fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Urzędnicy

Nowe uprawnienia urzędników wpływają na skuteczność kontroli skarbowych

123RF
Minęło już ponad pół roku od wejścia w życie reformy administracji skarbowej. Głównym celem wprowadzonych zmian była walka z oszustwami podatkowymi oraz poprawa ściągalności podatków, co miało nastąpić m.in. dzięki znaczącemu poszerzeniu kompetencji kontrolujących.

Z pewnością istotne poszerzenie uprawnień aparatu skarbowego powinno usprawnić jego działanie, jeżeli tylko nowe kompetencje będą wykorzystywane w celach przewidzianych w przepisach.

Nowe uprawnienia kontrolujących...

Urzędnicy KAS mają prawo do żądania udostępnienia wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem postępowania, a także przeprowadzania rewizji towarów, wyrobów czy środków przewozowych. Mają także prawo wstępu, przebywania, a także przeszukania lokalu przedsiębiorcy w każdym przypadku, gdy zostaje wszczęta kontrola celno-skarbowa. Kontrola może się odbywać zarówno w siedzibie przedsiębiorcy, jak i w urzędzie, miejscu prowadzenia lub przechowywania ksiąg podatkowych, a także w każdym innym miejscu związanym z prowadzoną przez kontrolowanego działalnością. Co więcej, kontrolujący uprawnieni są nawet – w sytuacjach niecierpiących zwłoki – do przeszukiwania lokalu mieszkalnego bez uprzedniej zgody prokuratora.

...budzą wątpliwości podatników

Wiele z tych uprawnień, a w szczególności prawo do przeszukania lokalu mieszkalnego, nadal budzi wątpliwości. O ile z pewnością są one pomocne przy zwalczaniu oszustw podatkowych, o tyle pytania pojawiają się w przypadku możliwości nadużywania tego uprawnienia przy kontrolach uczciwych podatników. Wątpliwości te są szczególnie istotne przy pozbawieniu podatników kluczowych gwarancji procesowych w ramach prowadzonych kontroli celno-skarbowych (w związku z wyłączeniem stosowania przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dotyczących kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorcy).

Na ten moment, po kilku miesiącach obowiązywania nowych regulacji, trudno jednoznacznie ocenić sposób i zakres korzystania z nowych uprawnień przez administrację skarbową. Na pewno uprawnienia urzędników są dodatkowym narzędziem do walki z oszustwami, w tym z karuzelami podatkowymi. Od momentu rozpoczęcia funkcjonowania KAS wykryto bowiem 30 kolejnych łańcuchów firm służących wyłudzeniom VAT, w ramach których było zaangażowanych około 300 podmiotów.

To nie koniec reform

Marcowa reforma to jeszcze nie koniec rozszerzania uprawnień organów skarbowych. Pod koniec września Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o Systemie Teleinformatycznym Izby Rozliczeniowej. Na mocy tej ustawy Krajowa Administracja Skarbowa zyska nowe narzędzie do walki z nieuczciwymi przedsiębiorcami. Za pomocą systemu STIR instytucje finansowe będą przesyłać do izby rozliczeniowej oraz KAS informacje o rachunkach firm i transakcjach na nich. Na tej podstawie krajowa izba rozliczeniowa opracuje tzw. wskaźniki ryzyka wykorzystywania danego konta do oszustw skarbowych. Szef KAS będzie natomiast przeprowadzał analizę ryzyka i w przypadku powzięcia podejrzenia wykorzystania systemu bankowego do oszustwa podatkowego będzie mógł zablokować konto przedsiębiorcy na okres nie dłuższy niż 72 godziny. Wystarczy samo podejrzenie, a bank będzie zobligowany natychmiast wykonać polecenie szefa KAS.

Te wszystkie uprawnienia w połączeniu z nowymi systemami informatycznymi oraz narzędziami analitycznymi dają naprawdę olbrzymie możliwości. Wprowadzenie JPK, reorganizacja KAS, wymiana informacji podatkowych pomiędzy państwami członkowskimi UE, a teraz jeszcze ustawa o STIR – wprowadzają administrację skarbową w nową erę. Pozwalają organom podatkowym na zebranie lepszego materiału dowodowego, co skutkuje wyższą skutecznością kontroli.

