Po prawie pięciu latach od napaści Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, obecny tam biznes – rodzimy i zagraniczny – stara się kontynuować działalność. Gotowość do utrzymania aktywności sygnalizują również polskie przedsiębiorstwa. Była już minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz przytaczała w maju dane, z których wynika, że na Ukrainie działa ok. 6 tys. firm, z czego 700 powstało już po wybuchu wojny.
Zdecydowana większość działa w branży usługowej, m.in. handlu. Są jednak pojedyncze przedsiębiorstwa, które w kraju ogarniętym wojną wciąż utrzymują moce produkcyjne. W ich przypadku bezpośrednie działania wojenne ze strony rosyjskiego agresora – jak ostrzał rakietami balistycznymi czy ataki dronami – nie tylko paraliżują działanie oddziału czy biura, ale mogą całkowicie wyłączyć taśmy montażowe.
W połowie października rosyjskie drony uderzyły w obiekt spółki z polskim kapitałem Ahrofrukt w Maniewiczach w obwodzie wołyńskim. We wrześniu i październiku dwa ataki dronowe dotknęły fabrykę ceramiki sanitarnej Cersanit w Zwiahlu w obwodzie żytomierskim. Oba uderzenia spowodowały poważne uszkodzenia budynku i elementów linii produkcyjnej, co doprowadziło do decyzji o wstrzymaniu produkcji na Ukrainie. Z kolei w 2025 r. rosyjskie drony uderzyły w fabrykę Barlinka w Winnicy – ten zakład również zatrzymał produkcję.
To najbardziej spektakularne zdarzenia, ale mniejszych incydentów – związanych chociażby z odcięciem dostaw wody czy prądu – jest znacznie więcej. Rosjanie od lat próbują paraliżować ukraińską gospodarkę i podkopywać wolę oporu poprzez ostrzał infrastruktury komunalnej, tak by pozbawić mieszkańców i przedsiębiorstwa dostaw prądu czy wody.
Alarmy lotnicze, przestoje i straty. Codzienność polskich firm
Nasilające się w ostatnich miesiącach utrudnienia w prowadzeniu działalności na Ukrainie potwierdza nam Małgorzata Podrecka, wiceprezes działającej tam firmy Canpack. – W ostatnich miesiącach obserwujemy znaczący wzrost liczby alarmów lotniczych oraz zagrożeń związanych z działaniami wojennymi w regionie Wyszogrodu, gdzie znajduje się nasz zakład produkcyjny – mówi.
Na początku listopada Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy raportował, że tylko w październiku siły rosyjskie wystrzeliły w stronę Ukrainy 6473 dronów dalekiego zasięgu, z czego 4859 maszyn udało się strącić. Oznacza to jednak, że w ciągu 31 dni poprzedniego miesiąca na Ukrainę spadło ponad 1614 dronów, czyli średnio ponad 52 dziennie.
Czytaj więcej
W ciągu 10 lat wartość polskiego eksportu nad Dniepr wzrosła prawie pięciokrotnie i to mimo wojny. Jednocześnie co roku maleje skala importu, dzięk...
– Sytuacja ta skutkuje częstszymi przerwami w pracy wynikającymi z konieczności schodzenia do schronów, a także okresowymi zakłóceniami w dostawach mediów i w logistyce. W konsekwencji odnotowujemy przestoje produkcyjne oraz utrudnienia w obsłudze i wysyłce produktów – relacjonuje wiceprezes CanPack.
Wymuszone przerwy w pracy dotykają też oddziały KredoBanku, którego właścicielem jest PKO BP. – W naszej działalności musimy uwzględniać działania wojenne i ich skutki, w tym problemy z dostępnością energii elektrycznej. Bank stosuje odpowiednie procedury, monitoruje zagrożenia i w razie potrzeby dostosowuje organizację pracy do aktualnych warunków. W czasie alarmu powietrznego oddziały nie działają – mówi nam Jarosław Bełdowski, pierwszy wiceprezes KredoBanku.
Miliardy na inwestycje. Wojna wymusza odbudowę zniszczeń
Mimo wojny biznes na Ukrainie stara się działać „as usual”. Z danych Forbes Ukraine wynika, że w latach 2024–2025 prywatny kapitał zainwestował w tym kraju ok. 272 mld hrywien (ok. 27 mld zł), czyli o 1,6-krotnie więcej niż w poprzedniej dwulatce. Podobny apetyt inwestycyjny wykazują podmioty prywatne – ich zaangażowanie finansowe w gospodarczy rozwój kraju wyniosło 205 mld hrywien (ok. 20 mld zł), czyli o 50 proc. więcej niż w latach 2022–23.
Jak jednak zwracają uwagę eksperci Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej (PUIG), znaczna część tych inwestycji jest wymuszona odpowiedzią na realia wojny i odtworzenie zniszczonej infrastruktury energetycznej, łącznościowej czy produkcyjnej. Dość wskazać, że największy wzrost inwestycji wśród wszystkich przedsiębiorstw państwowych – o 132 proc. – w latach 2024–2025 odnotowała spółka Ukrenergo, czyli państwowy operator systemu przesyłowego energii elektrycznej.
Ukraiński wicepremier i minister energetyki Denys Szmyhal wyliczał niedawno, że tylko we wrześniu i październiku Rosja przeprowadziła ponad 350 ataków na ukraińską infrastrukturę energetyczną, niszcząc ponad 800 urządzeń. W końcówce października rosyjskie drony uderzyły w elektrociepłownie, podstacje elektryczne oraz infrastrukturę gazową. Bez prądu zostało ok. 280 tys. rodzin.
