nich projekty produktów są utworami w rozumieniu prawa autorskiego. Zabezpieczeniem w ewentualnych sporach z organami podatkowymi jest np. dokumentowanie przyjęcia utworu. To istotne, bo dopiero z chwilą przyjęcia utworu przechodzą na pracodawcę autorskie prawa majątkowe do niego. Warto też prowadzić ewidencję zadań wykonanych na rzecz firmy, pozwalającą na odróżnienie działań o indywidualnym charakterze twórczym od pozostałych.

[b]Jak się bronić, gdy nasz utwór-konstrukcję konkurent wykorzystał bez naszego zezwolenia?[/b]

Można skorzystać z instrumentów przewidzianych w prawie autorskim, ale też pójść inną drogą i oprzeć swoje roszczenia na [link=http://www.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr;jsessionid=E8C79E38D9DC6F619FF2DAE9D239823A?id=169951]prawie własności przemysłowej[/link], jeśli w stosunku do danego projektu konstrukcji znajdzie ono zastosowanie. Nie ma jednej co do zasady lepszej metody ochrony swoich praw, wszystko zależy od konkretnej sytuacji. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby – uznając np. wzór przemysłowy za utwór w rozumieniu prawa autorskiego – skorzystać z możliwości egzekwowania swoich praw do niego na podstawie tych właśnie przepisów.

[b]Czego możemy się domagać na podstawie prawa autorskiego?[/b]

Kwestie te reguluje jego art. 79. Można domagać się zaniechania naruszenia i usunięcia jego skutków, także wydania uzyskanych korzyści i naprawienia szkody. W tym ostatnim wypadku mamy do wyboru żądanie naprawienia szkody na zasadach ogólnych określonych w kodeksie cywilnym albo na zasadzie ryczałtu – dwukrotności wynagrodzenia, które w chwili jego dochodzenia byłoby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu. Jeżeli naruszenie jest zawinione, to można żądać nawet trzykrotności wynagrodzenia.