Typowanie do kontroli odbywa się na podstawie skomplikowanych modeli analitycznych bazujących na danych posiadanych przez MF, jak również przy wykorzystaniu baz zewnętrznych. Tym samym urzędy celno-skarbowe zmieniły filozofię działania – skończyły się przypadkowe kontrole przedsiębiorców, a kontrolujący przychodzący obecnie na kontrolę mają najczęściej cel zdefiniowany przez wcześniejsze analizy. Tezę tę potwierdzają wyraźnie statystyki - liczba kontroli konsekwentnie spada, a jednocześnie wysokość stwierdzonych uszczupleń znacząco rośnie.

Postępowania przygotowawcze

Mówiąc o nowej filozofii działania organów, nie można również pominąć uprawnień kontrolujących w zakresie wszczynania postępowań przygotowawczych. Po reformie, naczelnik urzędu celno-skarbowego zyskał status finansowego organu postępowania przygotowawczego w miejsce naczelnika urzędu celnego i dyrektora UKS. Zmieniła się właściwość rzeczowa finansowych organów postępowania przygotowawczego. Najcięższe przestępstwa skarbowe (m.in. takie, gdzie uszczuplenie przekracza próg małej wartości – obecnie 400 tys. zł) zostały przekazane do wyłącznej właściwości naczelnika urzędu celno-skarbowego, nawet gdyby do ich ujawnienia doszło w trakcie postępowania prowadzonego przez naczelnika urzędu skarbowego. Wyłączna właściwość naczelnika urzędu celno-skarbowego może budzić pewne wątpliwości, zwłaszcza w przypadku, gdy w toku postępowania przygotowawczego okaże się, że kwota uszczuplenia jest jednak inna niż pierwotnie zakładana. Konsekwencją takiej sytuacji może być zmiana organu właściwego do prowadzenia postępowania.

Kompetencje prokuratora

Istotną zmianą jest także przyznanie finansowym organom postępowania przygotowawczego w postępowaniu karnym skarbowym niektórych kompetencji prokuratorskich. Obecnie są one uprawnione m.in. do samodzielnego wydawania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym, bez konieczności zwracania się w tej kwestii do prokuratora ze stosownym wnioskiem.

Znowelizowano również regulacje dotyczące możliwości przedłużania czasu trwania postępowania przygotowawczego. Przed wejściem w życie ustawy o KAS przedłużenie postępowania na okres ponad pół roku każdorazowo wymagało zgody prokuratora. Obecnie, jeżeli dochodzenie nie jest objęte prokuratorskim nadzorem, organ nadrzędny nad finansowym organem postępowania przygotowawczego może przedłużać dochodzenie bez konieczności konsultacji z prokuratorem, co zwiększa swobodę działania urzędników prowadzących postępowania.

Wreszcie, urzędnicy mogą sami prowadzić postępowania w sprawach o przestępstwa z kodeksu karnego, gdy pozostają one w związku z przestępstwami skarbowymi ujawnionymi przez KAS, takimi jak np.:

- udział w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 k.k.),

- fałszerstwo materialne (art. 270 k.k.),

- fałszowanie dokumentów faktur (art. 270a k.k.),

- fałszerstwo intelektualne (art. 271 k.k.),

- podanie w fakturze nieprawdy (art. 271a k.k.),

- używanie dokumentów poświadczających nieprawdę (art. 273 k.k.),

- oszustwo (art. 286 par. 1 k.k).

Ponieważ postępowania przygotowawcze prowadzone na podstawie nowych regulacji trwają od niedawna, za wcześnie jest jeszcze na wnioski o praktycznym wykorzystywaniu nowych uprawnień.

- Marcin Kaleta jest radcą prawnym, menedżerem w Zespole Postępowań Podatkowych i Sądowych w Dziale Doradztwa Podatkowego EY

- Aleksandra Mazur-Zych jest radcą prawnym, menedżerem w Zespole Postępowań Podatkowych i Sądowych w Dziale Doradztwa Podatkowego EY

Podstawa prawna ustawa z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (DzU z 2016 r. poz. 1947 ze zm.)

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA