Wydawać by się mogło, że o II wojnie światowej nic nowego nie da się już powiedzieć. A jednak prezentowane na wystawie wspomnienia z września 1939 roku szeregowych, zwykłych mieszkańców polskiej stolicy – są upublicznione po raz pierwszy. Wystawa osnuta na relacjach świadków poświęcona jest 27 dniom obrony Warszawy opisywanym z perspektywy mieszkańców miasta.
Kuratorzy wystawy – Małgorzata Berezowska, Julian Borkowski, Izabella Maliszewska – wydobyli relacje z archiwów Muzeum Warszawy, w których znajdują się od lat 50. XX wieku. Trafiły tu po rozwiązaniu Instytutu Badań Warszawy znajdującego się wówczas na Uniwersytecie Warszawskim.
Niepublikowane pamiętniki
Właśnie ta instytucja przechowywała zapiski nadesłane w odpowiedzi na zorganizowany przez Instytut Badań Warszawy w 1947 roku konkurs na wojenny „Pamiętnik Warszawiaka”. I nagroda wynosiła 50 tysięcy, a nie była to suma ogromna, tym bardziej, ze przyznano 2 nagrody po 25 tys. Uczestnicy konkursu spisywali bardzo świeże jeszcze wspomnienia, wielu przysłało skopiowane fragmenty pamiętników pisanych na bieżąco we wrześniu 1939. Z tego powodu zapiski zawierają mnóstwo informacji, których pamięć nie zatarła, a upływający czas – nie zdeformował. Napisali je przedstawiciele rozmaitych pokoleń, zróżnicowanego wykształcenia, pochodzący z różnych środowisk społecznych.
– Ludzie nadsyłali szczere teksty, nie ma w nich podlizywania się władzy, mało dla niej entuzjazmu. Pewnie dlatego nie zostały wydane przez PIW, jak zostało zaplanowane – wyjaśnia jedna z kuratorek wystawy. – A Instytut Badań Warszawy wkrótce stracił samodzielność i przestał istnieć.
Spośród 134 nadesłanych wówczas osobistych opowieści, kuratorzy wystawy wybrali 13. Fragmenty ich pamiętników prezentowane są w formie audioprzewodników oraz jako cytaty rozmieszczone w sześciu salach tematycznych. Opowieść uzupełniają przedmioty wojennej codzienności, a także druki, pamiątki i fotografie.
Goniec prezydenta Starzyńskiego
Jedna z sal w całości została poświęcona Stanisławowi Ostrowskiemu, który przed wojną pracował w ratuszu jako goniec, a we wrześniu 1939 roku był wysłannikiem do specjalnych poruczeń Zarządu Miasta i prezydenta Stefana Starzyńskiego. Przed wojną trenował biegi, więc łatwiej mu było poruszać się rowerem po mieście. Jego pamiętnik to niezwykle barwna relacja pokazująca wrześniowy świat z perspektywy cywilów i dowództwa kierującego obroną miasta.
W ostatniej sali można oglądać projekcję filmu dokumentalnego „Oblężenie” amerykańskiego reportera Juliena Bryana, który zarejestrował nie tylko wrześniowe zniszczenia miasta, lecz także życie codzienne cywilów.
Czytaj więcej
Czy nabycie samochodu może być tak proste, jak zamówienie sprzętu online? O tym, jak wygląda transformacja tego sektora oraz jak należy odpowiedzie...
Wystawie towarzyszy książkowe wydanie warszawskich pamiętników, a także bogaty program edukacyjny dla szkół. W kinie „Syrena” w Muzeum Warszawy odbywać się będą pokazy filmów o tematyce wojennej.
Wystawa potrwa do 5 stycznia 2020 roku.
