– W czwartym kwartale 2027 r. planujemy ogłosić przetarg na świadczenie usług publicznego transportu zbiorowego na poziomie międzywojewódzkim i międzynarodowym – mówi „Rzeczpospolitej” Joanna Lech, dyrektor Centrum Unijnych Projektów Transportowych (CUPT).
Chodzi o liberalizację rynku pasażerskich przewozów kolejowych, która nastąpi 15 grudnia 2030 r., wraz z wejściem w życie nowego rozkładu jazdy. To data wynikająca z unijnego czwartego pakietu kolejowego, który wymusza otwarte postępowania na przejazdy dotowane. W Polsce przetargi na połączenia krajowe ogłosi CUPT. W puli ma się znaleźć aż 26 mld zł na lata 2030–2034. To oznacza koniec modelu, w którym przewozy dalekobieżne bez przetargu, na podstawie długoletniej umowy, powierzano PKP Intercity. Teraz do gry o publiczne pieniądze wejdą także inni przewoźnicy.
Czytaj więcej
Pociągi są coraz bardziej przepełnione, a przewoźnicy zamawiając nowe muszą czekać nawet 5 lat. Kołem ratunkowym staje się zakup używanych wagonów.
– Zainteresowanie przetargiem na przewozy dalekobieżne w latach 2030–2034 jest spore. W konsultacjach biorą udział przewoźnicy krajowi i zagraniczni, państwowi i komercyjni. Nie zmienia to faktu, że okres zakontraktowania trwający cztery lata (od grudnia 2030 do grudnia 2034 – red.) uniemożliwia m.in. większe inwestycje taborowe. Oznacza to, że w najlepszej sytuacji będzie Intercity, które ma zarówno zaplecza, jak i tabor – mówi nam Marcel Klinowski, ekspert ds. kolei oraz były wiceprezes PolRegio.
Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, w konsultacjach branżowych dotyczących liberalizacji rynku biorą udział zarówno operatorzy zagraniczni (RegioJet, FlixTrain i LeoExpress), jak i rodzimi m.in. Arriva, PKP Intercity oraz przewoźnicy regionalni. CUPT nastawia się na zaciętą walkę, ponieważ planuje podpisać umowy dopiero pod koniec 2028 r. – czyli rok po ogłoszeniu przetargu. Jak słyszymy, ten bufor uwzględnia zarówno spodziewane pytania z rynku, jak i ewentualne odwołania do Krajowej Izby Odwoławczej.
Pierwsze, czteroletnie, umowy, będą testem dla rynku. Ministerstwo przekonuje, że tak krótki okres wynika z planowanych zmian na kolei. Według zapowiedzi od 2035 r. gotowa ma być cała linia dużych prędkości „igrek” łącząca Warszawę, Łódź, Wrocław i Poznań. W tym samym czasie wdrożony powinien zostać Horyzontalny Rozkład Jazdy (HRJ) ustalający stały takt kursowania pociągów. Następnie umowy z przewoźnikami mają być już długoterminowe i obejmować 10–15 lat.
Regiony obawiają się przetargów. Polska negocjuje z Komisją Europejską
O ile sytuacja na rynku krajowym jest dość oczywista, o tyle w regionach panuje konsternacja. Poszczególne samorządy regularnie zwracają się do Ministerstwa Infrastruktury z prośbą o zmianę przepisów. Proponują, by pozostawić możliwość bezpośredniego powierzania przewozów przez samorząd bez organizowania przetargu także po 14 grudnia 2030 r. Jest to szczególnie ważne dla jednostek, które posiadają własnych, prężnie działających przewoźników, jak m.in. Mazowsze, Wielkopolska czy Dolny Śląsk.
Czytaj więcej
Czeski przewoźnik ma w planach uruchomienie m.in. połączeń z Polski do Chorwacji oraz w austriackie Alpy
Jak dowiedziała się „Rzeczpospolita”, ministerstwo prowadzi w tej sprawie rozmowy z Komisją Europejską. Strona polska przychyla się do stanowiska samorządów, jednak najprawdopodobniej nie uda się wynegocjować okresu przejściowego ani trwałego wyłączenia przewozów regionalnych spod obowiązku przetargowego. Wspomniana wyżej data jest graniczna dla wszystkich państw Unii Europejskiej.
Czesi pokazali, jak otworzyć kolej na konkurencję
Niektóre kraje zdecydowały się na wcześniejsze otwarcie rynku. W Czechach pionierem był RegioJet. W grudniu 2019 r. jako pierwszy prywatny przewoźnik w tym kraju rozpoczął obsługę dalekobieżnego połączenia dotowanego. Od tej pory tego rodzaju postępowania organizowane są u naszych południowych sąsiadów regularnie. W ubiegłym roku podpisano kontrakt na obsługę pięciu relacji, przez piętnaście lat, począwszy od końca 2029 r.
Liberalizacja doprowadziła w tym przypadku m.in. do obniżenia cen biletów oraz do poprawy oferty na głównych trasach, gdzie pociągi komercyjne zaczęły konkurować z dotowanymi.
