fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Nagrody Nobla

Nobel za badanie neutrin

AFP
Japończyk Takaaki Kajita oraz Kanadyjczyk Arthur M. McDonald podzielą się Nagrodą Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie tzw. oscylacji neutrin. Zjawisko to pozwoliło udowodnić, że neutrina mają masę.

Według Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk obserwcje te pozwalają zrozumieć „najbardziej wewnętrzne mechanizmy funkcjonowania materii, co jest podstawą naszej wiedzy o całym wszechświecie”. Naukowcy podzielą się kwotą 8 mln koron, czyli 3,6 mln złotych.

Pod koniec ubiegłego tysiąclecia Takaaki Kajita pracujący przy detektorze Super-Kamiokande odkrył, że neutrina słoneczne przenikające przez atmosferę Ziemi „zmieniają tożsamość”. Ten sam efekt zaobserwował prof. McDonald pracujący w Sudbury Neutrino Observatory - sugerował, że pewna kategoria neutrin nie znika podczas podróży w kierunku Ziemi, lecz zmienia swój stan.

Dlaczego to takie ważne? Jak tłumaczą naukowcy w oficjalnym komunikacje noblowskim, zagadka znikających neutrin słonecznych sprawiała fizykom problem od lat 60. XX wieku. Teoretyczne wyliczenia liczby neutrin dawały inne wyniki, niż ich obserwacje. Różnica była duża - brakowało co najmniej dwóch trzecich cząstek elementarnych. Coś było źle - albo model obejmujący neutrina, albo model funkcjonowania Słońca. Jedynym wyjaśnieniem tej zagadki było to, że neutrina mają masę i w jakiś sposób zmieniają swój stan. Ten stan (tzw. zapach) miałby się zmieniać w wyniku właśnie oscylacji neutrin.

Neutrino to cząstka elementarna należąca do leptonów. Ma zerowy ładunek elektryczny, a przez długi czas uznawano również, że ma zerową masę spoczynkową. Badania dwóch naukowców nagrodzonych tegorocznym fizycznym Noblem wiedzę tę całkowicie zmieniają. A co najważniejsze - nowe obserwacje wskazują, że Model Standardowy - podstawowa teoria fizyki cząstek elementarnych - nie jest kompletny.

Neutrina to jedne z najbardziej rozpowszechnionych cząstek elementarnych we wszechświecie - zaraz po fotonach. W ciągu każdej sekundy nasze ciała przenikają setki miliardów neutrin. Ponieważ przenikają atmosferę, nas, całą Ziemię, z taką łatwością, niezwykle trudno je schwytać i badać - służą do tego monstrualnie wielkie detektory, takie jak Super-Kamiokande. To wielki zbiornik wodny, o masie 50 tysięcy ton ukryty w kopalni pod miejscowością Kamioka w Japonii.

Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w ostatnich 10 latach:

2014 - Nobla dostali trzej twórcy niebieskiej diody LED – Japończycy Isamu Akasaki i Hiroshi Amano oraz Shuji Nakamura z USA, dzięki którym energooszczędne i trwałe świecące diody zastępują żarówki i świetlówki.

2013 - nagrodę przyznano Brytyjczykowi Peterowi Higgsowi i Francois Englertowi (Belgia), których teoria wyjaśnia, skąd się bierze masa. Słuszność teorii potwierdziło odkrycie w 2012 roku bozonu Higgsa, znanego też "boską cząstką". Prace noblistów uzupełniły teorię nazywaną Modelem Standardowym.

2012 - Nobla otrzymali: Francuz Serge Haroche i Amerykanin David J. Wineland, którzy niezależnie od siebie wynaleźli metodę pomiaru pojedynczych cząstek oraz manipulowania nimi bez zmiany ich kwantowej natury. Ich odkrycie przybliża nas do budowy komputerów kwantowych.

2011 - nagrodę otrzymali Amerykanin Saul Perlmutter, Australijczyk Brian P. Schmidt i Adam G. Riess z USA, którzy odkryli, że Wszechświat rozszerza się coraz szybciej, mimo że przewidywano, iż tempo ekspansji maleje. Ustalili to obserwując światło odległych supernowych.

2010 - nagrodzeni zostali pochodzący z Rosji, a pracujący w Wielkiej Brytanii Andre Geim i Konstantin Novoselov za odkrycie grafenu - nowej postaci węgla, która jest najcieńszym i najbardziej wytrzymałym znanym materiałem.

2009 - nagrodę otrzymał Charles K. Kao (Chiny/Wielka Brytania) za przełomowe osiągnięcia dotyczące transmisji światła we włóknach optycznych oraz Willard S. Boyle (Kanada/USA) i George E. Smith (USA) za wynalezienie półprzewodnikowego obwodu obrazującego - sensora CCD.

2008 - nagrodę podzielono między Amerykanina japońskiego pochodzenia Yoichiro Nambu oraz Makoto Kobayasiego i Toshihidę Maskawa z Japonii. Prace laureatów dotyczyły budowy materii i całego Wszechświata.

2007 - Francuz Albert Fert oraz Niemiec Peter Gruenberg zostali nagrodzeni za odkrycie zjawiska gigantycznego magnetooporu (w skrócie GMR) niezależnie od siebie, w 1988 roku. Dzięki ich badaniom możliwa stała się radykalna miniaturyzacja twardych dysków, stosowanych m.in. w laptopach oraz w niektórych odtwarzaczach muzycznych.

2006 - nagrodę otrzymali amerykańscy astrofizycy: John C. Mather i George F. Smoot. Nagroda przyznana została za badania, które spoglądają wstecz - na młodość naszego Wszechświata i czynią wysiłki, aby zrozumieć narodziny galaktyk i gwiazd.

2005 - Roy Glauber (USA) otrzymał połowę nagrody Nobla z fizyki za teoretyczny opis zachowania cząstek światła. John Hall (USA) i Theodor Haensch (Niemcy) podzielili się drugą połową nagrody za wkład w rozwój precyzyjnej spektroskopii laserowej.

Źródło: rp.pl
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA