Przepisy k.p.a. nie regulują wprost zasad ani trybu przyznawania wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego na wniosek administracji dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych. W takim przypadku należy się 100 proc. stawki minimalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Poznaniu uwzględnił skargę prawniczki, która spierała się z urzędnikami o wysokość należnego jej wynagrodzenia.
Ile należy się radcy prawnemu za pełnienie funkcji kuratora w trybie k.p.a.?
Konkretnie chodziło o należność z tytułu pełnienia funkcji kuratora. Prawniczka jako radca prawny została nim ustanowiona z inicjatywy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) przez sąd rejonowy postanowieniem z początku stycznia 2025 r. Miała reprezentować nieznanego z miejsca pobytu ubezpieczonego w postępowaniu administracyjnym o podstawę wymiaru składek od zlecenia zawartego ze spółką. Problem zaczął się, gdy dyrektor ZUS zawiadomił ją o wyliczeniu należności za związaną z tym pracę. Uznał, że charakter sprawy nie był skomplikowany, a nakład pracy kuratora był minimalny. W związku z tym na podstawie przepisów wykonawczych dotyczących określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej oraz opłat za czynności radców prawnych odmówił zwrotu uzasadnionych wydatków. A należne radczyni wynagrodzenie obniżył poniżej ustawowych 40 proc. stawki. Prawniczka nie zgodziła się na takie wyliczenia. Zarzucała, że jako radca prawny powinna otrzymać wynagrodzenie ustalone w oparciu o stawkę minimalną dla tego zawodu w wymiarze 100 proc. Dlatego jej prawidłowo ustalone wynagrodzenie wraz ze zwrotem wydatków powinno wynieść znacznie więcej i być kwotą brutto, a nie netto. Poskarżyła się do sądu i wygrała.
Czytaj więcej
Zaniżone w stosunku do radców prawnych wynagrodzenia za pełnienie przez nich roli kuratorów procesowych naruszają gwarantowane w art. 64 ust. 2 kon...
Poznański WSA przede wszystkim zauważył, że kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) nie reguluje wprost zasad ani trybu przyznawania wynagrodzenia dla kuratora ustanowionego na podstawie jego art. 34 § 1. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile ten nie został już wyznaczony. Odwołując się do orzecznictwa, sąd wskazał, że funkcja ta nie ma charakteru dobrowolnej ani bezinteresownej działalności społecznej, a kuratorowi przysługuje wynagrodzenie stanowiące koszt postępowania administracyjnego. Istniejąca luka prawna w zakresie wysokości spornego wynagrodzenia wypełniana jest więc w drodze analogii. Przyjmuje się, że podstawą ustalenia należności są przepisy rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. A wynika z niego, że wysokość wynagrodzenia kuratora będącego radcą prawnym ustala się w relacji do stawek minimalnych określonych w dotyczących tego zawodu przepisach wykonawczych. W spornej sprawie, biorąc pod uwagę charakter sprawy, tj. podstawę wymiaru składek oraz wartość przedmiotu sporu – 835,88 zł, stawka bazowa wynosiła 270 zł.
Czy urzędnicy mogą ograniczać wynagrodzenie dla kuratorów w postępowaniu administracyjnym?
Niemniej, jak tłumaczył WSA, kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma też wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 23 kwietnia 2025 r. (sygn. SK 89/22). Wynika z niego bowiem, że § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w zakresie, w jakim ograniczają one wysokość wynagrodzenia kuratora do 40 proc. stawek minimalnych, są niezgodne z konstytucją. A to oznacza, że organ administracji nie może stosować niekonstytucyjnego ograniczenia. Po wyroku TK normę prawną określającą wysokość wynagrodzenia kuratora należy rekonstruować z pominięciem zakwestionowanych limitów. To zaś oznacza konieczność przyznania wynagrodzenia w pełnej wysokości 100 proc. stawki minimalnej. WSA nie miał cienia wątpliwości, że przyznanie skarżącej kwoty netto stanowiącej mniej niż 40 proc. stawki rażąco narusza zasadę ekwiwalentności wynagrodzenia za wykonaną pracę. Stoi również w sprzeczności z aktualnym stanem prawnym ukształtowanym przez wyrok TK. Sąd uznał, że prawidłowo ustalone w sprawie wynagrodzenie powinno odpowiadać 100 proc. stawki minimalnej, powiększonej o należny VAT oraz zwrot udokumentowanych wydatków. Wyrok nieprawomocny.
Sygnatura akt: II SA/Po 103/26
ORZECZNICTWO
Co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 kwietnia 2025 r.?
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej jest niezgodny z art. 64 ust. 2 konstytucji. Podkreślił, że z przyczyn formalnych bezpośrednie skutki wydanego wyroku mogą dotyczyć tylko zaskarżonego przepisu. Niemniej ze względu na szeroki zakres stosowania zakwestionowanej metody regulacji w zakresie wysokości stawek wynagrodzenia za czynności reprezentantów procesowych, zasygnalizował bardzo pilną potrzebę rewizji obowiązujących w tym zakresie rozwiązań prawnych z uwzględnieniem rozstrzygnięcia w spornej sprawie.