Generatory i starlinki. Polskie firmy szykują się na zimę
Doświadczenia poprzednich lat wskazują, że w okresie zimowym Rosjanie jeszcze nasilą ataki na system energetyczny. Pokrzywdzeni będą przede wszystkim cywile oraz niewojenne ramię gospodarki. W tym polskie firmy usługowe i produkcyjne. Firma CanPack, której fabryka w Wyszogrodzie w obwodzie kijowskim wytwarza aluminiowe puszki do napojów, zapewnia, że przygotowania do trudnego okresu zimowego są „kluczowym elementem planowania operacyjnego”.
– Zakład dysponuje dwoma generatorami. W przypadku całkowitej utraty zewnętrznego zasilania pozwalają one na utrzymanie przez jakiś czas procesów produkcyjnych oraz funkcjonowania części administracyjnej zakładu – tłumaczy Podrecka.
Czytaj więcej
W stolicy Kamerunu, Jaunde, grupa „Bring Back Our Sons and Brothers” („Sprowadźcie naszych synów i braci”) zorganizowała pokojowy marsz pod ambasad...
– Podobnie jak wiele firm działających na Ukrainie, regularnie wykorzystujemy energię elektryczną z importu, co pozwala nam ograniczać ryzyko zakłóceń w działalności operacyjnej – dodaje wiceprezes spółki.
Podobne działania prewencyjne wdraża w swoich oddziałach KredoBank. – Dysponujemy generatorami, które stanowią awaryjne źródło zasilania i pozwalają utrzymać pracę placówek w przypadku problemów z dostępem do prądu. Wszystkie oddziały są wyposażone w rezerwowe źródła zasilania umożliwiające utrzymanie działania kluczowych systemów, w tym zasilania elektrycznego i ogrzewania – raportuje pierwszy wiceprezes KredoBanku. Dodaje, że w oddziałach utworzono rezerwy generatorów, paliwa, urządzeń grzewczych, wody technicznej i pitnej, a także wyposażono je w system łączności satelitarnej Starlink.
Firmy zdane na siebie. Władze ratują przede wszystkim mieszkańców
Polskie firmy przyznają, że w walce o utrzymanie dostępu do podstawowych mediów są zdane jedynie na siebie. Władze samorządowe w pierwszej kolejności dbają o potrzeby mieszkańców. – Współpraca i wymiana informacji z lokalnym otoczeniem mają duże znaczenie. W kwestiach związanych z dostępnością energii kluczowe znaczenie mają jednak przede wszystkim własne przygotowania i rozwiązania awaryjne – mówi wiceprezes KredoBanku, który główną siedzibę ma we Lwowie.
Czytaj więcej
Najgorsza rzecz, jaka by się mogła zdarzyć, to Ukraina, która po wojnie zostanie poza Unią Europejską i poza NATO. Ja sobie po prostu nie potrafię...
– Lokalne władze ledwo dają radę, aby zabezpieczyć prąd, wodę i ciepło w miejscowych szkołach czy szpitalach, a co dopiero w zakładach produkcyjnych. Musimy radzić sobie sami – uzupełnia w rozmowie z nami Jerzy Kupiec, właściciel działającej na Ukrainie firmy Eurostal.
Wojna o pracowników. Polskie firmy ostrzegają przed skutkami mobilizacji
Relacje polskich przedsiębiorstw z ukraińską administracją mają jeszcze jeden wymiar istotnie wpływający na warunki działalności naszych firm produkcyjnych czy usługowych. Chodzi o malejącą dostępność lokalnych pracowników związaną z poborem do wojska, w tym z poborem siłowym mężczyzn, którzy już są zatrudnieni. Choć na Ukrainie funkcjonuje system „rezerwacji” pracowników posiadających odroczenie mobilizacji, to w związku z niedoborami w armii ukraiński rząd zamierza zmniejszyć pulę osób chronionych przed mobilizacją. Jednocześnie planuje zaostrzyć kryteria przyznawania przedsiębiorstwom statusu „krytycznie ważnych”.
Takie działania mogą mocno uderzyć w polskie firmy. Międzynarodowe Stowarzyszenie Przedsiębiorców Polskich na Ukrainie (MSPPU) oraz Polsko-Ukraińska Izba Gospodarcza, w wydanym w październiku oświadczeniu, wskazują, że choć „rozumieją konieczność zapewnienia potrzeb mobilizacyjnych” to „nagłe wprowadzenie dalszych ograniczeń, bez konsultacji, oceny skutków i odpowiedniego okresu przejściowego, podważa przewidywalność prowadzenia działalności oraz utrudnia planowanie zatrudnienia i inwestycji”. Chodzi m.in. o zakłócenie ciągłości produkcji i usług wskutek utraty specjalistów, inżynierów, pracowników technicznych i kadry zarządzającej.
Problematyczne może być też zaostrzenie przepisów nadających firmom metkę „krytycznie ważnych”, która zapewnia większą ochronę kadry przed mobilizacją i ułatwienia operacyjne w czasie stanu wojennego oraz usprawnia komunikację z władzą samorządową. Przed ukraińskim rządem rysuje się więc trudne zadanie, by właściwie zbalansować potrzeby frontowe z potrzebami gospodarki, której polskie firmy są znaczącym udziałowcem.