We Francji pierwszy przetarg z 2020 r. na dotowane połączenia dalekobieżne został unieważniony. Wystartował w nim jedynie narodowy przewoźnik SNCF, podczas gdy konkurenci się wycofali. W marcu 2022 r. ogłoszono nowe postępowanie, w którym zamówienie przyznano SNCF.
Z kolei w Niemczech nigdy nie wprowadzono umów o świadczenie usług publicznych na rynku połączeń dalekobieżnych. Przewoźnicy komercyjni, pod względem regulacyjnym, jeżdżą na równi z publicznymi. Formę wsparcia stosuje się jedynie do obsługi ruchu lokalnego, który został uwolniony w latach 90. Mimo to obecnie ok. 58 proc. rynku dotowanego – pod względem wielkości przewozów – zdobyło państwowe DB Regio.
Czytaj więcej
Zabetonowanie rynku regionalnych przewozów uderzy nie tylko w zagranicznych przewoźników, ale głównie w Polregio.
Leo Express, RegioJet i FlixTrain. Kto powalczy z PKP Intercity?
Przedstawiciele branży zwracają uwagę, że liberalizacja rynku w Polsce zaczęła się de facto kilka lat temu. Wynikała z otwartego dostępu, czyli możliwości uruchamiania komercyjnych połączeń. Zdaniem Andrzeja Pawłowskiego, prezesa PolRegio, nawet w przypadku uwolnienia rynku dotowanego nie należy spodziewać się wielkiej zmiany. Powołuje się na przykład Leo Express, czyli przewoźnika, który wszedł na rynek komercyjny już w 2018 r., z niewielką ofertą i mimo różnych perturbacji powoli zwiększa liczbę połączeń. W tym przypadku nie można jednak mówić o wielkiej ekspansji.
Branża pamięta jednak inny przykład, czyli RegioJeta. Czesi weszli na polski rynek w 2025 r., oferując wiele połączeń komercyjnych na popularnych trasach. Części z nich nie udało się uruchomić z powodu braku załogi oraz taboru. Równolegle przewoźnik wskazywał na wiele trudności, m.in.: brak zgody na zakup zaplecza od PKP S.A. czy „znikające” zapowiedzi pociągów na peronach. Mimo szumnych zapowiedzi przewoźnik po kilku miesiącach, w atmosferze skandalu, wycofał się z obsługi większości połączeń.
– Falstart RegioJeta był poważny i wielowymiarowy. W pamięci pozostał obraz pociągu, który podjeżdżał z czterema wagonami zamiast dziesięciu (a dla pasażerów brakowało miejsc – red.). To nie może tak wyglądać w komercyjnej realizacji przewozów dalekobieżnych. Mimo to widzę szansę na wejście zagranicznych przewoźników. Leo Express jest tego pozytywnym przykładem. Nie chciałbym jednak żadnych gwałtownych ruchów polegających na tym, że ktoś próbuje „rzucić się” na dużą pracę eksploatacyjną – mówi nam Piotr Malepszak, wiceminister infrastruktury odpowiedzialny za kolej.
Czytaj więcej
PKP Intercity będzie od grudnia uruchamiać ok. 600 połączeń dziennie, wobec 530 obecnie - informację taką przekazał PAP prezes PKP Intercity Janusz...
Niektórzy przewoźnicy, jak FlixTrain, mają już zgodę na kursy w formule otwartego dostępu, ale wstrzymują się z uruchamianiem połączeń.
Cztery lata na kontrakt. Za mało, by inwestować w nowe pociągi
Według danych Urzędu Transportu Kolejowego (UTK), za drugi kwartał 2026 r., przewozy komercyjne miały jedynie 2,5 proc. udziału w rynku pasażerskim. Zdecydowana większość podróży przypadała na połączenia dotowane.
– Po pewnych ruchach z 2024 i 2025 r., gdy kilku przewoźników otrzymało od regulatora – Urzędu Transportu Kolejowego – decyzje o otwartym dostępie, obecnie aktywność rynku jest już mniejsza. W tym roku nowych powiadomień (o planowanym nowym połączeniu komercyjnym – red.) mamy znacznie mniej. Aktywne było tylko PKP Intercity i RegioJet, który już wychodził z polskiego rynku – mówi Marcel Klinowski.
Jak wskazuje, wynika to także z bariery wejścia. W tym momencie odpowiednim zapleczem technicznym dysponują jedynie przewoźnicy regionalni oraz PKP Intercity, jednak są to zakłady wykorzystywane na ich własne cele.
– Niezwykle ważna jest też kwestia przepustowości sieci kolejowej, szczególnie na najważniejszych relacjach, gdzie istnieje potencjał do realizowania przewozów na zasadach komercyjnych. Nawet PKP Intercity wskazuje, że przy obecnej liczbie uruchamianych pociągów, trudno o zachowanie punktualności przewozów – dodaje.
Czytaj więcej
Nox Mobility zrobi z używanych niemieckich wagonów hotele na torach. Podróżni pojadą w jedno- i dwuosobowych, wyciszonych i wygodnych kabinach. Będ...
Wiele więc wskazuje, że prawdziwy sprawdzian konkurencji może nadejść dopiero w 2035 r., wraz z nowym rozkładem jazdy i planowanym uruchomieniem kolei dużych prędkości.
