Historia

Zagubione pokolenia narodu

nbp
Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu monety upamiętniające przymusowe deportacje Polaków na Wschód
Określenie „sybirak“ (będące kolokwializmem) występuje przede wszystkim w dwóch znaczeniach. W Rosji nazywa się tak mieszkańców Syberii, którzy nie należeli do tubylczych plemion i narodów azjatyckich. Sybirakami byli więc wolni przybysze z europejskiej części imperium rosyjskiego i ich potomkowie. W rzeczywistości wielu z nich to potomkowie zesłańców lub uciekinierów, którzy chronili się przed ścigającym ich prawem lub prześladowaniami, na przykład religijnymi. Natomiast w Polsce sybirakami przyjęło się nazywać tych wszystkich Polaków, którzy byli zesłani i przymusowo osiedleni na Syberii (zesłani na Sybir), skąd pewna część nie wracała. Oprócz zesłańców na Syberię trafiali również dobrowolni przesiedleńcy.
Na Syberii Polacy znaleźli się pierwszy raz jako jeńcy wojenni w pierwszej połowie XVII wieku. Jednak właściwa historia polskich sybiraków zaczyna się po rozgromieniu konfederatów barskich w 1768 r. Na mocy specjalnego ukazu Katarzyna II zesłała za Ural co najmniej 5 tys. osób, które zwalniano dopiero w latach 1773 – 1781. Kolejne fale zesłania z powodu uczestnictwa w spiskach, powstaniach, konspiracji (m.in. spisek Józefa Zaliwskiego i sprzysiężenie patriotyczne Szymona Konarskiego) miały miejsce w latach 30. i 40. XIX wieku. Najwięcej Polaków trafiło na Syberię w wyniku klęski powstania styczniowego (lata 1863 – 1867). Oblicza się, że zesłano wtedy 16,8 tys. powstańców oraz 1,8 tys. towarzyszących im osób. W ostatnim dwudziestoleciu XIX wieku zsyłani byli głównie uczestniczy nielegalnego ruchu rewolucyjnego. Od początku XX wieku liczba zesłańców nieznacznie, ale systematycznie rosła. Wśród nich byli ludzie skazani przez sądy oraz wygnani z kraju w drodze decyzji administracyjnej. Część ukarano dodatkowo pracą katorżniczą i więzieniem, co zwykle było przejściowe. W 1910 r. na Syberii przebywało od 48 tys. do 52 tys. Polaków. Oprócz zesłanych z powodów politycznych trafiali tam ludzie, którzy popełniali przestępstwa pospolite, ale wśród masy Rosjan i innych narodowości imperium polscy kryminaliści stanowili nie więcej niż promil. Większość sybiraków wróciła albo w czasie I wojny światowej, albo po wojnie do II Rzeczypospolitej. Niektórzy pozostali i stali się Sybirakami w rosyjskim znaczeniu.
Zesłania epoki stalinowskiej często porównuje się z tymi z epoki carskiej. Można też spotkać się z poglądem, że system stalinowski był kontynuacją carskiego. Jest to podejście całkowicie błędne. Rosyjski system był – choć nie od początku – obudowany prawnie i administracja więzień, katorgi i zesłania miała ograniczone uprawnienia, podczas gdy Gułag (czyli Gławnoje Uprawlenije Łagieriej) stanowił państwo w państwie (funkcjonariusze mogli samodzielne decydować nawet o rozstrzelaniu). W Rosji carskiej system był łagodniejszy i represje stopniowo ograniczano, tymczasem sytuacja zesłańców w ZSRR pogarszała się w miarę zmian w kraju. Więźniowie polityczni w Rosji carskiej cieszyli się pewnymi przywilejami i w praktyce byli w lepszej sytuacji niż kryminaliści; w czasach radzieckich było odwrotnie. Represje stalinowskie lat 30. XX wieku dotykały ludzi rozmaitych narodowości. Masowe zsyłki Polaków zaczęły się po 17 września 1939 r. i obejmowały różne grupy społeczne, zwłaszcza tę, która z racji pełnionego zawodu lub uczestnictwa w wojnie nosiła broń. Trwały też deportacje całych rodzin, trudno jednak obliczyć, ile osób trafiło na Syberię, a ile na inne tereny należące do Gułagu. Po wielu aresztowanych ginął wszelki ślad i ciągle jeszcze trwają próby oszacowania liczby ofiar – tych, co na Syberii zmarli, i tych, którym udało się przeżyć. metal – Au 900/1000 stempel – lustrzany średnica – 21 mm masa – 8 g wielkość emisji – 12 000 szt.(nakład) Awers: Z lewej strony wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Z prawej strony sylwetki ludzkie na tle pni drzew. Z prawej strony pionowo napis: 100 ZŁ. Z lewej strony i u dołu w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA oraz oznaczenie roku emisji: 2008. Pod lewą łapą orła znak mennicy: MW. Rewers: Stylizowane wizerunki: z prawej strony starszej kobiety z dziewczynką, z lewej strony fragmentu chaty z widocznym oknem, rozdzielone stylizowanym wizerunkiem pnia drzewa. Z prawej strony półkolem napis: SYBIRACY. metal – Ag 925/1000 stempel – lustrzany średnica – 32 mm masa – 14,14 g wielkość emisji – 135 000 szt.(nakład) Awers: Z lewej strony wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Centralnie i z prawej strony wizerunki sylwetek ludzkich. Z prawej strony ukośnie napis:… byliśmy tłumem bezimiennym. U dołu z prawej strony napis: 10 ZŁ. Z lewej strony i u góry w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA, oraz oznaczenie roku emisji: 2008. Pod lewą łapą orła znak mennicy: MW. Rewers: Centralnie napis: SYBIRACY. W tle stylizowany wizerunek lasu i jego odbicie. U dołu cyrkonia. metal – stop CuAl5Zn5Sn1 stempel – zwykły średnica – 27 mm masa – 8,15 g wielkość emisji – 1 500 000 szt.(nakład) Awers: Wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, po bokach orła oznaczenie roku emisji: 20-08, pod orłem napis: ZŁ 2 ZŁ, w otoku napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA, poprzedzony oraz zakończony sześcioma perełkami. Pod lewą łapą orła znak mennicy: MW. Rewers: Wizerunki sylwetek ludzkich na tle pni drzew. U dołu napis: SYBIRACY. Na boku: Ośmiokrotnie powtórzony napis: NBP, co drugi odwrócony o 180 stopni, rozdzielony gwiazdkami. Informacje o sposobie nabycia monet na stronie: www.nbp.pl Wyprodukowano w Mennicy Polskiej SA w Warszawie. Wszystkie monety emitowane przez NBP są prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Projektant: Ewa Tyc-Karpińska
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL